Handelingen

Delft, Voorstraat - Sint Hippolytuskerk (1886 - 1971)

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: St. Hippolytus
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Zuid-Holland
Gemeente: Delft
Plaats: Delft
Adres: Voorstraat Oostzijde
Postcode: 2611JR
Inventarisatienummer: 01730
Jaar ingebruikname: 1886
Architect: Pierre Cuypers (1827 - 1921)
Huidige bestemming: gesloopt
Monument status: geen; pastorie en hek Rijksmonument 525346

Geschiedenis

Dit was een zeer belangrijke, grote, neogotische kerk met hoge dakruiter op de kruising en niet-afgebouwde westtoren.

Opzichter bij de bouw was Cuypers' leerling J.H. Tonnaer (die later zelfstandig ook vele mooie kerken zou ontwerpen).

Driebeukige neogotische kruisbasiliek met twee transepten, en over de hoofdbeuken houten tongewelven. Lager, in steen overwelfd koor met omgang. Ronde pijlers met koolbladkapitelen. Uitwendig puntgevels boven iedere travee van de lichtbeuk.

Van de ontworpen hoge rechthoekige toren is slechts de bakstenen onderbouw uitgevoerd. Deze is omstreeks 1960 van een met koper(groen) bedekt zadeldak voorzien, naar ontwerp van Prof. Ir. A. van Kranendonk. Het oorspronkelijke ontwerp voorzag in een 100 m hoge ijzeren bovenbouw, afgebeeld in Het Werk, pl. 54.

Buiten gebruik gesteld in 1971, waartegen toen veel protest; sloop begin 1974.

Het prestigieuze, door de firma B. Pels & Zoon (Alkmaar) gebouwde orgel uit 1949, met 53 stemmen, kreeg uiteindelijk een nieuwe bestemming in Castro-Urdiales (Cantàbria) in Noord-Spanje.

Geschiedenis vervolg

De Sint-Hippolytuskerk was een rooms-katholieke kerk aan de Voorstraat in de stad Delft, in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De neogotische kerk werd in 1884-1886 gebouwd naar een ontwerp van P.J.H. Cuypers en werd in 1974 gesloopt.

Naamgeving

Zoals bij veel katholieke kerken die in de negentiende eeuw gebouwd werden, was ook de naam Sint-Hippolytuskerk een verwijzing naar de tijd van vóór de reformatie. Sint Hippolytus was namelijk niet alleen patroon van Delft, maar ook de patroon van de Oude Kerk totdat deze protestants werd.

Reformatie en de eerste schuilkerk

De oorspronkelijke Hippolytuskerk was de Oude Kerk aan de Oude Delft. In 1573, tijdens de reformatie, werd in Delft het katholicisme verboden. Het kerkgebouw werd in gebruik genomen voor de protestantse eredienst. De katholieken van Delft namen hun toevlucht op het Bagijnhof. De begijnen waren geen formele kerkelijke organisatie, zoals kloosters en parochies dat wel zijn. Zodoende werden zij niet onteigend en bleven zij beschikken over hun gebouwen en middelen van bestaan. In 1743 werd er een Hippolytuskerkje ingewijd, een statie. Deze is later gefuseerd met de Maria en Ursulakerk aan de overzijde van het hofje en hield zodoende op te bestaan. Deze statie koos in de 18e eeuw voor de Oud-Katholieke Kerk.

Heroprichting Hippolytusstatie (1795)

In Delft was nog een tweede statie, gewijd aan Sint Jozef en gerund door franciscanen, op de plek waar later de Maria van Jessekerk zou verrijzen. Het toenmalige kerkgebouw was echter zeer klein, volgens de paters te klein voor de Delftse katholieken. In 1795 werd aan de Brabantse Turfmarkt 76-78 een oude brouwerij opgekocht die binnen twee maanden was verbouwd en in gebruik genomen kon worden als kerk. Dit was mogelijk geworden omdat de Franse bezetter godsdienstvrijheid had afgedwongen. Belangrijk is om op te merken dat deze kerk niet werd bediend door de franciscanen, maar door seculiere geestelijken. Aan de buitenkant was dit kerkje overigens nog steeds niet herkenbaar als kerk.

Waterstaatskerk (1833) - Sint-Hippolytuskerk (1836)

Dat veranderde toen in 1833 plannen werden gemaakt voor een nieuwe kerk. Als architect werd George Nicolaas Itz aangesteld. Aan de westzijde van de Voorstraat werden ter hoogte van de Baljuwsteeg (nu huisnummers 45-49) twee panden aangekocht en afgebroken om ruimte te maken voor de nieuwbouw. In 1834 werden de fundamenten gewijd en in 1836 was de kerk voltooid en ingewijd door de wijbisschop Cornelis van Wijckerslooth. Deze kerk was nu groter dan de voorgaande schuilkerk aan de Brabantse Turfmarkt, maar nog steeds half zo groot als de waterstaatskerk van Sint Jozef die de franciscanen in 1834 hadden laten bouwen aan de Oude Langedijk ter vervanging van hun oude schuilkerk. Een zekere competitiedrang tussen deze twee kerken valt niet te ontkennen. Voor de aanzet van de bouw van de uiteindelijke Hippolytuskerk waren een aantal factoren van belang. Ten eerste groeide de bevolking van Delft, en dus ook het katholieke volksdeel. Er was simpelweg meer kerkruimte nodig. Ten tweede kregen katholieken steeds meer vrijheid. Onder meer de vrijheid om zich te organiseren in kerkelijke structuren. Nadat in 1848 de godsdienstvrijheid in de grondwet was verankerd en in 1853 de bisschoppelijke hiërarchie was hersteld, werden in 1854 de dekenaten ingevoerd. De Hippolytuskerk werd aangewezen als hoofdkerk van het dekenaat Delfland. Tot dan toe kon de staat allerhande restricties opleggen. En ten derde, waren de franciscanen sinds 1875 alweer bezig een nieuwe en veel grotere kerk te bouwen, de huidige Maria van Jessekerk. Een nieuwe Hippolytuskerk was het antwoord.

Neogotische kerk (1884)

Zie de ontwerptekening van Pierre Cuypers. Opvallend op deze tekening is de nooit voltooide torenspits. Rechtsboven is het grondplan getekend. Het grondplan is opgebouwd uit twee Griekse kruizen, net als de Westerkerk in Amsterdam. De bouw van een nieuwe kerk werd mogelijk gemaakt door de rijke Hendrik van Berckel. Aan de overzijde van de Voorstraat bezat hij panden en terrein over de hele breedte van het blok, van de Voorstraat tot aan de Verwersdijk. Groot genoeg voor de bouw van een kerk die niet misstond tussen de andere kerken. In 1882 werd Pierre Cuypers aangesteld als architect. De bouw ving aan in 1884 en de kerk werd ingewijd in 1885. De kerk overtrof niet alleen de kerk van de Jozefparochie, maar deed ook niet onder voor de twee middeleeuwse kerken. Een eeuw lang zou deze kerk gezichtsbepalend zijn voor de skyline van Delft. De bouw is evenwel nooit voltooid. De polychromie die voor het volledige interieur was uitgetekend werd alleen in het koor uitgevoerd. De toren zou met zijn spits net iets hoger worden dan de toren van de Nieuwe Kerk. Van deze toren is alleen het onderste deel voltooid. Toen vanaf de jaren zestig het aantal kerkgangers drastisch terugliep was het financieel niet meer haalbaar de kerk te behouden en uiteindelijk werd de kerk in 1974 gesloopt. Nu kan men op die plek enkel het toegangshek zien staan, en het dekenaatsgebouw dat naast de kerk stond en waar nu studenten in gehuisvest zijn.

Architectuur

Hoewel de kerk gebouwd was in neogotische stijl was de architectuur gebaseerd op die van de Westerkerk in Amsterdam; net als het voorbeeld was de Sint-Hippolytus een driebeukige basiliek met twee transepten.

Parochie

Hoewel de Hippolytuskerk teruggaat tot 1795, werd parochie pas formeel in 1856 opgericht. Dit gebeurde tegelijk met de oprichting van de franciscaanse Jozefparochie, en zodoende beschikte Delft over twee parochies. Vanuit de Hippolytus werden in 1919 de Sacramentskerk en in 1931 de kerk van O.L.V. Onbevlekt Ontvangen gesticht. Tevens werden een ziekenhuis (19e eeuw) en een woningbouwvereniging (1912) opgericht, beide gewijd aan Hippolytus. De Broeders van Dongen kregen de zorg over het Oudemannenhuis en het Weesjongenshuis. Toen de kerk sloot, werd de parochiegemeenschap samengevoegd met die van de Jozefkerk aan de Burgwal en gingen samen verder als Maria van Jessekerk. Een gedeelte van de parochianen van de Hippolytuskerk wilde echter een eigen kerkgebouw en kochten daartoe een oud kapelletje aan, thans de Sint-Hippolytuskapel aan de Oude Delft.

Omschrijving Rijksdienst pastorie en hek

Monumentnummer: 525346 Voorstraat 26 2611 JR te Delft. Actualiteit gegevens: 22-03-2020 .

Inleiding

PASTORIE met HEK van de inmiddels gesloopte St. Hippolytuskerk uit 1912, gebouwd in de stijl van de Rationalisme naar ontwerp van de architect J.Th. van Rossum.

Het gebouw maakt onderdeel uit van de oostelijke gevelwand van de Voorstraat in het beschermde stadsgezicht van Delft. Het staat met de zijgevel aan het voormalige kerkplein op de hoek van dit plein en de Voorstraat. Het achtererf is ommuurd. Links van het pand bevindt zich het oorspronkelijke toegangshek tot het kerkplein. N.B. Bitumineuze dakbedekking

Omschrijving

Samengestelde bouwmassa met samengestelde kap op rechthoekige plattegrond. Aan de Voorstraat bevindt zich een drie bouwlagen hoge volume op rechthoekige plattegrond onder een afgeplat schilddak. Daarachter een middenvleugel van twee bouwlagen met afgeplat schilddak. Aan de noordoostzijde van deze vleugel een hoekpaviljoen - even hoog als de vleugel aan de Voorstraat - waarin zich het trappenhuis bevindt onder afgeplat schilddak. Achter de middenvleugel een tweelaags volume met afgeplat schilddak en een volume van één bouwlaag met plat dak. Rechts in de voorgevel aan de Voorstraat bevindt zich de poort, die via een gang toegang geeft tot de rechthoekige binnenplaats. Deze ligt ten zuiden van de middenvleugel.

Het pand kenmerkt zich door de vlakke gevels in schoonmetselwerk (kruisverband, knipvoeg) met een lage natuurstenen plint, waarin zich kelderlichten met koekoeken bevinden. Het trasraam (donkere voeg) daarboven wordt afgesloten door een natuurstenen waterlijst. De rechtgesloten vensters zijn voorzien van ontlastingsbogen met boogvelden en hardstenen lekdorpels. De boogvelden zijn ingevuld met mozaïektegeltjes en een ronde gresrand. De vensters bevatten houten kruisramen met onder twee draairamen en vierruitsbovenlichten met gekleurd glas-in-lood, die zowel vast als kleppend zijn uitgevoerd. De gevels worden beëindigd met een houten uitkragende gootlijst op consoles. De houten dakkappellen hebben zinken wangen en bevatten houten zesruits of vierruits draairamen. Ze worden bekroond door een segmentboogvormig fronton.

