Handelingen

Dordrecht, Grotekerksplein 8 - Grote of Onze Lieve Vrouwekerk

Uit Reliwiki

c


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Grote of O.L. Vrouwekerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Zuid-Holland
Gemeente: Dordrecht
Plaats: Dordrecht
Adres: Grotekerksplein 8
Postcode: 3311CC
Inventarisatienummer: 01751
Jaar ingebruikname: 14de eeuw
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
13417


Geschiedenis

Dordrecht, Grote Kerk - jk 16-05-2016

Grote, buitengewoon monumentale historische stadskerk met onvoltooide toren.

Samen met de Grote of Sint Janskerk in Gouda en de Grote of Sint Bavokerk in Haarlem is dit één van de drie grootste historische kerken in de provincies Noord- en Zuid-Holland samen.

In de Sint Joriskapel in de Grote kerk zijn 19 mei 2006 drie nieuwe gebrandschilderde ramen onthuld. Ze zijn ontworpen door de kunstenaar Teun Hocks en gemaakt in het atelier van Hagemeijer in Tilburg. In september 2006 is in het Mariakoor van de Grote Kerk een barokorgel in gebruik genomen. Het is gebouwd door de firma Verschueren te Heythuysen. Voor meer info: www.barokorgel.nl

Monumentomschrijving Rijksdienst

Oostzijde koorpartij. Foto: A. Roks 2008

Grote of Onze Lieve Vrouwekerk (Ned. Herv.). Grootscheepse, Brabants-gotische KRUISBASILIEK met kooromgang, kapellenkrans, kapellen langs het schip en hoge westelijke toren. In totaal heeft de kerk 21 kapellen rond schip en koor. Muren O.L. Vrouwekoor tot de vensterdorpels XIII d, schip XIV d. Herbouw na de stadsbrand van 1457. Overwelving ca. 1500.

Torenlantaarn begonnen XV d, onvoltooid, tegen de pijlers van deze bovenbouw decoratieve wijzerplaten aangebracht in 1626.

O.L. Vrouwekoor tegen de noorder kooromgang voltooid ca. 1500. Enige Hollandse kerk, die geheel in steen is overkluisd. Zuilen met krulkoolbladkapitelen.

Aan de Gelderse Kade grote HEKPIJLERS (XVIII d) voor de toren met aan weerszijden FRAGMENTEN van de verlenging van het schip, begonnen XVI en nimmer voltooid, in Gobertangersteen. Eikenhouten klokkenstoel uit de 15de eeuw, met klok van J. Ouderogge, 1681, diam. 169 cm en een anonieme klok uit de 15de eeuw. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk met foliot, 1726 op houten stoel.

Inventaris: prachtig koorgestoelte van Jan Terwen (1538-1541) in renaissance stijl, later in westelijke richting in eenvoudiger trant verlengd; koorhek van koper en marmer (1743), marmeren kansel (1756), mahoniehouten doophek, alles in Lodewijk XV stijl. Orgelkas in 1671 gemaakt door Nicolaas van Hagen. Ca. 1760 werd deze kas uitwendig in Lodewijk XV-trant gewijzigd. In 1859 werd door W.H. Kam in de oude kas een nieuw instrument geplaatst met Hoofdwerk, Bovenwerk, Rugwerk en vrij Pedaal. Het monument van de fam. de Roovere (ca. 1723) uit Hardinxveld afkomstig; talrijke zerken, twee kaarsenkronen in het koor (XVII), van elders; mahoniehouten regeringsbank (XVIII c). Hekken voor verschillende kapellen o.a. een met intarsiadeur (XVI), afkomstig van de Jeruzalemkapel, voor de Lodewijkskapel; een (1676) voor de St. Apolloniakapel, een (1679) door H. de Vos voor de Meerdervoortskapel en een (XVII) voor de St. Barbarakapel. Naast de sacristie deur (XV) van traptoren. Orgel, marmeren tribunes en houten front (beide 1671) door Niklaes van Hage uit Antwerpen. Monumenten voor John Western (gesneuveld bij Willemstad, 1793) en voor de zeeschilder J.C. Schotel (1839) door A. Singels Zn. naar G.N. Itz. Gedenkstenen van de St. Elisabethsvloed (1421) en de slag op de Lek (1489) zijn ingemetseld bij de toren; een koperen gedenkplaat van de brand der kerk (1457) in de noordwestelijke koorzuil. Achter de koorbanken, aan de noordkant, geschilderde spreuk (1534) en gedenkbord voor hongersnood (1557). In de St. Janskapel twee spreukborden (XVII) uit de St. Hubertuskapel. In de Munterskapel een wapen van het Muntcollege.

Gewelfschilderingen in het koor (plm. 1500), andere overgeschilderd. Muurschilderingen: op de noordelijke muur der kooromgang lijdende Christus (XVI), fragment (plm. 1500) H. Gislanus, met Koning Henricus I en grote cartouche met opschrift (XVII). Op de zuilen in het schip: overblijfselen van tapijtschilderingen. Beeldhouwwerk: Houten rosetten aan de sluitstenen van het koorgewelf en enig stenen beeldwerk in enkele kapellen.

De Grote- of Onze Lieve kerk is één van de grootste middeleeuwse kerken van Nederland. De totale lengte van de kerk is 108 meter (incl. toren) en heeft een hoogte van 24 meter. De kerk is van 1903-1938 gerestaureerd o.l.v. Joseph Cuypers (1861 - 1949) , later samen met B. van Bilderbeek.

Fraai gebouw van algemeen belang wegens bijzondere oudheidkundige en kunsthistorische waarde.

Orgels

Kamorgel

Kamorgel, jk 16-05-2016

Het hoofdorgel is in 1858/59 vervaardigd door de firma W.H. Kam (Rotterdam), met gebruikmaking van de orgelkas, die Nicolaes van Haeghen (Antwerpen) in 1670 in deze kerk heeft geplaatst. In 1868 wijzigt C.G.F. Witte (firma J. Bätz & Co.) te Utrecht de intonatie en de samenstelling van de mixturen. De firma G. van Leeuwen & Zoon (Leiderdorp) restaureert het orgel in 1936-1939 en intoneert het opnieuw. Ook het pijpwerk van twee registers wordt dan door nieuw vervangen. De firma Ernst Leeflang Orgelbouw (Apeldoorn) voert in 1986-1987 een omvangrijke restauratie uit. In 2009-2010 wordt het orgel opnieuw gerestaureerd, nu door de firma Gebr. Reil (Heerde).

Het orgel van de Grote of O.L. Vrouwekerk moest gerestaureerd worden. Dat zou ongeveer vijf jaar gaan duren, want men wilde het orgel wel blijven gebruiken tijdens de kerkdiensten en voor orgelconcerten. Begin april 2006 startte een sponsoractie. Voor tussen de 15 en 3000 euro, afhankelijk van de lengte ervan, kon men een pijp adopteren. Najaar 2007 is met deze restauratie begonnen. Er werden rondleidingen gehouden door de werkgroep Red het Orgel. Zie ook www.redhetorgel.nl

