Handelingen

Sluis, Sint Jansstraat - Sint Janskerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Sint Janskerk
Genootschap: Nederduitsch Gereformeerde Kerk
Provincie: Zeeland
Gemeente: Sluis
Plaats: Sluis
Adres: Sint Jansstraat
Postcode:
Inventarisatienummer:
Jaar ingebruikname: ca 1350
Architect:
Huidige bestemming: gesloopt
Monument status: geen

Geschiedenis

Grote middeleeuwse kerk, oorspronkelijk gewijd aan Sint Jan de Doper.

Door brand beschadigd 1811, sloop 1823. Fundamenten in 1948 weer blootgelegd en enigszins verhoogd.

In de media

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 20 oktober 2008.

Een historisch moment. Zo typeerde J.F. Sala, burgemeester van Sluis, zaterdagmiddag de onthulling van een informatiepaneel over Jacobus Koelman (1631-1695) in zijn gemeente. De PvdA-burgemeester sloot zich hiermee aan bij wat G. van Kralingen, voorzitter van de Zeeuwse stichting Stokosmos, even daarvoor had opgemerkt. Ook Van Kralingen sprak van een historisch moment. „Ik denk dat het tientallen, zo niet meer dan honderd jaar geleden is dat hier, in het Belfort van Sluis, de boodschap van Koelman is overgedragen.”

Jacobus Koelman, een van de bekendste vertegenwoordigers van de Nadere Reformatie, werd op 17 juni 1675 verbannen uit Sluis, in Zeeuws-Vlaanderen (toen nog Staats-Vlaanderen). Hij zou er niet meer terugkeren. Tot zijn dood in 1695 is hij zich echter predikant van Sluis blijven noemen.

Van de kerk waar Koelman ooit preekte, de St.-Janskerk, resten nog slechts de fundamenten. Het imposante godshuis brandde in 1811 volledig af en werd niet meer herbouwd.

Eigenlijk had Sluis niets meer wat nog expliciet aan Koelman herinnerde. Wel besteedt het stadje de nodige aandacht aan een andere bekende oud-inwoner, de grote taalman Johan Hendrik van Dale, auteur van het gelijknamige woordenboek.

Het zaterdag onthulde informatiepaneel over Jacobus Koelman wil in deze leemte voorzien. Het krijgt een plaats op het St.-Janskerkhof. Aanvankelijk was het ook de bedoeling dat het hier zou worden onthuld, maar een en ander is procedureel nog niet helemaal rond. Het paneel is nu alleen juridisch overgedragen aan de gemeente Sluis, die ook zorg zal dragen voor het onderhoud. Het bord bevat informatie over de St.-Janskerk en Jacobus Koelman en citeert uit diens eerste brief na zijn verbanning uit Sluis en Staats-Vlaanderen.

  • Maurits

De bijeenkomst zaterdag, in de raadszaal van het fraaie Belfort van Sluis, was georganiseerd door de Zeeuwse stichtingen Stokosmos en Nieuw Zout en stond mede in het teken van het herdenkingsjaar 400 jaar Nadere Reformatie. Burgemeester Sala en ds. C.J. Meeuse, predikant van de gereformeerde gemeente te Goes, hielden een referaat.

Lange tijd was de overgrote meerderheid van de bevolking van dit deel van Vlaanderen rooms-katholiek, zo liet de burgemeester zien. „Relatief laat en plotseling” wordt de regio protestants. Dit gebeurt even na 1600. „In 1604 verovert Maurits de West-Zeeuws-Vlaanderse dorpen IJzendijke, Aardenburg en Sluis. Vanaf dat moment wordt de blik, die tot dan toe op het zuiden is gericht, naar het noorden gericht. De rooms-katholieke bevolking vlucht, en er komen protestantse migranten - calvinisten, dopersen, later ook hugenoten uit Frankrijk en lutheranen uit Salzburg. De bevolking verandert voortdurend van samenstelling.”

  • Verbanning

Ds. Meeuse ging in zijn lezing uitvoerig in op Koelmans verbanning uit Sluis. Wat waren de redenen dat de overheid deze geliefde prediker verbande, zonder dat hij door de kerkenraad/classis was afgezet? Dat waren er twee, aldus ds. Meeuse. Eén: Koelman stopte met het preken op tweede feestdagen. Twee: hij wilde de formulieren niet langer gebruiken in de erediensten. „Hij vond het gebruik van voorgedrukte bewoordingen, ook voor gebeden, een „stilstaand water”, een „sleur- en slenterdienst.”

Door deze twee dingen kreeg hij moeilijkheden. Het was dus niet zijn eigen kerkenraad, de kerkenraad van de St.-Janskerk, waarmee hij problemen kreeg, en ook de classis heeft hem verdragen. Het was de politiek, de overheid die zei: Dit pikken we niet. Waarmee die zich dus ging bemoeien met een interne kerkelijke kwestie.”

Ds. Meeuse presenteerde zaterdag een biografie over Koelman - die zelf meer dan negentig boeken publiceerde, waarvan ongeveer de helft vertaalde werken van puriteinen uit Engeland en Schotland. Ds. Meeuses biografie maakt deel uit van de bij De Groot Goudriaan uitgegeven reeks ”Inleidingen met kernteksten”.

Stokosmosvoorzitter Van Kralingen kondigde ten slotte aan „dat we over anderhalf, twee jaar nog eens in Sluis willen terugkomen, om de betekenis van Koelman in te brengen in een bredere dialoog. We willen dan meerdere religies op hem laten reageren.”

Externe link

[[1]] Over Jacobus Koelman.

Afbeeldingen