Handelingen

Amsterdam, Singel 448 - Franciscus Xaverius (De Krijtberg)

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Franciscus Xaverius
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Noord-Holland
Gemeente: Amsterdam
Plaats: Amsterdam
Adres: Singel 448
Postcode: 1114BE
Inventarisatienummer: 04945
Jaar ingebruikname: 1883
Architect: Tepe, W.V.A.
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
5399


Geschiedenis

Buitengewoon belangrijke neogotische kerk naar ontwerp van architect Tepe.

Parochiekerk van de paters Jezuïeten (zie onder), gewijd aan H. Franciscus Xaverius, bijgenaamd "De Krijtberg". Door Alfred Tepe van 1881-1883 gebouwde driebeukige neogotische kruisbasiliek met galerijen boven de zijbeuken en vijfzijdig gesloten koor, geflankeerd door diagonaal geplaatste kapellen. Rijk gedetailleerde, in baksteen uitgevoerde voorgevel, geflankeerd door slanke traptorens. Het schip heeft schoorbogen. Het zeer rijzige en met zijn inrichting gaaf bewaarde interieur vormt een belangrijk tijdsdocument als schepping van de door de inzichten van het St. Bernulphusgilde geleide neogotiek. De aankleding en inrichting kwamen hoofdzakelijk in twee fasen tot stand: de beschildering van het koor, alsmede het hoofd- en Maria-altaar (atelier Mengelberg, Utrecht) de preekstoel, Jozef-altaar (atelier Cuypers & Stolzenberg, Roermond) en het Heilig Hart beeld met baldakijn (Atelier J.W. Ramakers en Zonen Beeldhouwers te Geleen) dateren van kort na de bouwtijd; de beschildering van het schip en dwarsschip dateert uit de jaren 1920. De beglazing van het hoogkoor dateert uit 1930 en werd gemaakt door Willem Mengelberg.

Begin jaren 1970 werd deze kerk bedreigd met sluiting en mogelijk zelfs sloop. In dezelfde tijd begon de neogotiek echter ook meer erkenning te krijgen. Hierdoor, en door diverse acties tegen sluiting en sloop, is De Krijtberg Rijksmonument geworden.

opname 1959 © AvD.
De Krijtberg, gezien vanuit het oosten. Foto: A. Roks
De Krijtberg. Foto: A. Roks

Monumentomschrijving Rijksdienst

Parochiekerk van de H. Franciscus Xaverius ("De Krijtberg"). Door Alfred Tepe van 1881-1883 gebouwde driebeukige kruisbasiliek met galerijen en vijfzijdig gesloten koor, geflankeerd door diagonaal geplaatste kapellen. Rijk gedetailleerde, in baksteen uitgevoerde voorgevel met op de hoeken traptoren. Het schip heeft schoorbogen. Het zeer rijzige en met zijn inrichting gaaf bewaarde interieur vormt een belangrijk tijdsdocument als schepping van de door de inzichten van het St. Bernulphusgilde geleide neogotiek.

Voorafgaande gebouwen

Gebouwomschrijving SKKN

De Jezuïetenkerk Franciscus Xaverius is de opvolgster van een schuilkerk die van 1654 tot 1884 in het grachtenhuis "de Crytbergh" gevestigd was. Oprichter van deze kerk was pater Petrus Laurens. De kerk was in de periode 1708-1788 officieel gesloten, de Jezuïeten moesten weliswaar het land verlaten, maar de kerk bleef toch heimelijk in gebruik. Sinds 1789 bestond er wederom vrijheid van godsdienst en in 1853 werd de bisschoppelijke hierarchie hersteld. Pater Franciscus Fol verbouwde het kerkje in 1835. Elisabeth Moyana had hem twee belendende gebouwen geschonken waardoor de oude Krijtberg afgebroken kon worden en onder een gevel gebracht kon worden. In de periode 1881-1883 werd er door de Utrechtse architect Alfred Tepe een nieuwe kerk gebouwd. De inrichting is onder meer afkomstig van het Utrechtse atelier Wilhelm Mengelberg, de buurman van Tepe, zoals het hoofdaltaar, Maria-altaar, communiebank, beelden, triomfbalk, muurschilderingen en kruiswegstaties. Maar ook Roermond was vertegenwoordigd. Het atelier Cuypers & Stolzenberg leverde het Jozef altaar, de preekstoel, de zeven biechtstoelen en twee godslampen. Atelier J.W. Ramakers Beeldhouwers te Geleen leverde in 1883 het gepolychromeerde stenen Heilig Hart van Jezus beeld. In 1886 leverde atelier Ramakers uit Geleen ook het uit hout en koper gebouwde baldakijn met de beelden Maria Alacoque, Johannes de Evangelist en Petrus Canisius. Ook leverde Ramakers het St Jozef beeld. A.F. Nicolas vervaardigde enkele glas-in-lood ramen. In 1904 werd het 250-jarig bestaan van De Krijtberg gevierd. In 1934 werd de Franciscus Xaverius weer parochiekerk. In 1968 werd, bij de vaststelling van het Pastoraal Plan Binnenstad, sluiting van de Krijtberg aangekondigd. De kerk zou volgens het bestuur van de R.K. Citykerk financiële tekorten hebben. De Citykerk wilde de Krijtberg verkopen aan een Belgische bouwonderneming. Er werd daarom een comité tot behoud van De Krijtberg opgericht. In mei 1974 besloot de bisschop van Haarlem, Th. Zwartkruis, de Krijtberg te handhaven. In de periode 1976-1982 vond er een restauratie plaats, die echter niet afgerond kon worden door het stopzetten van de subsidie. Later werden de restauratiewerkzaamheden alsnog hervat.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur