Handelingen

Breda, Kerkplein 2 - Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam object:
Genootschap:
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Breda
Plaats: Breda
Adres: Kerkplein 2
Postcode: 4811XT
Inventarisatienummer: 07139
Architect: Jan II Keldermans
Bouwjaar 15e eeuw
Jaar ingebruikname:
Oorspronkelijke bestemming: rooms-katholieke kerk
hervormde kerk
Huidige bestemming: kerkgebouw (eigendom van een stichting)
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
10305



Geschiedenis

Plattegrond. Bron: Kerken in het Bisdom Breda, Auteur: Ton van Nijnatten. Uitgeverij: Buijten en Schipperheijn B.V. juni 2004.

Grote historische stadskerk met hoge toren (97 m), de hoogste kerktoren in Breda.

Aan de bouw van deze kerk is in 1410 begonnen. Rond 1540 was de kerk voltooid. Van de huidige kerk is het koor het oudste gedeelte. Dit gedeelte moet gebouwd zijn toen de voorgaande kerk er nog stond. De eerste steen voor de toren is gelegd in 1468. De laatste steen werd 38 jaar later aangebracht. De houten bekroning van de toren dateert uit 1509. In 1694 is na een blikseminslag het bovengedeelte van de toren verbrand. Daarna werd de opbouw bescheidener weer opgebouwd.

In deze kerk bevindt zich het mausoleum van de Nassaus, de voorouders van ons koningshuis. De grafkapel van de Nassaus werd in 1530-1534 vervaardigd in opdracht van Graaf Hendrik III van Nassau. In de grafkelder liggen begraven Hendrik III van Nassau, zijn zoon René van Chalon; Anna van Buren, de eerste vrouw van Willem de Zwijger en hun oudste dochtertje Maria. Ook voor Willem van Oranje was ruimte vrijgehouden. Maar toen deze in 1584 te Delft werd vermoord was Breda bezet door de Spaanjaarden. Hij werd bijgezet in de Nieuwe kerk in Delft.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk. Geheel met natuursteen beklede gotische transeptbasiliek met kooromgang en westtoren, als kapittelkerk gebouwd van plm 1400 tot 1548, sinds 1637 hervormde kerk. Rijke inventaris van gotische en renaissance grafmonumenten, eiken koorhek en koorbanken, koperen doopvont, gesneden eiken kansel, tochtportalen, wandschilderingen, geschilderde altaarretabel, talloze grafzerken, waaronder enige koperen, klokken enz. Toren van de Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk. Met natuursteen bekleed gotisch bouwwerk uit 1468-1509 met door leien gedekte bekroning en open lantaarn met koepel uit 1702. a. hoofdorgel: van dit orgel is de kas van het rugpositief oud (16e eeuw) alsmede enige registers. De hoofdkas dateert geheel uit 1966. Bij de restauratie/nieuwbouw van 1966-69 door Flentrop Orgelbouw, werd een borstwerk toegevoegd. Dit borstwerk is een oud 18de eeuws instrument uit Athis (Wallonië) b. kabinetorgel: een waardevol eenklaviers kabinetorgel, in 1778 gemaakt door J.S. Strümphler.

Orgels

Hoofdorgel

Breda Grote Kerk hoofdorgel foto Wim van der Ros.jpg

Het hoofdorgel is in 1968-69 gemaakt door de firma D.A. Flentrop (Zaandam) met gebruikmaking van oudere materialen. Pijpwerk en laden van het Borstwerk dateren uit ca. 1760 en zijn afkomstig van een orgel in Athis (Wallonië). De kas van het rugpositief en overig pijpwerk zijn in 1711 door de orgelmaker Jac. Zeemans (Breda) gemaakt. De windladen van Hoofdwerk en Bovenwerk stammen van de orgelmaker J. Schot (Breda) en dateren uit 1789. De Fagot-Hobo van het Bovenwerk is afkomstig uit het voormalige orgel van de r.-k. kathedraal in Breda. In 1983 voert de firma Flentrop Orgelbouw een herintonatie van de tongwerken uit. De firma J.L. van den Heuvel (Dordrecht) restaureert het orgel in 1999/2000, intoneert het opnieuw en plaatst een nieuwe Vox humana 8'.

Dispositie
  • Hoofdwerk (manuaal 2): Prestant 16' discant dubbel (1711) - Prestant 8' (1711) - Roerfluit 8' - Octaaf 4' - Quintadeen 4' - Quint 3' - Octaaf 2' - Cornet 8' 5 sterk discant (1711) - Mixtuur 2' 4-5 sterk - Scherp 1' 3-4 sterk - Trompet 16' - Trompet 8'.
  • Rugwerk (manuaal 1): Prestant 8' discant dubbel (1711) - Holpijp 8' (1711) - Octaaf 4' (1711) - Fluit 4' (1711) - Octaaf 2' (1711) - Quint 1½' - Sexquialter 2 2/3' 2 sterk, vanaf a - Mixtuur 1' 4 sterk - Dulciaan 8' - Tremulant.
  • Bovenwerk (manuaal 3): Gedekt 16' (1711) - Prestant 8' discant dubbel - Holpijp 8' (1711) - Viola 8' (1711) - Octaaf 4' (1711) - Openfluit 4' (1711) - Nasard 3' (1711) - Fluit 2' - Terts 1 3/5' - Flageolet 1' - Mixtuur 2' 3-4 sterk (1711) - Schalmei 8' (ca. 1750, le Picard) - Fagot-Hobo 8' (1883) - Tremulant.
  • Borstwerk (manuaal 4): Gedekt 8' - Quintadeen 8' - Prestant 4' - Roerfluit 4' - Gemshoorn 2' - Quint 1½' - Cornet 8' 5 sterk discant - Vox humana 8' bas/discant (2000) - Tremulant.
  • Pedaal: Prestant 16' - Subbas 16', open (1711) - Octaaf 8' - Gedekt 8' (1711) - Roerquint 6' - Octaaf 4' - Nachthoorn 2' - Mixtuur 2⅔' 5 sterk - Bazuin 16' - Trompet 8' - Klaroen 4'.
  • Koppelingen: Rugwerk aan Pedaal - Hoofdwerk aan Pedaal - Bovenwerk aan Pedaal - Rugwerk aan Hoofdwerk - Bovenwerk aan Hoofdwerk - Borstwerk aan Hoofdwerk.
Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1. Winddruk: 90 mm. WK. (Hoofdwerk, Rugwerk en Bovenwerk), 60 mm. WK. (Borstwerk), 98 mm. WK. (pedaal)

