Handelingen

Diessen, Kerksingel 1 - Willibrordus

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Willibrordus
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Hilvarenbeek
Plaats: Diessen
Adres: Kerksingel 1
Postcode: 5087BT
Inventarisatienummer:
Jaar ingebruikname: 1450
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
12898

Geschiedenis

Historische kerk met hoge toren.

De Diessense kerk is vernoemd naar de heilige Willibrord, een Engelse benedictijner monnik. Deze schonk omstreeks 712 een aantal goederen, onder andere gelegen in Diessen, aan de abdij van Echternach. Willibrord bouwde in die tijd ook een waterput in het dorp ten behoeve van de doop. Een 16e eeuwse replica is nu nog te zien naast de kerk, welke in de loop der tijd enkele transformaties heeft ondergaan. In 1161 bestond de kerk uit een kapel van hout en stro. Om de door Willibrord geschonken goederen te beheren had de abt van Echternach op verschillende plaatsen een voogd of advocatus aangesteld, die ook een vorm van wereldlijk gezag uitoefende in het door hem toegewezen gebied. Ook in Diessen hebben de benedictijnen van Echternach zich met de zielzorg beziggehouden.

In 1231 ontstond er een conflict tussen de abdij van Echternach en de abdij van Tongerlo over de kerkelijke gang van zaken in Diessen. De norbertijnen van Tongerlo deden in deze streken veel voor de ontwikkeling van het platteland. Omdat de benedictijnen de zielzorg verwaarloosden namen de norbertijnen deze over en zodoende kwamen zij in het bezit van de kapel in Diessen. Deze stond waar nu het huidige priesterkoor staat.

Rond 1400 werd het priesterkoor gebouwd en in gebruik genomen. Het schip werd rond 1450 gebouwd, maar de architect is ondanks het goed bewaarde archief in Tongerlo niet te achterhalen. Rond 1500 werd de toren met de twee dwarsarmen gebouwd. Pas in 1541 werd de kerk parochiekerk en in 1556 werd ze officieel toegewijd aan de heilige Willibrordus. Voor 1541 was de kerk een quarta capella: de kerkgemeenschap hoefde slechts een kwart van de normale bijdrage aan het bisdom te betalen.

Tijdens de 80-jarige oorlog (1568-1648) ondernam de Staat allerlei pogingen om het calvinisme als enige religie te handhaven. In 1629 werd bepaald dat pastoors geen kerkdiensten meer mochten verrichten. Dat werd aanvankelijk genegeerd totdat vanaf 1648 geen R.K.diensten meer in de Diessense kerk werden gehouden. Er werd uitgeweken naar de illegale Roovertse grenskerk. Later, onder Frans bewind vanaf 1672, werd het beleid soepeler en werd toegestaan eenvoudige schuurkerken te bouwen. In Diessen werd dat in 1722 gedaan aan de Willekensdreef, een tweede werd later gebouwd aan de Laarstraat.

Toen in 1795 de Bataafse republiek werd uitgeroepen betekende dat de godsdienstvrijheid. De katholieke kerk werd opnieuw geopend. Bij het herstel van de Diessense kerk in 1798 werd het interieur op bescheiden wijze aangepast aan de barokke bouwtrant die toen in de mode was. Daarbij werden de spitse scheibogen tussen de pilaren rondgemaakt, maar zo dat de oude spitsbogen zichtbaar bleven. De kap werd gestukadoord. In 1859 volgde een restauratie door Hendrik van Tulder. In dit jaar is ook het orgel van de bekende orgelmaker van Hirtum uit Hilvarenbeek geplaatst.

In 1937 volgde wederom een restauratie. Hierbij werd o.a. de houten wand tussen de kerk en het portaal vervangen door een anderhalfsteense muur welke in de oorlog weer werd verwijderd. Ook werd het orgel vanuit de balustrade tegen de toren geplaatst en kwamen de klavieren aan de voorkant. De orgelkast werd hierbij ernstig beschadigd.

In 1943 verloor de toren zijn klokken, welke er vanaf 1821 hingen, aan de Duitsers. Ook liep de toren in 1944 ernstige schade op door granaatscherven. In 1957 kreeg de kerk een grote opknapbeurt o.l.v. architect Pontzen uit Tilburg. Bij de restauratie van 1971 werd het stucgewelf vervangen door een eikenhouten tongewelf. Hierbij kwam veel kalk in de pijpen van het orgel terecht. Het hele orgel was nu ernstig beschadigd. In 1976 kon door een gevonden oorspronkelijke ontwerptekening van het orgelfront, het orgel weer gerestaureerd worden en op zijn oorspronkelijke plaats, zoals voor 1937, teruggezet worden.

  • {Bron: Wat Dies….meer zij De Deusone 1990)

Monumentomschrijving Rijksdienst

R.-K. Kerk van St. Willibrord. Bestaande uit een driebeukig schip onder een zadeldak, met lage dwarsarmen, een koor en een slanke toren. Koor begin 15de eeuw, schip midden 15de, dwarspand begin 16de eeuw, toren begin 16de. De toren met rijk versneden steunberen en versierd met natuurstenen boogfriezen, blindnissen met flamboyante traceringen. Kerkinterieur gewijzigd in Waterstaatsstijl: zuilen met "Dorische" lijstkapitelen waarop pilasters de gordelbogen van het houten tongewelf dragen. Mooie inrichting: drie gesneden altaarretabels: hoofdaltaar met schilderij uit het begin van de 19de eeuw, met korinthische zuilen en fronton linkse zij-retabel uit 1744 (het bijbehorende St. Jorisbeeld thans afzonderlijk opgesteld), rechts retabel, met Sebastiaansbeeld, uit omstreeks 1744; eiken preekstoel in Waterstaatsstijl, gesneden orgelkas met beelden van David en bazuinende engelen gebouwd door B.P. van Hirtum 1859 met archaïserende kas, hierin een instrument van Van Hirtum met Hoofdwerk en Onderpositief. Het orgel werd in 1976 in oorspronkelijke vorm teruggebracht. Twee biechtstoelen in Waterstaatsstijl, gesneden Communiebank, begin 19de eeuw; vroeg 19de eeuwse beelden van Petrus, Paulus, Willibrord, Anna, Johannes Evangelist, Teresa van Avila, Lucia, Norbertus, Johannes de Doper en Barbara, klein 18de eeuws beeldje van Willibrord met een kerkmodel. Zeven koperen wandarmen en twee luchters. Klok, in 1824 gegoten door Petit en Fritsen.

Cultuur Historische Waardekaart

  • Bouwperiode: 1400-1450
  • Bouwstijl: Gotiek
  • Gevels en Materialen: Handvorm baksteen en natuursteen bij steunberen, vensters en deur.
  • Vensters en Deuren: Spitsboogvensters met natuursteen tracering in flamboyante stijl. Vleugeldeur onder Tudorboog met geprofileerde zandsteen omlijsting.
  • Dak en Bedekking: Zadeldaken met leien in keperdekking en smeedijzeren kruis op het koor. Hoog ingesnoerd spits dak van de toren met smeedijzer kruis op bol.
  • Bijgebouwen: Willibrordusputje: bakstenen put met ijzeren rooster. Recent nieuw opgemetseld.
  • Interieur: Interieur met St. Joris en St. Sebastiaan beelden uit 1744. Verder Waterstaatsstijl: houten tongewelf, orgelkas van B.P. van Hirtum uit 1859, eiken preekstoel, vroeg 19e-eeuwse beelden.
  • Bijzonderheden: Driebeukig schip met lage dwarsarmen, een koor en slanke toren met rijk versneden steunberen, blindnissen met flamboyante tracering.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur