Handelingen

Tilburg, Theresiaplein 1 - Theresia

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam object:
Genootschap:
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Tilburg
Plaats: Tilburg
Adres: Theresiaplein 1
Postcode: 5041CC
Inventarisatienummer: 08358
Architect: H.W. Valk en C.W. van den Beld
Bouwjaar 1929-1931
Jaar ingebruikname:
Oorspronkelijke bestemming: Rooms-Katholieke kerk
Huidige bestemming: woongebouw
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
521112 (kerk)
Monumentenbordje 2014.jpg
521112 (complex)



Geschiedenis

Tilburg, Theresiaplein 1 - Sint Theresia; jk 07-03-2014

Zeer belangrijk werk in het oeuvre van architect H.W. Valk. Ook in gebruik geweest voor Byzantijnse kerkelijke vieringen. Als R.K. parochiekerk buiten gebruik in 1997 en in 1998 verbouwd tot woningen. Exterieur in grote lijnen intact gebleven.

Het gebedshuis aan het Theresiaplein was een ontwerp van Hendrik Valk en Caspar van den Beld. Zij lieten zich inspireren door de romaanse en gotische bouwstijl, maar er zijn ook verwijzingen naar het werk van de architecten Kropholler en Berlage. Deze kerk werd in 1930 ingezegend door bouwpastoor mgr. Willem Mutsaerts. Rondom de achterste kerktoren werden de symbolen van de vier evangelisten aangebracht en boven de entree een beeld van Theresia. Het sobere interieur werd in de loop der tijd aangepast met onder meer glas-in-loodramen en vanen. Er bevond zich ook een uit 1859 daterend orgel, afkomstig uit de Paterskerk. Aan de historie van de Theresiakerk kleeft tevens de traditie van het Driekoningenzingen dat hier intensief werd beleefd. Al in de jaren 1970 ontsnapte het gebedshuis aan sluiting en het werd in 1980 opgeknapt. In 1997 viel toch het doek. Er ontstond in 1998 enige ophef, omdat het bisdom de opdracht gaf aan het kerkbeheer om eigenhandig de stenen kruiswegstaties te vernielen, om ze zo onherkenbaar te maken. De kerk werd vervolgens verbouwd tot wooneenheden. [Tilburg Wiki]

In 1931 werd naar het ontwerp van de architecten ook de aangrenzende pastorie (Rijksmonument) gerealiseerd.

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

jk 07-03-2014

Inleiding

Driebeukige kruisKERK, gebouwd in traditionele trant naar ontwerp van H.W. Valk en C.W. van den Beld in 1929 met Expressionistische verwerking van invloeden van Romaanse en Gotische kerkenbouw. Rond 1998 is het geheel verbouwd tot woningen.

Omschrijving

De bakstenen kerk bestaat uit een breed middenschip van zes traveeen lang met lagere zijschepen. Aan de voorzijde staat een robuuste rechthoekige toren. De lange en brede transeptarmen zijn eveneens driebeukig en tellen vier vakken. Op de viering een ronde toren op vierkante onderbouw. Het koor is een travee diep en heeft een zeszijdige sluiting. Rondom bevindt zich een lagere aanbouw. Het koor wordt geflankeerd door tweelaagse rechthoekige aanbouwen onder zadeldak. De daken zijn gedekt met leien. De voorgevel is voorzien van een rondboogdeur in zandstenen omlijsting. Deze omlijsting heeft een hoge opbouw waarin een vierpas raam is aangebracht. Daarboven in reliëf een voorstelling van de Heilige Theresia. Erboven, in de toren twee zeer hoge, smalle glas-in-loodramen. In de bovenste rand van de toren zijn gedrongen driehoekige ramen aangebracht. Tegen het dakvlak van de torenspits zijn wijzerplaten geplaatst.

Aan weerszijden van de voordeur zijn lage uitbuikende kapelletjes onder koperen daken. In de bovenste rand van de gevels is een reeks smalle rondboogramen aangebracht. Naast de kapelletjes zijn rondboogdeuren in zandstenen omlijstingen geplaatst. De rechterdeur komt uit in de zijbeuk, links vormt de deur de entree van een aanbouw waartegen een lagere vierkante toren staat.

Tegen de rechterzijgevel is een verbindend element naar de pastorie gezet.

Op de begane grond zijn gedrongen driehoekige ramen geplaatst, welke naar beneden zijn uitgebreid en voorzien van houten puien met glasramen. In de lichtbeuk bevinden zich iets kleinere ramen. Op het lessenaarsdak van de zijbeuk zijn steunberen gemetseld.

De vierkante viering heeft een ronde koepelbekroning met sleutelgatvensters en spits en is op de hoek voorzien van sculpturen.

De transepten zijn voorzien van brede driehoekige ramen. In de topgevel is een groot roosvenster met glas-in-lood geplaatst. In het verlengde van het dakvlak zijn de transepten voorzien van luifels aan de voorzijde.

Koor en viering hebben staande glas-in-lood ramen, aan de bovenzijde afgewerkt met een driepas. Het interieur is uitgevoerd in schoon metselwerk en in het middenschip voorzien van grote paraboolbogen, waartussen bakstenen graatgewelven met brede overspanning, die opgaan vanaf segmentbogen boven de parabolische scheibogen naar de zijbeuken. Dergelijke gewelven komen ook voor in de transeptarmen. De viering gaat via een stelsel van bakstenen trompen over in een ronde koepel. Het koor heeft een bakstenen kalot met sleutelgatramen boven een reeks op lage kolommen gedragen parabolen, die de omgang van de altaarruimte scheiden. De transeptarmen hebben twaalflobbige roosramen met eromheen twaalf driepasramen. In plattegrond en opstand vertoont het gebouw in de kruisvormige opzet, de brede vieringbogen, verhoogde viering en het koor met absiskalot en kolommen de wijze waarop de architect probeerde door architectuurvormen een volkskerk te scheppen. Hij wilde de gelovigen door ruimtelijke en lichteffecten zo goed mogelijk bij de eucharistie betrekken en realiseerde dit ook door de kruisvormige plattegrond, zijn zogenaamde 'christocentrische volkskerk'.

Bij de inwendige verbouwing en herindeling is de inventaris verwijderd, met uitzondering van de mensa van het hoogaltaar. De ruimtewerking is door het plaatsen van betonvloeren en inbouwen ten behoeve van keukens en sanitair in schip en transept goeddeels verloren gegaan, al bleven grote delen van de muren en gewelven in het zicht. De centrale koepelruimte van het transept en de absis van het koor zijn tot de volle hoogte vrij gehouden en geven nog een beeld van de ruimtewerking en detaillering van het oorspronkelijke interieur.

Waardering

jk 07-03-2014
  • De kerk is van algemeen belang vanwege architectuur- en cultuurhistorische waarden.
  • Het complex heeft cultuurhistorische waarde als uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in een Brabantse industriestad.
  • Het is een voorbeeld van de typologische ontwikkeling van de volkskerk.
  • Het geheel is van architectuurhistorisch belang vanwege vormgeving, detaillering en materiaalgebruik.
  • Het neemt een belangrijke plaats in in het oeuvre van de architect, als vroeg voorbeeld van zijn ideale Christocentrische kruiskerk.
  • De kerk heeft ensemblewaarden als dominerend element in een kleinschalige stadswijk van het Interbellum.
  • De kerk is van belang vanwege de uitwendige gaafheid.

MIP omschrijving

  • Naam monument: Theresiakerk
  • Bouwperiode: van 1929 tot 1931
  • Gevels en materialen: natuurstenen rondbogige portaalomlijstingen, twee halfronde nissen met koperbekleding aan de westzijde. Kleiner aangebouwd torentje aan noordzijde. Tand- en cordonlijsten, hoeklisenen.
  • Vensters en deuren: paraboolvormige nissen en vensteropeningen. Vensters in koor en vieringstoren zijn bekroond met een driepasboog. Spitsboogvensters. Roosvensters intransepten.
  • Dak en bedekking: de samengestelde dakvorm heeft een leidekking. De toren hebben ingesnoerdenaaldspitsen. Vieringstoren heeft een ronde spits.
  • Bijgebouwen: interieur is sober en heeft een paraboolboog constructie.
  • Bijzonderheden: kerk, grenzend aan het Theresiaplein met naastgelegen pastorie. Kerk ligt iets terug van de straat, zodat er een klein voorterrein is ontstaan. Basilicale aanleg. Rondbogige toegangsdeuren met boven de middelste een beeld.
  • Omschrijving: situering bij Theresiaplein 2. Sterk horizontaal werkend bakstenen kerkgebouw met gedrongen westtoren, schip met lagere zijbeuken, transepten, vieringstoren, koor met torenbekroning. Transepten zijn uitgebouwd naar achteren.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Bronnen

  • Regionaal Archief Tilburg. (Daar veel meer afbeeldingen.)