Handelingen

Zaamslag, Plein 2 - Protestantse Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Protestantse Kerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Zeeland
Gemeente: Terneuzen
Plaats: Zaamslag
Adres: Plein 2
Postcode: 4543BH
Inventarisatienummer:
Jaar ingebruikname: 1899
Architect: Kruijff, J.R. de en Wisse, J.
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Gemeentelijk monument (kerk) Rijksmonument (inventaris)
Monumentenbordje 2014.jpg
35026

Geschiedenis

Zaterdag 3 juni 2006 is de acte van eenwording ondertekend en was de locale PKN-gemeente een feit. Afgesproken is dat de Ned. Hervormde Kerk aan Plein 2 (1898, J.R. de Kruijff) de PKN-kerk is. In de Gereformeerde Kerk (1912) aan de Terneuzensestraat 2 is zondag 28 mei 2006 de laatste dienst gehouden. En op zondag 4 juni, eerste Pinksterdag, was in de voormalige Ned. Hervormde Kerk de eerste Protestantse dienst. De Gereformeerde Kerk is najaar 2006 verkocht. De nieuwe eigenaar heeft van die kerk een cultureel centrum gemaakt. Er hebben aanpassingen plaatsgevonden voor de nieuwe bestemming. Maar er is heel veel intactgebleven. Op 28 september 2007 is het centrum officieel in gebruik genomen.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Kerk vanwege de 17e eeuwse PREEKSTOEL bestaande uit kuip, rugpaneel en fors klankbord, trap uit begin XIXe eeuw. Van oorsprong orgel met Hoofdwerk en Bovenwerk, in 1868 gemaakt door Van den Haspel, Scholgens en Van der Weijde. In 1952 gewijzigd en uitgebreid met een Pedaal in torens door W. van Leeuwen.

Gebouwomschrijving SKKN

De kerk is een recht gesloten gebouw; de toren heeft twee geledingen en een achtzijdige lantaarn. De stijl vertoont neoromaanse trekken, vooral in de onderbouw van de toren. De kerk werd gebouwd in 1898-1899 naar plannen van de Utrechtse architect J.R. de Kruijff, uitgevoerd door de plaatselijke architect J. Wisse. De eerste steenlegging vond plaats op 5-8-1898 door president-kerkvoogd D. Dekker, de oplevering 8-5-1899, de inwijding op 28 mei van dat jaar. De toren was al eerder tot stand gekomen, in 1877-1878, naar ontwerp van architect Engelse uit Axel. Deze toren werd gebouwd vóór de voorganger van de huidige kerk, die er met de noordbeuk tegenaan stond.

Er zijn geen oude interieurfoto's bekend, zodat moeilijk na te gaan is hoe het interieur er vroeger heeft uitgezien. Rond 1970 moeten er verschillende wijzigingen in de inriching zijn doorgevoerd. Het liturgisch centrum zal in die tijd zijn huidige aanzien hebben gekregen, waarbij vermoedelijk het doophek werd verwijderd (en verwerkt tot voorschot van het bankenplan, zie inv.nr. 27). De schrootjes aan het gewelf en de banken zullen eveneens uit die periode dateren (gewelf 1966). De verlichting werd vernieuwd in 1970.

De voorganger van de huidige kerk werd op 1-3-1657 aanbesteed en op 27-1-1658 ingewijd. Een indruk van het gebouw, dat doet denken aan kerken uit dezelfde periode in Biervliet en Nieuwvliet en Retranchement, geven foto's van vlak voor de sloop en de overzichtstekening van Cornelis Huijssen uit 1813 (afb. in boek Bas de Leeuw).

Ook deze kerk had een voorganger. In de middeleeuwen was er in Zaamslag een kerk die aan de H. Martinus was gewijd. Dit gebouw ging verloren, toen het dorp in 1584 in brand werd gestoken en in 1586 om strategische redenen door Maurits aan de zee werd prijsgegeven. Drooglegging van het dorp en bouw van een kerk werd weer mogelijk na de vrede van Münster in 1648.

Eerste predikant van de nieuw gevormde kerkelijke gemeente was Georgius de Raad (Raedt), die in 1651 bevestigd werd en eerst in een burgerwoning en daarna in een brouwerij voorging. (Vòòr de verdrinking van het dorp was Remeus Pott predikant geweest, van 1580 tot 1583).

Op de Algemene Begraafplaats (bij Veerstraat 24) bevinden zich enkele oude grafstenen van personen die een rol hebben gespeeld in de geschiedenis van de Hervormde gemeente, m.n. die van predikant G. van Dis, zie overzichtsfoto's 15 en 16.

Niet bezocht zijn de Hervormde pastorie (Polderstraat 3) en het Hervormde Verenigingsgebouw De Rank (Zaagstaat 2), beide ca. 1970 nieuw gebouwd na de sloop in 1969 van de oude pastorie (zie inv.nr. 59) en van het uit 1935 daterende verenigingsgebouw Op Hoop.

Orgel

In het gebouw is 1 pijporgel aanwezig. Het orgel heeft de volgende plaats in het gebouw: galerij boven toreningang. Over het orgel zijn de volgende informatiebronnen bekend: website http://www.orgelsinzeeland.nl

Historische gegevens

De bouwer van orgelkas en binnenwerk is Lde fa. Schölgens & Van der Wijde. Orgelkas en binnenwerk zijn opgeleverd in het jaar 1868. Het orgel heeft geen andere locatie gehad in het gebouw.

Na de bouw van het orgel zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd: 1898: Overplaatsing naar het nieuwe, huidige kerkgebouw 1952: Restauratie door W. van Leeuwen met diverse dispositiewijzigingen: verplaatsing van de Bourdon 16’ van het hoofdwerk naar het pedaal, toevoeging van Prestant 8’ en Octaaf 4’ op het pedaal, plaatsing van een Mixtuur op het Hoofdwerk, omwisseling van de Holpijp 8’ van het Hoofdwerk met de Roerfluit 8’ van het Bovenwerk en uitbreiding van het Bovenwerk met vier stemmen. 1991: Vervanging van de Trompet 8’ van het Hoofdwerk door de fa. Pels & Van Leeuwen.

Technische gegevens

Het orgel is voorzien van de volgende klavieren: twee manualen; pedaal met eigen registers. De dispositie is als volgt: Hoofdwerk: Prestant 8’, Roerfluit 8’, Octaaf 4’, Quint 3’, Octaaf 2’, Mixtuur III sterk, Trompet 8’ Bovenwerk: Holpijp 8’, Violoncello 8’, Prestant 4’, Fluit 4’, Woudfluit 2’, Quint 1 1/3’, Kromhoorn 8’ Pedaal: Bourdon 16’, Prestant 8’, Octaaf 4’ Werktuiglijke registers: Koppel Hoofdwerk-Bovenwerk, Koppel Pedaal-Hoofdwerk, Koppel Pedaal-Bovenwerk

Overige technische gegevens zijn: Plaats klaviatuur / speeltafel; voorzijde kas Manuaalomvang; C-f’’’ Pedaalomvang; C-d’ Windladensysteem; mechanische sleepladen Toetstractuur; mechanisch Registertractuur; mechanisch Stemtoonhoogte; a1 = 440 Hz Stemmingssysteem (Temperatuur): Evenredig zwevend

[INVCOZZL]

Links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur