Handelingen

Amsterdam, Oudekerksplein 15 - Oude Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Oude Kerk, St. Nicolaas
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Noord-Holland
Gemeente: Amsterdam
Plaats: Amsterdam
Adres: Oudekerksplein 15
Postcode: 1012GX
Inventarisatienummer: 04736
Jaar ingebruikname: 1306
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
3990


Geschiedenis

Buitengewoon belangrijke, grote, sfeervolle historische kerk met beeldbepalende toren. Diverse oude glas-in-loodramen. Beroemd groot orgel.

Volgens velen de mooiste kerk van Amsterdam.

In de 19e eeuw bleek houtrot aan het dak aanwezig te zijn, dat kreeg een noodreparatie tussen 1912 en 1914.

De kerk moest in 1951 gesloten worden wegens instortingsgevaar. Op 14-03-1979 werd de kerk weer opengesteld na decennialange herstelwerkzaamheden.

Oudekerkstoren (XIV, verhoogd XVI, ommetseld XVIII A, spits door J. Bilhamer 1565). Klokkenspel bestaande uit 14 klokken van François Hemony, gegoten in 1656 en 33 moderne klokken. Trommelspeelwerk van Wouter Guerts, 1619. Torenuurwerk van W. Gertszn, 1619. Op de zolder ? een aantal buiten gebruik gestelde speelklokken.

Tot 1659 bezat de toren tevens een aantal luidklokken die in dat jaar door vier nieuwe luidklokken van F. Hemony werden vervangen. De oude klokken verhuisden daarna naar kerken in o.a. Amsterdam (de Zuiderkerk kreeg de grootste klok ervan), Hauwert en Purmerland. Van die vier nieuwe Hemonyklokken scheurde de tweede reeds snel en werd in 1689 door C. Fremy vervangen. De derde klok werd in 1771 door P. Seest vervangen. De kleinste klok tenslotte, heeft in de eerste helft van de 20e eeuw nog als een uurslagklok elders gefunctioneerd maar keerde in 1946 in de Oude Kerk terug. De onderdiameters van het huidige gelui bedragen resp. 175, 140, 117 en 87 cm.

Sinds 2006 bevindt zich in de vieringtoren ook (weer) een klok: deze vesperklok werd in dat jaar door Eijsbouts te Asten vervaardigd. Haar onderdiameter bedraagt ca. 77 cm. Tenslotte bevindt zich in het bovenste, open deel van de torenspits nog een buiten gebruik zijnde klok. Een ons onbekende gieter vervaardigde haar vermoedelijk omstreeks 1505.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Oude Kerk. Gotische KERK, XIV-XVI van pseudobasiliek via hallenkerk tot basiliek verbouwd, met hoge zijkapellen ieder voorzien van een topgevel volgens het systeem van de Haagse St.Jacobskerk, en verdere aangebouwde kapellen, portalen, collegekamer van het O.L.Vrouwegilde (1571) en kerkmeesterskamer (XVII A). Er bevinden zich een aantal belangrijke grafmonumenten in de kerk: voor zeelieden als Abraham van der Hulst (1666) door Artus de With, voor admiraal Isaac Sweers (1673) door Rombout Verhulst en voor admiraal Willem van der Zaan (1670) eveneens door Verhulst. Verder zijn Jacob van Heemskerkck, de overwinteraar op Nova Zembla en Saskia van Uylenburgh, de eerste vrouw van Rembrandt van Rijn er begraven evenals Jan Pieterszoon Sweelinck. Inventaris. a. Hoofdorgel. Orgel met Hoofdwerk, Bovenwerk, Rugwerk en Pedaal, in eerste aanleg gemaakt in 1724/26 door Christian Vater (Hannover). In 1742 verbouwd en uitgebreid door Johann Caspar Müller (Den Haag). In 1870 ingrijpend veranderd door C.G.F. Witte (firma J. Bätz & Co.) te Utrecht. In 1904/05 verbeterde G. Spit uit Den Haag de windvoorziening. De firma S.F. Blank (Herwijnen) repareerde in 1981 de balgen en herstelde in 1987/88 de windladen en de tractuur en plaatste nieuwe klavieren. b. Transeptorgel. Tegen de noordwand staat een orgelkas van H.W. Schonat uit 1658 opgesteld, met een Pedaalkas in het Noordertransept. Van het oorspronkelijke instrument bevindt zich nog pijpwerk in het zgn Groene Kerkje te Oegstgeest. Het huidige instrument, met Hoofdwerk, Borstwerk en vrij Pedaal, werd in 1964/65 gebouwd door de firma Ahrend & Brunzema (Leer). c. Kabinetorgel. In de kerk bevindt zich een eenklaviers kabinetorgel, in 1767 gemaakt door D. Onderhorst.

Orgels

Hoofdorgel

Dispositie:

  • Hoofdwerk (manuaal 2): Prestant 16' - Bourdon 16' - Prestant 8' - Holpijp 8' - Quint 6' - Octaaf 4' - Roerfluit 4' - Roerquint 3' - Octaaf 2' - Fluit 2' - Sexquialter 2⅔' 4 sterk discant - Mixtuur 2⅔' 5-7 sterk - Scherp 2' 4-6 sterk - Trompet 16' - Trompet 8' - Tremulant.
  • Rugwerk (manuaal 1): Prestant 8' - Holpijp 8' - Quintadena 8' (1870) - Octaaf 4' - Speelfluit 4' (1870) - Quint 3' - Octaaf 2' - Woudfluit 2' - Sexquialter 2⅔' 2-4 sterk - Mixtuur 2' 5-8 sterk (1870) - Scherp 1⅓' 4-6 sterk (1870) - Carillon 2/5' 3-5 sterk (1870) - Cornet 8' 5 sterk discant (1870) - Fagot 16' - Trompet 8' - Tremulant.
  • Bovenwerk (manuaal 3): Quintadena 16' - Prestant 8' - Baarpijp 8' - Quintadena 8' (1870) - Viola di Gamba 8' - Octaaf 4' - Gemshoorn 4' - Nasard 3' - Sexquialter 2⅔' 4 sterk discant - Cymbel 1/5' 3 sterk - Trompet 8' - Dulciaan 8' - Vox Humana 8' - Tremulant.
  • Pedaal: Prestant 16' - Subbas 16' - Prestant 8' - Roerquint 6' - Octaaf 4' - Nachthoorn 2' - Mixtuur 2⅔' 6 sterk - Bazuin 16' - Trompet 8' - Trompet 4' - Cinq 2'.
  • Koppelingen: Hoofdwerk aan Pedaal - Hoofdwerk aan Rugwerk - Rugwerk aan Hoofdwerk - Bovenwerk aan Hoofdwerk.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-c3. Pedaalomvang: C-d1. Toonhoogte: a1 = 465 Hz. Winddruk: 94 mm WK.

Transeptorgel

Dispositie
  • Hoofdwerk (manuaal 1): Prestant 8' - Holpijp 8' - Quintadeen 8' - Octaaf 4' - Quint 3' - Octaaf 2' - Gemshoorn 2' - Mixtuur 1⅓' 5-6 sterk - Scherp ⅔' 4-5 sterk - Trompet 8'.
  • Borstwerk (manuaal 2): Gedekt 8' - Prestant 4' - Octaaf 2' - Dulciaan 8'.
  • Pedaal: Bourdon 16' - Octaaf 8' - Trompet 8'.
  • Koppeling: Hoofdwerk aan Pedaal.
  • Tremulant gehele werk.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-d3. Pedaalomvang: C-d1. Temperatuur: ¼-komma middentoon. Drie spaanbalgen. Winddruk: 92 mm. WK.

Koororgel

Het koororgel, een kabinetorgel, is in 1767 gemaakt door Deetlef Onderhorst voor een particulier te Amsterdam. In 1848 wordt het geplaatst in het Gemeentelijk Oudeliedenhuis aan de Roetersstraat in Amsterdam. De firma Adema's Kerkorgelbouw (Hubert Schreurs) uit Amsterdam plaatst het in 1977 in de Oude Kerk. De firma Verschueren Orgelbouw (Heythuysen) restaureert het in 2003.

Dispositie
  • Manuaal: Prestant 8' discant - Holpijp 8' bas/discant - Prestant 4' bas/discant - Fluit 4' bas/discant - Quint 3' bas - Octaaf 2' bas/discant - Sexquialter 2⅔' 2 sterk discant - Tremulant.

Mechanische sleeplade. Omvang: C-f3. Toonhoogte: a1 = 423 Hz. Winddruk: 55 mm. WK.

Gebruik

De Oude Kerk is nog steeds volop in gebruik. Midden in het rumoerige Amsterdam worden er op zondag kerkdiensten belegd door een PKN-gemeente. Teruggekeerd naar een ‘Oude Liturgie’, trekt de Oudekerkgemeente bezoekers uit verschillende plaatsen. De Sweelinck cantorij die wekelijks haar bijdrage levert aan de diensten is zeer populair. Mensen uit Amsterdam, maar ook uit andere plaatsen zijn lid en voelen zich verbonden met de geschiedenis van de liturgie en met Jan Pieterszoon Sweelinck die in deze kerk begraven ligt. Naast de diensten op zondag heeft de gemeente op woensdagavond een rustpunt, waarbij de kerk open is, het orgel wordt bespeeld en avondgebeden worden gehouden. Ook de cantorij repeteert op deze avond en men kan de repetitie bijwonen. Iedereen is hier welkom voor gebed, bezinning, bezichtiging etcetera.

Omdat de Oudekerkgemeente niet meer zelf in staat is het gebouw financieel te onderhouden, is het gebouw in beheer van de Oude Kerk Stichting en huist er sinds 2016 ook een museum in het gebouw. Doordeweeks kan de bezoeker tentoonstellingen bezichtigen die in de Oude Kerk plaatsvinden. Deze zijn altijd geïnspireerd door het gebouw zelf en zijn vaak een aantal maanden lang te bezichtigen. Zo is de huidige tentoonstelling (december 2017) gebaseerd op de graven en de doden in de Oude Kerk en bestond de tentoonstelling daarvoor uit vluchtelingendekentjes die door hele kerk heen lagen.

In de media

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 3 oktober 2006.

De gemeente Amsterdam stelt extra geld ter beschikking van het oudste gebouw van de hoofdstad, de Oude Kerk. Een deel van het geld zal aan de restauratie van de zerkenvloer worden besteed. Volgens directeur Herbert van Hasselt van de Oude Kerk is met het extra geld ook het permanente onderhoud van de kerk voor de komende tijd gewaarborgd. De gemeente stelt 974.000 euro beschikbaar voor de restauratie.

Van Hasselt is verheugd met het geld. „Maar het is ook goed voor alle Amsterdammers. Dit is het enige gebouw in Amsterdam dat alles heeft zien komen en gaan in de stad.”

In de Oude Kerk liggen vele prominenten begraven onder wie de eerste vrouw van Rembrandt, Saskia van Uylenburch. De zerkenvloer is verzakt. Het geld wordt gebruikt om beschadigde zerken te repareren. Er zal een zandlaag onder de zerken worden aangebracht om verzakkingen te voorkomen. De kerk vierde vorige maand haar 700-jarig bestaan.

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 3 juni 2008.

De derde restauratieronde van de Oude Kerk in Amsterdam is in volle gang. Na eerdere grote restauraties in de periode van 1955 tot 1978 en in de jaren negentig komt nu onder andere de oude gravenvloer aan de beurt.

De vloer heeft een oppervlakte van 3300 vierkante meter en bevat 2500 historische grafstenen. De meeste grafstenen worden gelicht, gerepareerd en teruggelegd op een nieuwe, verstevigde zandlaag. Er worden geen graven geruimd.

De verzamelde kennis over de graven is terug te vinden op internet. Op de website http://www.gravenopinternet.nl staat een overzicht van de zerkenvloer. Ook zijn er afbeeldingen van de zerken beschikbaar.

Behalve de grafvloer worden ook verschillende muren, het tongewelf en het dak aangepakt. De zuidmuur van de Oude Kerk wordt ingesmeerd met bijenwas. Hiermee proberen de restaurateurs op natuurlijke wijze de aantasting door vocht te beperken.

De volledige restauratie moet in 2013 zijn afgerond.

  • Uit AT5 d.d. 22 mei 2013

In een bijgebouw van de Oude Kerk zijn volgens de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad (VVAB) illegaal twee muurtjes gesloopt.

Uit Reformatorisch Dagblad, 14 augustus 2013

De restauratie van de Oude Kerk in Amsterdam is na 75 jaar voltooid. Met een stadsdiner voor 800 personen wordt dat op 13 september gevierd.In 1938 startten de restauratiewerkzaamheden. Koningin Wilhelmina zorgde toen met een gift voor een begin van het project.Alleen het orgel moet nog worden opgeknapt. De Oude Kerk is het oudste gebouw van de stad. De eerste expositie in de gerestaureerde kerk wordt naar verwachting geopend op 16 november 2013.

  • Uit Het Parool 3 september 2014

De Oude Kerk begint half september met de restauratie van het Vater-Müller orgel uit 1724. Door de restauratie moet het Grote Stadsorgel weer 'op zijn minst 300 jaar' meekunnen, zo is het plan. De kosten voor het herstel worden geschat op 1, 3 miljoen euro. De financiering voor de renovatie, de eerste in 150 jaar, is voor 70 procent rond. Het orgel werd tussen 1724 en 1726 gebouwd door Christiaan Vater en werd later herplaatst door Johan Caspar Müller. Het orgel in het oudste nog bestaande gebouw van Amsterdam deed lang dienst als stadsorgel.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur