Handelingen

Geertruidenberg, Elfhuizen 1 - Synagoge (1874 - 1947)

Uit Reliwiki

(Doorverwezen vanaf Geertruidenberg, Elfhuizen 1 - Synagoge)


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam object:
Genootschap:
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Geertruidenberg
Plaats: Geertruidenberg
Adres: Elfhuizen 1
Postcode: 4931AX
Inventarisatienummer: 07525
Architect:
Bouwjaar 1874
Jaar ingebruikname:
Oorspronkelijke bestemming: synagoge
Huidige bestemming: winkel
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
520043



Geschiedenis

Geertruidenberg, Elfhuizen 1 - Synagoge in de schaduw van de Geertruid; jk 04-08-2014

Rond 1810 ontstond er een georganiseerde joodse gemeente, die in 1842 een huis aankocht en dat als synagoge inrichtte. Dit gebouw moest in 1879 afgebroken worden, vanwege de slechte staat waarin het verkeerde. Met steun van andere joodse gemeenten en subsidies van het rijk en de stad werd in de jaren 1873-1874 aan Elfhuizen bij het Marktplein een nieuwe synagoge gebouwd. Naast de inwoners van Geertruidenberg maakten ook in de buurt gelegerde joodse militairen gebruik van de faciliteiten van de joodse gemeente van de plaats.

De joodse gemeente is in 1947 ontbonden en bij die van Breda gevoegd. De synagoge werd verkocht en diende later als opslagruimte. Aan de Marktzijde zijn de Stenen Tafelen met de Tien Geboden nog zichtbaar in de voorgevel. In 1996 werd het gebouw opgeknapt, maar de toen aangebrachte veranderingen zijn bij een volgende verbouwing in 2002 weer ongedaan gemaakt. Tegenwoordig biedt de voormalige synagoge onderdak aan een reisbureau.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Inleiding

De voormalige SYNAGOGE is gelegen op de hoek Elfhuizen - Venestraat, in het centrum van Geertruidenberg. Het gebouw is aan de oost- en noordzijde vastgebouwd aan de belendende panden. De synagoge werd in 1874 opgetrokken en vertoont stijlelementen van de Overgangsarchitectuur. De voormalige synagoge is sinds 1945 niet meer als zodanig in gebruik. In de na-oorlogse periode deed het gebouw achtereenvolgens dienst als opslagruimte en kantoor. In 1980 werd het gebouw, voornamelijk inwendig, verbouwd.

Omschrijving

De voormalige synagoge is opgezet als eenbeukige zaalkerk en telt één bouwlaag onder een zadeldak, gedekt met oud-Hollandse pannen. De gevels zijn opgetrokken in baksteen, met hardstenen elementen, zoals gevellijst, kroonlijst en vensterdorpels. De westelijke kopgevel wordt gekenmerkt door twee hoekpilasters met natuurstenen bekroningselementen. Op de begane grond de hoofdingang onder segmentboog, waarin een (niet authentieke) beglaasde deur met zij- en bovenlicht. Hiervoor een houten opgeklampte vleugeldeur. Boven de ingang een bord met opschrift in Hebreeuws: "Gezegend zijt gij die binnentreedt en gij die buitentreedt". Op de bovenverdieping een rondboogvenster met ijzeren roeden. Hierboven, in de geveltop, een ingemetselde gevelsteen in de vorm van een wetstafel, waarop de Romeinse cijfers I t/m X. De zuidelijke gevel telt vier traveeën en wordt geleed door steunberen. De gevel heeft een afsluiting in de vorm van een kroonlijst. De drie meest westelijke traveeën zijn voorzien van rondboogvensters, voorzien van ijzeren roeden. De meest oostelijke travee heeft een ingangspartij met ingangsparij. Paneeldeur met bovenlicht. Hierboven een getoogd venster met zesruits raam. De inwendige dispositie van de voormalige synagoge is bij de verbouwing van 1980 vrijwel geheel gewijzigd.

Waardering

  • De voormalige synagoge is van algemeen belang.
  • De voormalige synagoge bezit cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling: het vormt een goede illustratie van de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Geertruidenberg.
  • Voorts is het gebouw, opgezet als eenvoudige zaalruimte, van belang als illustratie van de typologische ontwikkeling van de synagoge.
  • De voormalige synagoge heeft architectuurhistorische waarde vanwege de bijzondere detaillering.
  • De voormalige synagoge bezit ensemblewaarde vanwege het belang van het beeldbepalende pand voor het aanzien van de historische markt van Geertruidenberg.
  • De voormalige synagoge is van belang vanwege de gaafheid van het exterieur.
  • Tot slot is de synagoge van belang vanwege typologische en functionele zeldzaamheid.

Cultuur Historische Waardekaart

  • Bouwperiode: 1874
  • Gevels en Materialen: Schoonmetselwerk met hardstenen geveltop bekroning.
  • Vensters en Deuren: Rondboogvensters met ijzeren roedenverdeling.
  • Dak en Bedekking: Zadeldak met oud Hollandse pannen.
  • Interieur: Eenbeukige zaalkerk vier traveeen diep.
  • Bijzonderheden: Sinds de laatste oorlog niet meer als zodanig in functie. Opschrift in het Hebreeuws: 'Gezegend zijt gij die binnen treedt en gezegend zijt gij die buiten treedt'.

Afbeeldingen