Dispositie
  • Hoofdwerk (manuaal 2): Prestant 16' - Gedekt 16' - Prestant 8' - Roerfluit 8' - Holfluit 8' - Octaaf 4' - Roerfluit 4' - Quint 3' - Octaaf 2' - Gemshoorn 2' (1868) - Mixtuur 2' 3-5 sterk - Cornet 8' 5 sterk discant - Trompet 16' - Trompet 8' - Clarinet 4'.
  • Rugwerk (manuaal 1): Bourdon 16' - Prestant 8' - Gemshoorn 8' - Salicet 8' - Bourdon 8' - Octaaf 4' - Gemshoorn 4' - Quint 3' - Octaaf 2' - Mixtuur 1⅓' 2-4 sterk - Cornet 8' 5 sterk discant - Trompet 8' - Dulciaan 8' - Tremulant.
  • Bovenwerk, in zwelkast (manuaal 3): Baarpijp 8' - Holpijp 8' - Viola di Gamba 8' (1939) - Quintadeen 8' - Salicet 4' - Openfluit 4' - Gedekte fluit 4' - Nazard 3' - Woudfluit 2'; Carillon 4' 3 sterk, vanaf c - Schalmei 8' - Vox Humana 8' (doorslaand) - Tremulant.
  • Pedaal: Subbas 32' - Prestant 16' - Violon 16' (1939) - Subbas 16' - Octaaf 8' - Gedekt 8' - Quint 6' - Octaaf 4' - Bazuin 16' - Trombone 8' - Trompet 4'.
  • Koppelingen: Rugwerk aan Pedaal - Hoofdwerk aan Pedaal - Bovenwerk aan Pedaal (1987) - Rugwerk aan Hoofdwerk - Bovenwerk aan Hoofdwerk.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-d1. Toonhoogte: a1 = 435 Hz. Winddruk: Hoofdwerk: 88 mm. WK., Rugwerk: 84 mm. WK, Bovenwerk: 75 mm. WK., pedaal: 89 mm. WK.

Bachorgel

Bachorgel, jk 16-05-2016

Het koororgel, het zogenaamde "Bach-orgel", is in 2007 gebouwd door de firma Verschueren Orgelbouw (Heythuysen) in een op het werk van de Saksische orgelbouwer Gottfried Silbermann (1683-1753) georiënteerde stijl.

Dispositie
  • Manual (manuaal 1): Bordun 16' - Principal 8' - Viol di Gamba 8' - Rohrflöthe 8' - Octava 4' - Spitzflöthe 4' - Quinta 3' - Octava 2' - Tertia 1 3/5' - Cornett 8' 5 fach Discant - Mixtur 2' 4 fach - Cimbel 1⅓' 3 fach - Fagott 16' - Trompet 8'.
  • Oberwerk (manuaal 2): Principal 8' - Gedackt 8' - Quintadehn 8' - Octava 4' - Rohrflöthe 4' - Nassat 3' - Octava 2' - Gemshorn 2' - Tertia 1 3/5' - Quinta 1½' - Suffloeth 1' - Mixtur 1⅓' 4 fach - Krumbhorn 8'.
  • Pedal: Principalbaß 16' - Octavbaß 8' - Octavbaß 4' - Mixtur 2⅔' 6 fach - Posaunenbaß 16' - Trompetenbaß 8' - Clarinbaß 4'.
  • Koppelingen: Bassventil (= Manuaal aan Pedaal) - Manualkoppel.
  • Tremulant.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-d3. Pedaalomvang: C-d1. Toonhoogte: a1 = 415 Hz. Temperatuur: Kirnberger III. Vijf spaanbalgen. Winddruk: 82 mm. WK. (manualen), 92 mm. WK. (pedaal).

Kabinetorgel

Kabinetorgel, jk 16-05-2016

In 1785 bouwde de Dordtse orgelmaker Geerkens dit instrument. De oorspronkelijke locatie is onbekend. In 1916 werd het orgel gekocht bij de pianohandelaar Ernst Krill te Utrecht. Tot voor kort stond dit instrument in Museum Mr. Simon van Gijn te Dordrecht. Sinds enkele jaren staat het opgesteld in het Hoogkoor van de Grote Kerk.
De loze frontpijpen dateren uit 1970

Dispositie
  • Manuaal (C-e3): Holpijp 8' B/D - Prestant 8' D - Fluit 4' B/D - Quint 3' D - Prestant 2' B/D - Octaaf 1' B

Temperatuur: evenredig zwevend.
Windvoorziening: magazijnbalg met twee schepbalgen.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Vóór 1960
Na 1960

Interieur

Kamorgel

Bachorgel