Handelingen

Middelburg, Oostkerkplein 1 - Oostkerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Oostkerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Zeeland
Gemeente: Middelburg
Plaats: Middelburg
Adres: Oostkerkplein 1
Postcode: 4331TL
Inventarisatienummer: 06602
Jaar ingebruikname: 1667
Architect: Drijfhout, B.
Huidige bestemming: Buiten gebruik
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
29376

Geschiedenis

Zeer monumentale achthoekige koepelkerk.

Restauratie 1997. Buiten gebruik gesteld 8 januari 2017, toen de laatste kerkdienst van de PKN is gehouden.

Monumentomschrijving Rijksdienst

OOSTKERK. Ontworpen door B.F. Drijfhout met advies van Pieter Post. Na overlijden van Drijfhout afgebouwd door A. van 's-Gravezande, met advies van Pieter Post en C. Norwits Azn. 1647-1667. Achtzijdige centraalbouw, kolossale orde op basement, gedekt door achtzijdige koepel, waarboven een achtkante koepeltoren uitsteekt. Aangebouwde achtkante traptoren. Op de hoeken van de gevelvlakken zandstenen pilasters van de Jonische orde. Attiek voorzien van festoenen en - in het frontvlak - het wapenschild van Middelburg, opgehouden door putti. Festoenen onder de boogvensters. Op de gevelhoeken vazen. De grote koepel wordt afgesloten door een balustrade met potten op de hoeken. De lantaarnkoepel wordt door korintische kolommen gedragen en bekroond door de Middelburgse burcht en een windwijzer. Een poortomlijsting van hardsteen vertoont Jonische pilasters en een fronton waarboven door een adelaar opgehouden festoenen. Binnen het raam van de poortomlijsting een ingang met segmentvormig fronton, waarin een liggend geraamte. Aan weerskanten van de hoofdingang een hardstenen poortje met doorbroken fronton en bovenstuk met tekst in cartouche. 1656. Voor de ingangstrappen op het Kerkplein twee hardstenen obelisken. Inwendig: de koepel wordt gedragen door een zware kroonlijst op kolommen met Jonische kapitelen. Ingangspoort met Jonische pilasters en wapen in het fries. Boven de hoofdingang een door korinthische pilasters en fronton omlijst tien gebodenbord, boven de zijpoortjes cartouches met bijbelteksten. Cartouches boven de grote vensters en wapenstenen met de emblemen van regerende burgemeesters. Preekstoel op oudere voet XVIIc, preekstoel XVIII, naar wij mogen aannemen in 1783 aangebracht tegelijk met de bouw van het boven de preekstoel geplaatste orgel. Dit orgel met Hoofdwerk, Bovenwerk, Rugwerk en vrij Pedaal werd in 1781 gemaakt door de Gebr. de Rijckere uit Kortrijk. In 1782 en 1783 verbeterd en voltooid door J. Reichner en J. van Overbeek. In 1973 volledig gerestaureerd door de firma Leeflang. Fragment van een bank XVII en herenbank met hemel. Twee gebrandschilderde glazen, 1664. In het klokkentorentje aan de westkant van het kerkgebouw, bevindt zich de luidklok, welke door Jan Burgerhuis in 1663 werd vervaardigd. Haar onderdiameter bedraagt ca. 115 cm.

In de media

Uit Reformatorisch dagblad d.d. 22 januari 2013

Sinds 1667 was er elke zondag een eredienst, maar vanaf 1 juli 2015 zit de Oostkerk in Middelburg dicht. „Het doet zeer dat dit monument van het protestantse leven moet sluiten”, zegt Dick Hazelaar (76). De akoestiek in het schitterende gebouw laat zijn woorden echoën.

De Middelburgse Oostkerk hoort in de skyline van de Zeeuwse stad. Al van ver is het eeuwenoude gebouw te zien, aan de zijde van de Lange Jan. Het valt op door de achthoekige vorm.

Een aantal treden leidt naar de hoofdingang. De buitenkant van de kerk brengt al een boodschap, want het skelet boven de deuren valt meteen op. Het fluistert voorbijgangers toe: memento mori, gedenk te sterven.

De kerk is prachtig versierd met guirlandes, teksten en beeldhouwwerk van vruchten, schelpen, vogels, zonne- en andere bloemen. Dit symboliseert het leven. Het door de hoge ramen binnenvallende zonlicht streelt de koude stenen van het gebouw. De dakkoepel is hemelsblauw en overal zijn mooie elementen en tierelantijnen.

