Handelingen

,s-Hertogenbosch, Nieuwstraat 34 - Kapel Groot Ziekenhuis

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Kapel Groot Ziekenhuis
Genootschap: Godshuizen
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: 's-Hertogenbosch
Plaats: 's-Hertogenbosch
Adres: Nieuwstraat 34
Postcode: 5211EL
Inventarisatienummer: 07719
Jaar ingebruikname: 1915
Architect: Vrijman, J.A.W.
Huidige bestemming: buiten gebruik
Monument status: Rijksmonument 522429

Geschiedenis

Kapel ziekenhuis Groot Ziekengasthuis. Architectonisch, zowel qua exterieur als (wel fors gemoderniseerd) interieur, interessante ziekenhuiskapel. Deze ziekenhuiskapel is per mei 2011 voor vieringen buiten gebruik gesteld, wegens verhuizing van het ziekenhuis naar het grote nieuwbouwcomplex, elders in 's-Hertogenbosch.

Omschrijving Rijksdienst

Inleiding.

Het ZIEKENHUIS met zusterKLOOSTER en KAPEL is gelegen aan de westelijke zijde van het terrein van het Groot Ziekengasthuis. Vanaf 1880 werd de zorg voor de zieken in het Groot Ziekengasthuis verzorgd door de zusters van de Congregatie van Barmhartige Zusters van de Heilige Carolus Borromeus. De bouw van het ziekenhuis annex klooster dateert uit ca. 1915. Het klooster werd opgetrokken in een Neo-Renaissancestijl, met elementen van de Neo-Gotiek. Het geheel werd ontworpen door de architecten J. Vrijman en Th. J. Klompers. In de na-oorlogse periode werd het ziekenhuis/klooster aan de noordzijde uitgebreid met een liftuitbouw en een éénlaags aanbouw onder plat voor verpleegzalen.

Omschrijving.

Het ziekenhuis annex klooster heeft een globaal U-vormige plattegrond. Aan de achterzijde (noordzijde) in het midden een aanbouw voor een kapel. Het gebouw heeft een samengesteld dak, gedekt met leien. De kapel is voorzien van een wolfdak, gedekt met leien, waarop een dakruiter. In het dakschild boven de voorgevel van het ziekenhuis/klooster dakkapellen met dwarsgeplaatst zadeldakje en T-raam. Geprofileerde bakgoot. De gevels zijn opgetrokken in baksteen met speklagen in gele verblendsteen. Natuurstenen waterlijsten, waaronder friezen in siermetselwerk. Hardstenen vensterdorpels. Onder de goot een tandlijst. Smeedijzeren sierankers. De voorgevel (zuidgevel) bestaat voor twee derde uit een vleugel onder schilddak, aan beide zijden afgesloten door hoekrisalieten met trapgevel en dwarsgeplaatst zadeldak. Boven de meest linkse trapgevel een natuurstenen wapendragende leeuw. Direct links hiervan een driezijdig gesloten, hoger opgetrokken bouwdeel voor het trappenhuis. Geheel links een L-vormige vleugel onder plat, aan de bovenzijde afgesloten door een bakstenen balustrade met overhoeks geplaatste pinakels. De voorgevel is voorzien van getoogde vensters, waarin T-ramen met een drieruits bovenlicht. Ontlastingsbogen met natuurstenen aanzet- en sluitstenen. In de trapgevels, ter hoogte van de zolderverdieping, kleinere getoogde vensters met T-ramen en bovenlichten met kleine roedenverdeling. In de meest linkse risaliet met trapgevel de hoofdingang van het ziekenhuis bestaande uit een vleugeldeur met panelen en sierroosters. Getoogd bovenlicht en smalle getoogde zijlichten, voorzien van glas-in-lood. Boven de ingang een in glas en ijzer uitgevoerde luifel, met gietijzeren waterspuwers. In de trappenhuisuitbouw getoogde vensters met tweeruits ramen, waarin glas-in-lood. Op begane grondniveau kleine gekoppelde getoogde vensters. De korte westelijke vleugel heeft in het midden van de westelijke gevel een terugspringende gevelpartij. De vleugel, waarin voornamelijk dienstruimtes waren ondergebracht, is voorzien van getoogde vensters met T-ramen. Kleine roedenverdeling in de bovenlichten. Van de korte oostgevel gaat de begane grond grotendeels schuil achter een éénlaags moderne aanbouw voor een bergplaats. Op de bovenverdieping is de over twee bouwlagen aangebrachte driezijdige erker zichtbaar, waarin ter hoogte van de recreatiezaal op de eerste verdieping brede vensters met T-ramen en drieruits bovenlichten. In het gevelgedeelte rechts hiervan getoogde vensters met T-ramen en drieruits bovenlichten. De éénbeukige kapel aan de noordzijde van het ziekenhuis/klooster telt vier traveeën en heeft een 5/8 koorsluiting. In de westelijke en oostelijke gevel is de kapel voorzien van grote spitsboogvensters met maaswerk: de gevel is ter plaatse van de vensters hoger opgetrokken en wordt hier afgesloten door steekkappen met wolfeind. Onder de vensters muurnissen. In de koorafsluiting lancetvensters met glas-in-lood. Rechts van de kapel gaat de achtergevel op de begane grond grotendeels schuil achter een moderne éénlaags aanbouw onder plat met verpleegruimtes. Direct rechts van de kapel een liftuitbouw. Rechts, ter plaatse van behandelkamers op de eerste verdieping een door een (later aangebrachte) luifel afgedekt balkon met smeedijzeren balkonhek. Zowel de oostelijke zijgevel van de kapel als de achtergevel van het ziekenhuis/klooster gaan op begane grondniveau schuil achter een moderne éénlaags aanbouw onder plat, waarin dienstvertrekken. De vertrekken zijn in de achtergevel voorzien van getoogde vensters met T-raam. De achtergevel wordt afgesloten door een bakstenen balustrade. Inwendig toont het ziekenhuis annex klooster in hoofdlijnen nog de oorspronkelijke hoofdopzet: in het midden van het gebouw de entree en vestibule, met schuin hierachter de kapel. Links van de entree de ziekenzalen, dienstvertrekken en kantoortjes voor het lekenpersoneel, rechts van de entree het kloostergedeelte. Tegen de achtergevel een gang. Direct links van de entree een spreekkamer en de regentenkamer. Links hiervan verpleegruimtes. Rechts van de entree op de begane grond de kamer van moeder overste, een bibliotheek en eetzaal, op de bovenverdieping de slaapkamers van de zusters. Van het oorspronkelijke interieur resteert nog een aantal elementen. Vestibule met tochtdeur, waarin glas-in-lood. Hierachter wordt de doorgang tussen de hal en achterliggende gang gevormd door een arcade op granieten Toscaanse zuilen. In de hal een bronzen reliëf met portret van Dr. A.C.M. van Moorsel (1900-1925). In de gang nog enkele oorspronkelijke tochtdeuren met zij- en bovenlichten. Trappenhuizen, waarin hardstenen steektrappen met smeedijzeren balustrade en houten leuning. Glas-in-loodramen. De kapel heeft een houten tongewelf met steekkappen, dat grotendeels schuil gaat achter een verlaagd plafond. Het koor wordt afgesloten door een bakstenen kruisgewelf. In de meest zuidelijke travee een zangkoor. Hieronder een bakstenen kruisgewelf, rustend op consoles met koolbladdecoratie. Rechts van de kapelingang een marmeren wijwaterbakje.

Waardering.

Het ziekenhuis annex klooster met kapel, behorend bij het Groot Ziekengasthuis, is van algemeen belang. Het ziekenhuis bezit cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische en geestelijke ontwikkeling: het ziekenhuis annex klooster vormt als onderdeel van het Groot Ziekengasthuis, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de Middeleeuwen, een belangrijke illustratie van de geschiedenis van de met name op de armere bevolking toegespitste medische zorg in 's-Hertogenbosch. Het ziekenhuis annex klooster en de kapel bezit architectuurhistorische waarde door de Neo-Renaissance, respectievelijk Neo-Gotische stijl en door de bijzondere detaillering en het materiaalgebruik. De gebouwen zijn voorts van belang vanwege de plaats die zij innemen in het oeuvre van de Rijksbouwmeester J.A. Vrijman en de architect Th. J. Klompers. Het object heeft ensemblewaarde als onderdeel van het Groot Ziekengasthuiscomplex, dat cultuurhistorisch en architectuurhistorisch van nationaal belang is. Het object is als voorbeeld van een klooster met aangebouwd ziekenhuis van belang als illustratie van een typologische ontwikkeling.

MIP omschrijving

  • Bouwstijl: Neorenaissance
  • Bouwperiode: 1911 tot: 1913
  • Gevels en materialen: Machinale baksteen.
  • Vensters en deuren: Spitsboogvensters met glas-in-loodramen met traceringen. Dubbele paneeldeur met glas-in-lood.
  • Dak en bedekking: Wolfdaken, leien in maasdekking.
  • Interieur:
    • Oorspronkelijke situatie:

Houten tongewelf met insteekgewelven, balustrades met driepassen. Koor met baksteen kruisgewelf. Consoles met bladmotief, marmeren wijwaterbakje. Olieverf kruiswegstaties door Wijnand Geraedts, november 1917.

    • Huidige situatie:

Inbouw van o.a. verlaagd plafond en rechthoekige afsluiting koor ongeveer jaren 1960. Alleen in de eerste travee, boven de orgelgalerij, waarop een flink orgel, is het oorspronkelijke tongewelf nog te onderscheiden.

  • Bijzonderheden: Eenbeukige kapel met 5/8 koorsluiting. Opengewerkt klokkentorentje op het dak. Er zijn twee gedenkstenen uit 1915.

Afbeeldingen