Handelingen

Rucphen, Raadhuisstraat 3 - Martinus

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Martinus
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Rucphen
Plaats: Rucphen
Adres: Raadhuisstraat 3
Postcode: 4715CB
Inventarisatienummer: 08164
Jaar ingebruikname: 1933
Architect: Berben, J.H.
Huidige bestemming: kerk met begraafplaats
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
517054

Geschiedenis

Grote interbellumkerk met toren.

De toren van de kerk is door oorlogshandelingen verwoest in 1944 en daarna in soberder (modernere) vorm herbouwd.

Pattegrond. Bron: Kerken in het Bisdom Breda, Auteur: Ton van Nijnatten. Uitgeverij: Buijten en Schipperheijn B.V. juni 2004.
  • Een architectonisch hiermee vergelijkbare, grotere kerk naar ontwerp van architect Berben was de in 1999 buiten gebruik gestelde en in 2003 gesloopte R.K. Kerk Christus Koning in Breda.
  • De enige andere nog bestaande kerk van J.H. Berben is de St. Jan de Doperkerk in Hoeven.

Glas-in-lood raam

Bij de renovatie van 2014/2015 is een glas-in-loodraam geplaatst in een paneel uit de vroegere Lodewijkskerk die vroeger op de plek van de St. Martinuskerk stond. Dit raam werd gevonden op een zoldertje in de pastorie en was nog in bijzondere gave staat. Tevens hebben de glas-in-lood-ramen een uitgebreide restauratie ondergaan.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Kerk

De R.K. H. MARTINUSKERK van het kerkdorp Rucphen op no. 3 werd gebouwd in 1933 naar ontwerp van architect J. Berben en toont Expressionistische tendenzen. De toren werd in 1944 als gevolg van oorlogshandelingen verwoest en nadien weer opgebouwd in gewijzigde vorm.

Omschrijving.

De centraliserende eenbeukige kruiskerk bestaat uit een voorportaal met zijkapel en op de westhoek geplaatste toren, een schip van twee-en-een halve travee en dwarschip van drie traveeen, een koortravee en een rechtgesloten absis. De gevels zijn opgetrokken uit baksteen met deels schuin aflopende steunberen, rollagen en siermetselwerk in reliëf. Op de geknikte zadel- en schilddaken liggen verbeterde Hollandse dakpannen. Op de vierzijdige torenspits liggen leien in maasdekking. Het voorportaal is geplaatst onder een eigen zadeldak, de eiken vleugeldeuren in een spitsboogportiek bekroond door een kruis in siermetselwerk. De smalle vensteropeningen hiernaast hebben vorktraceringen verkregen door de metselwijze van de rollagen. De zijkapel met schilddak is op de afgeschuinde hoek verlevendigd door steunberen met asymmetrische raampjes waarboven een dakje. Achter portaal en kapel rijst het hoge middenschip op met aan weerskanten een ingang in een diep spitsboogportiek onder zadeldak. De tripletramen in keperboogvorm worden door brede rollagen samengevat. De afzaat van de steunberen is met siermetselwerk verlevendigd. De steunberen dragen de houten gootlijst op klosjes. Het transeptdak is iets lager dan het middenschip en heeft een samengestelde vorm. Het hoogste deel wordt afgesloten door een uilebord: vervolgens breekt er een topgevel door de gootlijst, voorzien van een kruis in siermetselwerk. Tenslotte is er, onder het venster, een lessenaardakje met een ruimte waarin plaats is voor de biechthokjes. De nok van het schip wordt aan de achterzijde afgesloten door een open klokkestoel met kruis, de lagere absis is gedekt door een schilddak.

Het interieur toont een forse ongedeelde ruimte met schoon metselwerk en een kapconstructie waarvan het donkere houtwerk afsteekt tegen de witte plafondplaten. De koorbalustrade wordt afgesloten door een bakstenen spitsboogborstwering. De spitsboogingangen van de in het transept ingemetselde biechthokjes worden samengetrokken door een iets verdiepte spitsboognis. Op de vloer liggen rode plavuizen met een zwarte sierband. De tripletramen zijn voorzien van glas-in-lood dat van boven naar beneden lichter van kleur wordt. Bij de absis is de eerste steen: "Me posuit Josephus van Gastel parochus St. Martini Rucphen die XI novembris MCMXXXII". De ruimte wordt gedomineerd door de forse gemetselde preekstoel met oker geglazuurd ingemetseld kruis. Daar achter bevindt zich de absis in een spitsbogige ruimte, met aan weerskanten en achter de drie spitsboognissen een spitsboograam. Het muurwerk is hier voorzien van schilderingen van Het laatste avondmaal en Het Lam Gods, gesigneerd door Joan Collette in 1936. In het westelijke transept bevindt zich een schildering van de H. Blasius op baksteen. Tot de inventaris van de kerk behoren de polychrome negentiende-eeuwse heiligenbeelden in de zijkapel, voorstellende Heilig Hart van Jezus, Theresia, Maria en Jozef met het "Liber generationis" in de hand. Er hangt een Missiekruis gedateerd 21 februari 1865. De incomplete serie kruiswegstaties is gesigneerd door H. Bogaerts. Speciaal voor deze kerk zijn in de jaren dertig beelden gemaakt door Leo Jungblut, zoals de aan de wand bevestigde reliëfs van de H. Antonius en de Pastoor van Ars. In de zijkapel bevindt zich in deze stijl een altaartafel waarop een voorstelling van Maria Goretti en engelen met een kroon, op wolken, met de tekst: "Bescherm ons volk".

Waardering

De kerk is van algemeen belang. Het gebouw heeft cultuurhistorisch belang als voorbeeld van de ontwikkeling van het katholicisme in het Interbellum en is van belang als voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de volkskerk op het platteland. Het is van belang voor de architectuurgeschiedenis als voorbeeld van het werk van de architect Berben. Het is gaaf bewaard gebleven, de gewijzigde toren doet aan het totale beeld geen afbreuk

Pastorie

De PASTORIE no. 5 werd gebouwd in 1869 in een aan het Eclecticisme herinnerende stijl. De kleine uitbouw onder zadeldak dateert uit rond 1900, een uitbouw van het hoofdpand aan de achterzijde en een garage aan de voorzijde zijn gerealiseerd in de jaren twintig van de twintigste eeuw.

MIP omschrijving

  • Naam monument: Heilige Martinus
  • Bouwstijl: Amsterdamse School
  • Bouwperiode: 1933
  • Gevels en materialen: Machinale grove baksteen met siermetselwerk in relief.
  • Vensters en deuren: Gekoppelde spitsboogvensters met glas-in-lood. Vleugeldeuren in spitsboogportiek met ingemetseld kruis.
  • Dak en bedekking: Samengesteld dak met verbeterde Hollandse pannen in diverse tinten. Spits torendak met leien in maasdekking.
  • Bijgebouwen: Op zijbeuk kerk een marmeren plaquette namen gestorvenen Tweede Wereldoorlog op baksteen sokkel met vertanding . Heilig Hartbeeld okergeel en roodbruin geglazuurd. Christus met hand op hart, gesigneerd Leo Jungblut Bilthoven. St. Joris-Beesel.

Bijzonderheden

Kruiskerk met klokkentoren op hoek, met oplopende schoren en lisenen. De toren is na 1944 herbouwd.

Omschrijving

Ter linkerzijde van de kerk staat in het plantsoen een beeld, bestaande uit een bakstenen opbouw met uitsparingen voor plantebakken. In een spitsboognis staat een blauw/rood/oker geglazuurd beeld van een kind met bijbel. Daaronder tekst: "Aangeboden door de schoolkinderen 10 juni 1936". Op het kerkhof gietijzeren Calvarieberg met aan voet pastoorsgraven. D. van den Eijnden 1870, een 1902, veel waaiervormige graven van grof granito, andere van hardsteen. Een graf bij Calvarieberg met dubbel pijlpunt hek 1883. Tegenover Calvarieberg groot monument ter nagedachtenis van den zeer eerw. heer F.C. Laurijssen in leven pastoor te Rucphen 187.-1901. Kalksteen, vrijwel levensgrote Johannes en Maria. Het kruis is bij de voet afgebroken. Houten kruis Henrica Schrauwen 1931, nog een naamloos. Omkerking ijzeren sierhek.

Externe links

Afbeeldingen