De symmetrie van de vijf vensterassen brede voorgevel aan de Voorstraat is rechtsonder verstoord, doordat zich daar in plaats van een venster de rondboogvormige poort naar de binnenplaats bevindt. In de eerste bouwlaag bevindt zich de entree met een hardstenen stoep met aan weerszijden gemetselde muurtjes op een natuurstenen plint en met natuurstenen afdekplaat. De rondboogvormige gevelopening is afgewerkt met natuurstenen blokken. Het geheel is bekroond door een rondboogvormige houten luifel op consoles. De houten paneeldeur met smeedijzeren beslag en ruitjes met geslepen glas heeft een getoogd bovenlicht. Boven de entreepartij een natuursteen in reliëf met een kruis. Ter linker zijde van de entree twee vensters, rechts één. Op de tweede bouwlaag bevinden zich vijf vensters met een natuurstenen, rijk geprofileerde segmentboogvormige bekroning met consoles en in het boogveld decoratie. De vijf vensters op de derde bouwlaag worden afgesloten met een ronde gresrand met daarboven decoratief metselwerk. De daklijst wordt doorbroken door een hoger opgetrokken topgevel in de vorm van een fronton, dat iets terug staat ten opzichte van de voorgevel. De muurdammen tussen de vensters zijn doorgetrokken in deze topgevel en vormen aan weerszijden van het fronton de penanten die de topgevel aanzetten. De twee penanten in het midden sluiten aan op de segmentboogvormige, bakstenen omlijsting van het ovale venster in de top. De zijgevel van de vleugel aan de Voorstraat is twee traveeën breed. De vensters zijn gedetailleerd als bij de voorgevel, met uitzondering van de vensters op de derde bouwlaag, die als standaard vensters (zij het lager) zijn uitgevoerd. In het dakvlak bevindt zich één dakkapel met vierruits draairaam.

De zijgevel van de middenvleugel bevat vijf vensterassen. Het dakvlak heeft vijf dakkappellen met zesruitsramen. De asymmetrische zijgevel van het hoekpaviljoen bevat twee reeksen van drie klimmende vensters. Op de verdieping verschillen de getoogde vensters in hoogte en bevinden zich rechts twee vensters. De schuiframen hebben een vijftien-, negen-, of zesruits onderraam en een zesruits bovenraam. In het volume van één bouwlaag een rechtgesloten entree met vierdelig getoogd bovenlicht, waartussen zich een houten luifel bevindt.

De symmetrische achtergevel van het volume onder afgeplat schilddak ter breedte van vier vensters heeft een houten veranda met kolommen op gemetselde muurtjes met hardstenen dekplaten en opengewerkte houten balustrade. In de eerste en tweede laag bevinden zich vier dubbele terras- c.q. balkondeuren met vierruits bovenlichten. In het dakvlak staan vier dakkapellen, afgesloten met een lijst, waarin zesruits draairamen geplaatst zijn.

INTERIEUR. Het nagenoeg gave interieur heeft de oorspronkelijke indeling grotendeels behouden. Van belang zijn onder meer het hoofdtrappenhuis met klimmende traplichten met gekleurd glas-in-lood, houten trappen met geprofileerde trappalen en balustrade met houten panelen, stucplafonds, tegelvloer, lambrizering, neventrappenhuis met houten trap, centraal gelegen gang met betegelde lambrizering met decoratieve reliëftegels, hardstenen dorpels en neuten, granito- en betegelde vloer, tochtdeur met vierdelig bovenlicht, paneeldeuren, deurkozijnen met uitkragend lijstwerk, toiletgroepen met paneeldeuren met ruitje ingevuld met gekleurd glas-in-lood en met houten bovenlichten met gekleurd glas-in-lood.

Het hek bestaat uit vier bakstenen hekpijlers met natuurstenen onderdelen waaronder een rijke bekroning met Gotische detaillering en een kruis. Tussen de pijlers gemetselde muurtjes, die afgesloten zijn met natuurstenen dekplaat met daarop een ijzeren hekwerk.

Waardering

De pastorie uit 1912 naar ontwerp van architect van Rossum gebouwd in de stijl van de Rationalisme met bijbehorend interieur en met hek is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde

- als uitdrukking van een functie en bouwtype en als herinnering aan de St. hippolytuskerk;

- als voorbeeld van de Rationalisme, vanwege de plaats die het inneemt in het oeuvre van architect Van Rossum en vanwege de karakteristieke voorgevel, het materiaalgebruik en de detaillering en interieur en de hoge mate van gaafheid daarvan.

Het pand heeft stedenbouwkundige waarde vanwege de beeldbepalende ligging aan de Voorstraat en het voormalige kerkplein in het beschermde stadsgezicht van Delft.

In de media

  • Uit indebuurt.nl, door Ilse Zoutewelle - 1 oktober 2017

Vroeger stond er een énorme kerk aan de Voorstraat

Delftenaren die ouder zijn dan 43 jaar, weten het misschien nog wel: tot 1974 stond er een gigantische kerk aan de Voorstraat. Anno 2017 is er alleen nog een toegangshek dat aan het bestaan van deze kerk herinnert. Maar waarom is hij gesloopt?

Daarvoor moeten we eerst teruggaan naar de reden waarom de Sint-Hippolytuskerk ooit is gebouwd. In 1884 waren er zóveel Delftenaren Rooms-Katholiek, dat de Maria van Jessekerk niet groot genoeg was. Een nieuwe kerk was het antwoord! De rijke Delftenaar Hendrik van Berckel had nog wel een lapje grond over aan de overkant van de Voorstraat en stelde dat ter beschikking voor de nieuwe kerk. Een architect tekende iets moois en in 1885 stond de kerk op zijn plek.

De uiteindelijke kerk was aardig imposant, maar had nóg groter kunnen zijn. Want voor de kerk kon worden af gebouwd, liep het aantal kerkgangers en daarmee ook het geld terug. Was dat niet gebeurd, dan was de toren van de Sint-Hippolytuskerk hoger geweest dan die van de Nieuwe Kerk. Vanaf de jaren zestig liep het aantal Rooms-Katholieken echt drastisch terug. Het was financieel niet meer te doen om de kerk te behouden en dus werd hij in 1974 gesloopt. Nu herinnert alleen het toegangshek nog aan het bestaan van de kerk.

  • Uit Algemeen Dagblad, Peter van de Stadt, 02 maart 2018, 08:50

Acht waardevolle kruiswegstaties uit gesloopte kerk gerestaureerd

Stichting Kerkelijk Erfgoed Delft (SKED) laat de acht kruiswegstaties (het lijdensverhaal van Christus) uit de in 1973 gesloopte St. Hippolytuskerk aan de Voorstaat restaureren.

Het project zal een jaar duren, zo weet SKED-voorzitter Wim van Leeuwen. Hij benadrukt het belang van de staties. ,,Het gaat om enorme afbeeldingen van 2,8 bij 3,8 meter. Uit gedegen vooronderzoek is gebleken dat ze van grote cultuurhistorische waarde zijn. De afbeeldingen zijn in Jugendstil-stijl getekend en in 1925 in de Hippolytuskerk ingewijd.’’

De oplevering van de staties staat gepland voor februari 2019. In maart 2019 zal de openingstentoonstelling van deze acht staties, aangevuld met andere afbeeldingen over het lijdensverhaal van Christus, in de Oude Kerk te zien zijn. Tegelijk met die opening zal er ook een boek over de staties worden uitgebracht.

Restauratieproces

De kruiswegstaties pronkten bijna 50 jaar aan de muren van de kerk, waarna bij de restauratie in 1960 zes staties werden verwijderd. De overige acht konden in 1973 bij de sloop van de kerk worden gered.

In het boek zal ook het restauratieproces worden opgenomen. Van Leeuwen: ,,Het materiaal voor het boek en de tentoonstelling is goed te vinden, maar we zoeken nog naar foto’s van het interieur van de St. Hippolytuskerk, waarop de staties goed te zien zijn. Foto’s zijn welkom. Mensen kunnen ze mailen naar skeddelft@gmail.com.’’

Externe links

Afbeeldingen