Koororgel

Het koororgel is een kabinetorgel, dat in 1778 door Johannes Stephanus Strümphler (Amsterdam) voor een particulier werd vervaardigd. In 1837 plaatst de firma J. Bätz & Co. (Utrecht) het over naar de hervormde kerk te Alphen aan de Maas. In 1913 wordt het door een particulier in Oisterwijk gekocht. Na 1950 is het aanvankelijk in bezit van een particulier in Deventer en wordt het vervolgens uitgeleend aan de Studentenparochie te Nijmegen. Het metalen pijpwerk wordt in deze periode na beschadiging vervangen door ander. In 1969 wordt het in de Grote Kerk van Breda geplaatst. De firma Flentrop Orgelbouw (Zaandam) reconstrueert het in 1981 en levert nieuw pijpwerk, gemaakt naar voorbeeld van Strümphler.

Dispositie
  • Manuaal: Prestant 8' discant (1981) - Holpijp 8' - Viola di Gamba 8' discant (1981) - Prestant 4' bas/discant (1981) - Fluit 4' bas/discant (1981) - Roerquint 3' bas (1981) - Octaaf 2' bas/discant (1981) - Sesquialter 2⅔' 2 sterk discant (1981).

Mechanische sleeplade. Omvang: C-d3. Winddruk: 58 mm. WK.

In de media

  • Uit Ommelander Courant, 17 Maart 1793.

's HERTOGENBOSCH den 9 Maart. Heden kwam alhier een Heer uit Breda, welke verhaalde, dat de Franschen in die stad zeer slegt huis hielden, hebbende hy zelf zyn huis voor hun moeten verlaten. In de groote kerk hadden zy alles geruïneert, de bybels aan stukken gescheurd en alles kort en klein geslagen: de fraaye graftombe en de wapenschilden in die kerk verwoest; het orgel grootendeels bedorven en de pylaren van het zelve afgebroken.

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 4 december 2007.

Het bestuur van de Grote Kerk in Breda vreest grote financiële problemen en verder oplopende tekorten na 2010. Dat stelde directeur Willem van der Vis van het kerkgebouw in dagblad BN de Stem van 29 november. De kerk komt nu jaarlijks al zo’n 80.000 euro te kort, maar dat bedrag kan in de toekomst oplopen tot ten minste 180.000 euro per jaar. Oorzaak is een veranderde verdeling van subsidies voor het onderhoud aan rijksmonumenten. „Na 2010 verandert de manier waarop rijksmonumenten subsidie krijgen”, verklaarde Van der Vis zijn vrees. „Het ziet er nu naar uit dat we als Grote Kerk in de regeling van kleine monumenten zitten. Het budget voor de periode 2012 tot en met 2018 bedraagt dan 15.000 euro, terwijl we op dit moment voor zeker 140.000 euro per jaar verspijkeren.” De directeur zet momenteel alles op alles om samen met andere grote kerken de landelijke politiek ervan te overtuigen dat de stichting Grote Kerk en de gemeente Breda niet in staat zullen zijn om het gat dat dan ontstaat, zelf te vullen. Vooruitlopend op het verwachte tekort zou de Grote Kerk daarom nu eigenlijk al moeten gaan sparen. De bezoekersaantallen van het monumentale gebouw liggen dit jaar hoger dan vorig jaar. Verder heeft de kerk inkomsten uit de verhuur van het gebouw voor evenementen.

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 8 januari 2008.

De Grote Kerk in Breda is waarschijnlijk ouder dan tot nu toe werd aangenomen. Nieuw onderzoek naar graven onder de oudste funderingen van de kerk heeft dat uitgewezen, meldde de gemeente Breda verleden week. Op basis van historische bronnen was een eerste vermelding van de kerk in 1267 bekend. Bij opgravingen zijn tien jaar geleden botresten verzameld die er nu op wijzen dat de eerste Bredanaars al in de twaalfde eeuw hun laatste rustplaats vonden op de plaats van het huidige kerkgebouw. Het staat daarmee vast dat er op deze locatie ongeveer honderd jaar eerder al een kerk moet hebben gestaan, aldus de gemeente. Resten van het toenmalige kerkgebouw zijn er nog niet gevonden. Het archeologisch onderzoek duurt nog tot volgend jaar.

  • Uit BN De Stem, d.d. 6 april 2016

De Grote Kerk in Breda gaat zich nadrukkelijk op de kaart zetten als Nassaukerk. Dat meldt kerkdirecteur Willem van der Vis. Er zijn plannen in de maak die van de Grote Kerk een toeristische trekpleister van topformaat maken.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Wandschilderingen

Hoofdorgel

Koororgel