Handelingen

Uitgeest, Langebuurt 37 - Maria Geboorte

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Maria Geboorte
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Noord-Holland
Gemeente: Uitgeest
Plaats: Uitgeest
Adres: Langebuurt 35
Postcode: 1911AS
Inventarisatienummer: 06116
Jaar ingebruikname: 1882
Architect: Margry, E.J.
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
517492

Geschiedenis

Belangrijk en vrijwel gaaf bewaard gebleven kerkgebouw. Algehele restauratie van kerk en toren 2009 - 2010.

Monumentomschrijving Rijkdienst

Kerk

Rooms-katholieke pseudobasilikale KRUISKERK O.L.V. Geboorte, gebouwd in 1884 in Neo-Gotische stijl naar ontwerp van architect E.J. Margry.

Omschrijving

Driebeukige pseudobasilikale kruiskerk met aan de oostzijde een vijfzijdig koor en aan de westzijde een vierkante ingangstoren. De kerk telt vijf traveeën en heeft een oostelijk dwarsschip dat nauwelijks buiten de zijschepen uitsteekt. Aan de noordzijde van de toren bevindt zich een rechthoekige doopkapel, aan de zuidzijde een ingangsportaal. Aan weerszijden van het koor bevindt zich een rechthoekige kapel.

De achtzijdige torenspits wordt evenals de diverse kappen - het samengestelde zadeldak van schip en dwarsbeuk, de lessenaardaken boven de zijschepen en de zadeldaken en spitsen op de dakkapellen - bedekt met leien in Maasdekking. De nokken worden bekroond met pirons, de nok op de overgang naar de kooromgang heeft een latijns kruis, de torenspits heeft een bekroning met kruis en haan.

De kerk is opgetrokken in rode baksteen gemetseld in kruisverband. Op een aantal constructieve punten is natuursteen verwerkt. Het exterieur wordt verticaal geleed door getrapte steunberen, uitgemetselde hoekpartijen en zich in de muurvlakken daartussen bevindende spitsboogvensters. Een uitgemetselde plint, waterlijsten en muizentanden onder de dakgoten vormen een horizontale geleding. De bijna overal driedelige vensters van het schip bestaan uit twee gekoppelde spitsboogvensters onder een radvenster. Het dwarsschip heeft vergelijkbare vensters in groter formaat voorzien van een omkadering in de vorm van een grote spitsboog. Het koor heeft vijf hoge individuele spitsboogvensters. Alle vensters zijn voorzien van glas-in-lood, geheel of ten dele voorzien van gebrandschilderd glas.

De westtoren bestaat uit drie geledingen van ongelijke hoogte, bekroond door genoemde spits. De eerste bouwlaag bevat de hoofdingang van de kerk. Deze hoofdingang wordt bekroond door een Mariabeeld en bestaat uit een dubbele eikenhouten deur met rijk smeedwerk, onder een spits toelopend bovenlicht met glas in lood. De hogere middelste bouwlaag bevat een meerdelig spitsboogvenster met in de top een geïntegreerd radvenster. De derde hoge bouwlaag bevat in elke zijde drie gekoppelde verticale spaarvelden met daarboven drie gekoppelde verticale galmgaten. De toren wordt afgesloten door een boogfries met kroonlijst. De torenspits heeft aan vier zijden een uurwerk onder (kleine) uitkragende puntgevels en zadeldakjes.

Het interieur van de kerk is grotendeels oorspronkelijk bewaard gebleven. Het schip heeft een tweedelige opstand bestaande uit arcade en triforium. De arcade heeft ronde pijlers met basement en kapiteel, de viering heeft samengestelde pijlers. Het schip en het dwarsschip hebben houten spitse tongewelven met decoratieve beschilderingen. Het tongewelf van het schip heeft bovendien gietijzeren ventilatieroosters. De zijschepen en het koor zijn gedekt met vierdelige kruisribgewelven in rode en gele baksteen. Het interieur bevat onder meer hoofd- en zijaltaren, het bankenplan, biechtstoelen, een orgel dat wordt uitgesloten van de bescherming van rijkswege, een doopvont en gepolychromeerde heiligenbeelden. Omstreeks 1925 zijn in de kerk gepolychromeerde tegeltableaus aangebracht. Deze bevinden zich nabij het ingangsportaal, in de transeptarmen en in de doopkapel.

Waardering

De Neo-Gotische kruiskerk is van algemeen belang uit architectuur- en cultuurhistorisch oogpunt als goed voorbeeld van rooms-katholieke kerkelijke bouwkunst uit het vierde kwart van de negentiende eeuw, waarbij onder meer de kwaliteit van het ontwerp, de gaafheid van het exterieur en het oorspronkelijke en rond 1925 verrijkte interieur opvallend zijn. Het kerkgebouw heeft daarbij een belangrijke situationele waarde en vormt het historisch-functioneel hoofdonderdeel van het kerkcomplex O.L.V. Geboorte.

Pastorie

517493 PASTORIE gelegen ten zuiden van de kerk O.L.V. Geboorte en hiermee via een laag tussenlid verbonden. De pastorie is gebouwd in 1884 naar ontwerp van E.J. Margry met kenmerken van de neorenaissance. De pastorie ligt terug ten opzichte van de rooilijn. De aanbouw tegen de eerste bouwlaag van de zuidgevel is van ondergeschikt belang.

Omschrijving

Op L-vormig grondplan gebouwde pastorie bestaande uit twee bouwlagen onder een samengesteld zadeldak belegd met leien in Maasdekking. Het muurwerk is opgetrokken in rode baksteen gemetseld in kruisverband en wordt horizontaal geleed door cordon-, bloktand-, muizentandlijsten. De voorgevel bezit bovendien witgepleisterde speklagen. De geveltoppen zijn uitgevoerd met schouderstukken en topdecoraties. Boven de vensters bevinden zich ontlastingsbogen met metselmozaïek in de boogtrommels. De deuren worden afgesloten met getoogde bovenlichten.

De asymmetrisch ingedeelde voorgevel (W) telt vijf vensterassen, waarvan de twee rechter assen (Z) zich in een risaliet met tuitgevel bevinden. De middenas bevat de ingang. De overige assen bevatten T-vensters met gedeeld bovenlicht. De eerste bouwlaag van het risaliet heeft T-ramen in een driedelig kozijn. De geveltop heeft een drielicht onder een klein rond venster. In het voorschild bevindt zich een kleine gedecoreerde dakkapel die de tweede as van links benadrukt.

De rechter zijgevel (Z) is merendeels blind, de verdieping heeft een T-venster met gedeeld bovenraam en rechts daarvan een klein tuimelraam.

De achtergevel (O) is in opzet vergelijkbaar met de voorgevel. Er is echter sprake van een niet-risalerende topgevel en een afwijkende vensterindeling. De rechter gevelhelft heeft in beide bouwlagen een gekoppeld venster met T-ramen en gedeeld bovenraam, het zuidelijke geveldeel heeft in beide bouwlagen twee vensters met in de eerste bouwlaag T-ramen met gedeeld bovenlicht en op de verdieping zesruits schuifvensters. De geveltop heeft een schuifvenster met keperboogvormig, tweedelig bovenraam. De linkerzijgevel is merendeels blind.

Waardering

De pastorie is van algemeen belang uit architectuur- en cultuurhistorisch oogpunt als gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een laat 19de-eeuwse pastorie en als historisch-functioneel onderdeel van het kerkcomplex O.L.V. Geboorte.

Orgel

Op zondag 22 mei 2016 is het gerestaureerde Adema-orgel in de kerk van Onze-Lieve-Vrouw Geboorte te Uitgeest opnieuw in gebruik genomen. Het herstel en de reconstructie van het instrument uit 1898 werd uitgevoerd door Adema’s Kerkorgelbouw te Hillegom en werd in november vorig jaar opgeleverd. Het orgel in Uitgeest is het eerste pneumatische orgel van het huis Adema. In 1898 werd het door P.J. Adema & Zonen te Amsterdam volgens het systeem-Nöhren gebouwd met zgn. membraanladen (ook wel ‘voetjesladen’). Voor het vervaardigen van een groot deel van het labiaalpijpwerk werden de Duitse pijpenmakers Biehr en Laukhuff ingeschakeld, het overige pijpwerk inclusief de tongwerken werd bij Devos in Brussel gemaakt. Het orgel kreeg een uitgesproken Franse dispositieopbouw met alle tongwerken in de zwelkast van het Reciet. Duitse invloeden waren merkbaar in onder meer de dubbele strijkersbezetting op het Groot Orgel.

In de media

  • Uit Het Nieuws van den Dag, 2 December 1898.

Te Uitgeest (N.-H.) is Woensdag l.l. in de R.K. kerk een nieuw pneumatisch orgel in gebruik genomen, hetwelk volgens Nöhrens' membranensysteem vervaardigd is door de firma P.J. Adema & Zoon, te Amsterdam. Des avonds werd eene orgelbespeling gegeven door den Heer Jos.A. Verheijen, organist der Mozes en Aäronkerk te Amsterdam, hetwelk door vele belangstellenden, ook uit omliggende plaatsen, werd bijgewoond.

foto. Stok+Britting Krommenie.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Glas-in-loodramen

Kruiswegstaties

Kapel op begraafplaats