Het gebouw is rijk versierd voor een protestantse kerk, vertelt Hazelaar. Hij bezoekt al zo’n dertig jaar de erediensten in de Oostkerk en leidt ’s zomers toeristen rond. „De Oostkerk is specifiek voor de protestantse eredienst gebouwd en is altijd een protestantse kerk geweest”, zegt hij. „In de zeventiende eeuw werd de Verenigde Oost-Indische Compagnie, de VOC, opgericht. De Staten van Zeeland hadden daarin een belangrijke positie. Daarom kwam er in Middelburg een scheepswerf van de VOC. De stad was een echte havenstad waarin veel handel werd gedreven. Dat had een aanzuigende werking, waardoor het inwoneraantal groeide. Om meer kerkgangers te kunnen huisvesten, werd in 1647 gestart met de bouw van de Oostkerk. De Marekerk in Leiden en de voormalig lutherse kerk in Amsterdam dienden als voorbeeld. In 1667 was het bouwwerk klaar.”

Achter in de kerk hangen familiewapens. „Van families die de bouw financieel steunden. Tijdens de Franse overheersing werden de wapens verwijderd in verband met vrijheid, gelijkheid en broederschap. Tijdens een restauratie is een aantal wapens teruggehangen. Toch zijn er daar boven de ramen nog lege schilden”, wijst Hazelaar omhoog. „Die hebben ze bewust weggelaten, om een stukje geschiedenis van de Franse tijd te bewaren.”

(Bron: Reformatorisch Dagblad}

  • Uit PZC, d.d. 25 december 2016

De mensen zijn belangrijker dan de stenen, zegt koster Sam de Vissers zondag vlak voordat de laatste kerstdienst wordt gehouden in de Oostkerk in Middelburg. Op 8 januari wordt de allerlaatste dienst gehouden in de monumentale 350 jaar oude kerk. Daarna wordt samen met de kerkgangers van de Morgensterkerk en de Nieuwe Kerk een nieuwe protestantse geloofsgemeenschap gevormd die gebruik maakt van de Nieuwe Kerk. De Vissers vindt het heel jammer om die mooie achthoekige Oostkerk te verlaten. ,,Het is emotioneel.” Dat zeggen ook veel kerkgangers na afloop van de kerstdienst. ,,Heel spijtig dat het zo moet”, aldus Johan Kesselaar die sinds zijn verhuizing in 2000 naar Middelburg de Oostkerk bezoekt. Mevrouw Lous denkt er ook zo over. Maar ze vertelt ook dat ze pas de Oostkerk bezoekt sinds haar verhuizing, enkele jaren geleden, naar Middelburg. ,,Er zijn ook mensen wiens familie al heel lang deze kerk bezoekt. Voor hen is het afscheid heel hard.”

  • Uit Erfgoedstem.nl, d.d. 22 november 2018

Op zaterdag 24 november is de officiële overdracht van de Oostkerk van de Protestantse Gemeente Middelburg (PGM) aan de beheerstichting van de Nationale Monumentenorganisatie (NMo).

Voor de instandhouding en toekomstige restauratie van de Oostkerk is 2 miljoen euro beschikbaar gesteld door de provincie Zeeland, gemeente Middelburg, Stichting Monumenten Bezit en de PGM. De betrokkenheid van genoemde partijen is groot gezien hun bijdrage aan de instandhouding van het top 100 monument. De betrokkenheid van de gemeente Middelburg ging een stap verder. De gemeente heeft zich actief ingezet om ook de exploitatie van de Oostkerk mogelijk te maken.

Robert J. Quarles van Ufford, directeur NMo: “Het behouden van waardevol cultureel erfgoed voor toekomstige generaties is de kerndoelstelling van de Nationale Monumentenorganisatie, een landelijke organisatie waarin een aantal grotere Nederlandse monumentenorganisaties zich sedert 2014 heeft verenigd. De aan de vereniging NMo verbonden Stichting Monumentenbezit heeft inmiddels een dertigtal bijzondere rijksmonumenten en ensembles in bezit. Het gaat er daarbij om monumenten die cultuur-historisch of architectonisch van nationale of regionale betekenis zijn te behouden met een passende functie. Zo’n monument is bij uitstek de Oostkerk die op beide gronden kwalificeert.” Het is de bedoeling van de Oostkerk een cultureel activiteitencentrum te maken. Zo is er op de dag van de overdracht een concert van de Nederlandse Bachvereniging. Deze vereniging voert het werk van Johan Sebastian Bach uit met originele instrumenten. De exploitant van de Oostkerk vindt een goede relatie met de buurt belangrijk, daarom krijgen zij een streepje voor bij de verkoop van kaarten voor het concert.Gedeputeerde De Bat, wethouder Aalberts, R. van der Kluit (PGM), en directeur NMo: R.J. Quarles van Ufford zullen een toespraak houden over verleden, heden en toekomstig gebruik van de Oostkerk. Aansluitend is er ’s avonds een concert voor iedereen in Middelburg van de Bachverenging.


Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur