Handelingen

Moergestel, Kerkstraat 13-15 - St. Jans Onthoofding

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: St. Jans Onthoofding
Genootschap: Rooms-Katholieke Kerk
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Oisterwijk
Plaats: Moergestel
Adres: Kerkstraat 13-15
Postcode: 5066AS
Inventarisatienummer: 07925
Jaar ingebruikname: 1931
Architect: Valk, H.W.
Huidige bestemming: Kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
519970

Geschiedenis

Grote kerk met hoge oude toren.

De middeleeuwse toren van deze kerk is een van de mooiste voorbeelden van Kempisch-gotische torens. Net als bijvoorbeeld de torens in Hilvarenbeek en Oirschot wordt hij gekenmerkt door een overdaad aan steunberen die het bouwwerk verlevendigen. Typerend zijn verder de vele blindnissen en spaarvelden. De kerk zelf is van jongere datum: 1932. Ze is gebouwd door de Bossche architect H.W. Valk ter vervanging van het vroegere godshuis. Valk paste een expressionistische stijl toe die met name in het interieur een levendig lijnenspel te zien geeft.

Monumentomschrijving Rijksdienst

R.K. KERK uit het interbellum met XVIe-eeuwse TOREN. Aan de rond 1500 tot stand gekomen laatgotische toren van de in 1931 gesloopte dorpskerk van Sint Jan de Doper is naar tekeningen van H.W. Valk een eenbeukige kruiskerk aangebouwd, in een mengeling van Streekeigen Ambachtelijk-traditionele vormen en Neogotiek.

Omschrijving

De toren is een fraai bouwwerk uit omstreeks 1500, behorend tot de Kempische school, verwant aan de toren van Hilvarenbeek, met rijke toepassing van natuursteen, dubbele steunberen en uitgemetselde traptoren. De toren heeft een hoge, van vier- tot achtkant ingesnoerde spits. Eenbeukige kruiskerk met smaller en lager koor en nevenruimten, opgetrokken uit imitatie handvorm kloostermoppen met spaarzaam gebruik van Römer tufsteen, met leien zadeldaken. Het schip telt zes vakken, het koor heeft een vak en een viertiende sluiting. Het schip heeft links en rechts van de toren in het eerste vak laag doorgetrokken kapellen met lessenaarsdaken. Deze kapellen worden aan de oostzijde afgesloten door getrapte schildmuren, die de overgang vormen naar de schipwanden. Deze hebben in de volgende drie vakken smalle spitsboogramen met vorktracering in aan de Kempense laatgotiek ontleende topgeveltjes met steekkappen, geflankeerd door forse getrapte steunberen met ezelsruggen. De twee vakken nabij de transeptarmen gaan schuil achter nevenruimten met aan het schip aangekapte lessenaarsdaken en gevels met vlechtingen. Het smallere en lagere koor is aan de noord- en zuidzijde ingesloten door de transeptarmen en de sacristie. De transeptarmen hebben topgevels met vlechtingen en spitsboogramen met vierdelige vorktraceringen. Op de scheiding tussen koor en schip een bakstenen klokkengevel. De koorsluiting heeft versneden steunberen en hoge spitsboogramen met vorktraceringen. De sacristie aan de noordzijde heeft een zadeldak en topgevels met vlechtingen en is door een plat afgedekte ruimte met het koor verbonden. In de oostgevel vijf gekoppelde tudorboogramen.

Het inwendige is uitgevoerd in schoon metselwerk. Het schip heeft rechte zijmuren, vanwaaruit hoge paraboolbogen in baksteen opgaan, die meloenvormige gewelven dragen waarin met hoge steekkappen de spitsboogramen zijn uitgesneden. De gewelfvelden tonen afwisseling van liggende en op hun kant gemetselde moppen. Aan de westzijde zijn de forse steunberen van de toren in de kerkruimte zichtbaar. De vijfde travee van het schip gaat door middel van een spitsboog over in de nevenruimten ten westen van het transept, de zesde travee sluit door schuingeplaatste muren met een spitsboog aan op de triomfboog, die boven een brede spitsboog twee smalle blindnissen heeft. Het koor heeft in de eerste vierkante met een koepelgewelf overkluisde travee brede spitsbogen, die openen naar de transeptarmen. De koorsluiting heeft een graatgewelf. De transeptarmen zijn overwelfd met graatgewelven en hebben aan de oostzijde een altaarnis met spitstongewelf. Het inwendige is typerend voor de wijze waarop Valk de expressionistische baksteenvormen uit zijn eerste periode mengt met traditionele neomiddeleeuwse baksteenvormen. Door de ingenieuze, vloeiende gewelfvormen rondom transept en koor realiseert hij zijn ideaal van de Christocentrische kruiskerk met ongebroken zicht op het altaar, ook voor de gelovigen in de kruisarmen. In de kerk een aantal kunstwerken: beelden van St. Rochus en St. Jan de Doper, vermoedelijk XVIe-eeuws; beeldje van St. Ermelindus (Everlijn); schilderij op doek van St. Joris, Zuidnederlands XVIIe-eeuws; vroeg XIXe-eeuwse beelden van Ambrosius en andere kerkvaders.

Waardering

De kerk met toren is van algemeen belang. Het kerkgebouw heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van de geestelijke ontwikkeling van het katholicisme in het Interbellum en de typologische ontwikkeling van de Christocentrische volkskerk. Het gebouw heeft architectuurhistorische waarde vanwege het belang voor de geschiedenis van de bouwtechniek met name het bijzondere materiaalgebruik van de gewelven en markeert in het werk van de architect de overgang van expressionistische naar traditionele, middeleeuwse vormen, aansluitend aan de rijk uitgevoerde laatgotische toren. De kerk heeft kunsthistorisch belang vanwege de aanwezige kunstwerken. Het gebouw heeft ensemblewaarde vanwege de situering, verbonden met de ontwikkeling van het dorp. Het is gaaf bewaard gebleven.

Monumentomschrijving CultuurHistorische Waardekaart

  • Bouwperiode: 1931
  • Architect: Valk, H.W.
  • Gevels en Materialen: Kloostermoppen en Romertufsteen. Brede ver uitstekende steunberen, getrapt uitgevoerd. Hoog schipdak over zaalsship, lagere transeptruimte met nevenruimtes aan de westzijde. Viertiende gesloten smaller en lager koor.
  • Vensters en Deuren: Spitsboogramen met vorktracering. Bij transept ontbreken de bogen.
  • Dak en Bedekking: Zadeldak met leiendekking (maasdekking).
  • Constructie: Paraboolvormige spitsbogen op kraagstenen met daartussen koepelvormige bakstenen gewelven voor overspanning van het schip.
  • Koorsluiting en koorhavee: koepelgewelven.
  • Bijzonderheden: Overwelving tussen de brede paraboolbogen is koepelvormig met steekappen voor de schipvensters.

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur