Handelingen

Sint Michielsgestel, Nieuwstraat 34 - Michaëlkerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Michael met begraafplaats H Michael
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Sint-Michielsgestel
Plaats: Sint Michielsgestel
Adres: Nieuwstraat 36
Postcode:
Inventarisatienummer: 19605
Jaar ingebruikname: 1931
Architect: Valk, H.W.
Huidige bestemming: kerk met begraafplaats
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
519935

Geschiedenis

Monumentomschrijving Rijksdienst

Aan de oostelijke zijde van de Nieuwstraat gelegen Rooms-Katholieke kerk van Sint-Michael; in 1929-1931 opgericht naar ontwerp van de architect H.W. Valk in een mengeling van expressionistische, ambachtelijk-traditionele en op de gotiek geinspireerde vormen. De aannemer was J. Gerats uit Blerick. Op 20 april 1931 werd de kerk geconsacreerd door Mgr. A.F. Diepen, de bisschop van 's-Hertogenbosch. In 1934 stortte een deel van het torengewelf in; dit werd in de daaropvolgende jaren gerestaureerd. De kerk is gebouwd ter vervanging van de oude, uit 1839 daterende en in 1932 gesloopte Waterstaatskerk op het Petrus-Dondersplein.

Omschrijving

Driebeukige transeptloze kerk met toren en lichttoren boven de viering, onder met leien gedekte zadel, lessenaar- en tentdaken. De kerk is geheel in baksteen opgetrokken en heeft een opvallende toren met overhoekse vierkante spits tussen topgevels die wordt geflankeerd door ronde, van kegeldaken voorziene kapellen. Het schip telt zeven traveeën en heeft uitgebouwde biechtstoelen aan de zijbeuken. Verder is er een koortravee met forse lantaarntoren en een lage halfronde absis. Aan de noordzijde bevindt zich, op rechthoekige grondslag, de voormalige sacristie. Het gehele gebouw heeft, ondanks de onconventionele opbouw, tamelijk traditionele gotiserende details in torennissen en de lichtramen van het schip, die in de zijbeuken tweedelig en in de koortravee vierdelig zijn.

Inwendig blijkt de driebeukige indeling van zijbeuken en hoge lichtbeuk op verrassende wijze aangepast te zijn aan het streven een zo goed mogelijk zicht op het altaar onder de lantaarntoren te bereiken. Het schip heeft zeer rijzige, op uitkragend schoon metselwerk aanzettende spitse paraboolbogen, die rusten op ver in de -als loopgangen fungerende en met graatgewelven overkluisde- zijbeuken geplaatste zuiltjes, in groepen van een en twee gresbuizen gekoppeld. Het schip heeft meloengewelven waarop de lichtbeukvensters met steekkappen aansluiten. Onder de vensters bevinden zich geschilderde tableaus met bijbelse en algemene christelijke symbolen. Deze tableaus zijn in 1991 door Th. den Otter gerestaureerd.

Door de samenwerking van zijbeuken en zuilengangen ontstaat er een fraaie ruimtewerking. De koortravee heeft links en rechts van de triomfboog zijaltaren met een beeld en een tabernakel in open nissen, de kooromgang heeft een bovengalerij aansluitend op de paraboolachtige halfkoepel van de absis. Van opzij en van boven valt licht op het voor de ietwat donkere absis geplaatste altaar; typerend voor de christocentrische opvattingen in de kerkbouw. Het kerkmeubilair is sinds 1934 gewijzigd. De voornaamste ingreep was de plaatsing in het koor van het neoromaanse orgel van F.B. Loret uit Mechelen (1876); de orgelkast werd vervaardigd door H.J. van Tulder. Het orgel is afkomstig uit het voormalige seminarie Beekvliet van waaruit het in 1980 naar de kerk is verplaatst. Het heeft drie pijpentorens met tussenliggende velden en een beeld van David. Door de plaatsing van het orgel was het noodzakelijk het hoofdaltaar iets naar voren te plaatsen. Verder zijn in 1998 de losstaande kerkstoeltjes vervangen door uit de Theresiakerk te Tilburg afkomstige kerkbanken. De met gele, witte en zwarte tegeltjes belegde vloer moest hierdoor enigszins aangepast worden. De sacristie, die zich aan de linkerzijde van het koor bevindt, doet sinds 1981 dienst als kapel.

Op de torenspits is in 1992, ter vervanging van de bij een storm weggewaaide haan, een door het Bossche koperslagersgilde vervaardigde, aanvliegende haan geplaatst. Tot de inventaris van de kerk behoren verder onder meer een doopvont uit ca. 1800 met smeedijzeren voet uit de zestiende eeuw, een kruisgroep uit 1839, een kruisweg van W. Geraedts (1927), 7 beelden uit ca. 1870, beelden van onder meer Antonius, Barbara, Franciscus en Vincentius en twee omstreeks 1880 door Hendrik van der Geld vervaardigde beelden. In de toren bevindt zich een uit de tweede helft van de negentiende eeuw daterend beeld van Cecilia.

Waardering

De Michaelkerk is van algemeen belang. De kerk heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het interbellum en de typologische ontwikkeling van de christocentrische volkskerk. De kerk heeft architectuurhistorische waarden vanwege de plaats die deze inneemt in het oeuvre van de Bossche architect Hendrik Willem Valk en vormt als zodanig een overgangswerk tussen een expressionistische en een meer traditionele vormgeving. Verder toont de kerk een ongebruikelijk hoog niveau van gewelfbouw in baksteen en metselornamentiek. De kerk is zeer gaaf bewaard gebleven.

MIP omschrijving

  • Naam monument: Sint Michael
  • Bouwperiode: 1930 tot: 1931
  • Gevels en materialen: Baksteen.
  • Vensters en deuren: Spitsboogramen met bakstenen traceringen.
  • Dak en bedekking: Zadel- lessenaar- en kegeldaken, leien.
  • Constructie: Het schip met paraboolbogen op zuilen van gresbuizen. Zeer smalle zijbeuken.
  • Omschrijving: Driebeukige basiliek met westtoren en koepel boven koor. Typerend voor overgang van vroege werk van H.W. Valk naar Brabantse gotisch geinspireerde fase. Houten gedenkteken voor Petrus Donders 1935.


Glas-in-loodramen

In de sacristie van de kerk, die in gebruik is als kapel, bevindt zich een figuratief glas-in-loodraam voor een lichtkast. De afbeelding heeft als onderwerp de aartsengel Michael die de duivel verslaat. In de Michaëlkapel bevindt zich een glas-in-loodraam met een abstracte afbeelding. Het is niet bekend door welke glazenier de ramen ontworpen zijn.

De ramen zijn met foto's beschreven op de website over verhalen in glas in lood.

In de media

Uit Nieuwe Tilburgsche Courant, 27 December 1934.

Het „Huisgezin" verneemt dat de deskundigen, die voor het gerechtelijk onderzoek naar de oorzaken van de instorting van het kerkgewelf te St. Michiels-Gestel een rapport zullen instellen, nog niet met het onderzoek gereed zijn. Zoowel de justitie als het kerkbestuur willen een uitgebreid onderzoek doen geschieden, dat zich tot het geheele kerkgebouw uitstrekt, om zekerheid te hebben over de betrouwbaarheid van de constructie van het gebouw. De kerk zal dus niet eerder open gesteld worden, voordat het onderzoek gereed zal zijn, wat vermoedelijk nog eenigen tijd zal duren. Van het rapport zal afhangen of een strafrechtelijke vervolging zal worden ingesteld, wat het eventueel strafbaar feit van veroorzaking van lichamelijk letsel door schuld betreft.

Het koorgewelf levert nog gevaar op voor instortingen, zoodat zelfs, wanneer het overige deel van het gebouw betrouwbaar wordt bevonden, het niet raadzaam is de kerk open te stellen, omdat een nieuwe instorting van hetzelfde gewelf een paniek teweeg kan brengen met alle gevaren van dien. Bovendien, omdat zoolang geen deskundige uitspraak ïs geschied, het publiek geen vertrouwen in de veiligheid heeft. Het blad verneemt, dat ook van de zijde van architect Valk een deskundigen-onderzoek wordt ingesteld.

De toestand van den gewonden organist, den heer Janssen, is een weinig vooruitgaande.


Externe links

Afbeeldingen