Handelingen

Amstelveen, Max Havelaarlaan 435 - Synagoge

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Bankraskerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormde Kerk
Provincie: Noord-Holland
Gemeente: Amstelveen
Plaats: Amstelveen
Adres: Max Havelaarlaan 435
Postcode: 1183LK
Inventarisatienummer: 04685 20275
Jaar ingebruikname: 1970
Architect: Piet Cohen (verbouwing tot sjoel)
Huidige bestemming: Sjoel Amstelveen (synagoge)
Monument status: geen

Geschiedenis

Gebouwd als Hervormde Bankraskerk.

Vrij onopvallend gesitueerde moderne kerk, met kleine klokkentoren, waarin één klok, en vele bijzalen. Later Samen op Weg (SOW), weer later Protestantse Kerk Nederland (PKN). Plan sluiting 2009; de laatste viering als protestantse kerk vond plaats zondag 13 juni 2010. De Bankraskerkgemeente ging op die dag samen met de oorspronkelijk Hervormde, later Protestantse Kruiskerkgemeente.

Deze kerk is daarna verbouwd en heringericht tot Synagoge, ter vervanging van de huidige (kleinere) Synagoge aan de Straat van Messina in Amstelveen.

De torenklok is in de loop van 2010 verwijderd. Verder is het exterieur van het gebouw ongewijzigd gebleven.

Achtergrondinformatie

De PKN-gemeente beschikt over zes gebouwen en dat is een beetje te veel. Daarom is besloten één kerk in noord en één kerk in zuid te sluiten. In de toekomst dreigt daarom sluiting van de Bankraskerk en van de Dorpskerk. In de Bankraskerk was de eerste dienst gehouden op 23 april 1971. Dat was meteen ook de eerste dienst van hervormden en gereformeerden samen in Amstelveen. (Bron: Contactbrief Kerkenverzamelaars nr 61-09).

De Joodse Gemeente Amstelveen hoopte dit voormalige kerkgebouw, na de, in diverse opzichten flinke, verbouwing tot synagoge/sjoel, rondom de joodse feestperiode "Chanoeka", 21-28 december 2011, in gebruik te nemen.

De verbouwing van de voormalige Bankraskerk tot synagoge heeft begin 2012 echter enige vertraging opgelopen. Zomer 2012 is alsnog begonnen met deze verbouwing. Op zondagavond 9 december 2012 is het gebouw als "Sjoel Amstelveen" ingewijd.

Orgel

Het orgel is in 1971 als opus 757 gebouwd door de firma Pels & Van Leeuwen (Alkmaar). In 1985 reinigen zij het en breiden het uit met een pedaaltongwerk.

Dispositie
  • Manuaal 1: Prestant 8' - Roerfluit 8' - Octaaf 4' - Speelfluit 2' - Mixtuur 1⅓' 4-5 sterk.
  • Manuaal 2: Holpijp 8' - Koppelfluit 4' - Prestant 2' - Quint 1⅓' - Schalmei 8' - Tremulant.
  • Pedaal: Subbas 16' - Prestant 8' (transm.) - Octaaf 4' - Fagot 16' (1985).
  • Koppelingen: manuaal 1 aan pedaal - manuaal 2 aan pedaal - manuaal 2 aan manuaal 1.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1.

In april - juni 2010 vond een serie van 4 orgelconcerten plaats, ter gelegenheid van de sluiting van de Bankraskerk. Het orgel ging niet mee naar de Kruiskerk, die al van goede orgels is voorzien, en werd te koop aangeboden. Er was enige belangstelling voor in Duitsland, en het is inmiddels verkocht aan de Igreja San Tomás de Aquino in Lisboa.

In de media

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 30 december 2008.

Na maanden onderhandelen heeft de protestantse gemeente Amstelveen-Buitenveldert de Bankraskerk verkocht aan de Joodse Gemeente Amsterdam (Nederlands-Israëlitische Hoofdsynagoge - NIHS). Dat meldt het Nieuw Israelitisch Weekblad (NIW). De kerk zal, na een verbouwing, dienstdoen als nieuw Joods cultureel centrum met een gebedsruimte, een ritueel bad (mikwe) en activiteitenzalen. De oplevering staat gepland voor uiterlijk eind 2010.

In hetzelfde nummer van het NIW staat ook een interview met architect prof. ir. Moshé Zwarts. Deze zegt zich bedrogen te voelen door de Joodse Gemeente Amsterdam. Hij had een volledig plan uitgewerkt voor een nieuwe synagoge van de gemeente toen hij via de media hoorde dat de nieuwbouw niet door zou gaan. „Wij hebben dik op dit project verloren”, aldus Zwarts in het NIW. „Maar dat is niet het ergste. Tot nu toe heeft geen enkele bestuurder ook maar het fatsoen gehad mij te bellen. Dit nooit, nooit weer.” Zwarts ontwierp onder andere voetbalstadions in Alkmaar en Utrecht.

Het kerkbestuur van de protestantse gemeente in Amstelveen, eigenaar van de Bankraskerk, noemt de verkoop van het bedehuis op de website van de gemeente een „droevig moment.” De protestantse wijkgemeente kampt met teruglopend kerkbezoek en dalende inkomsten. Toen echter bekend werd dat de kerk verkocht was aan een Joodse gemeente die van het gebouw een synagoge gaat maken, was de opluchting in de gemeente groot, aldus de kerkenraad.

  • Uit: website NIK (Nederlands-Iraëlitisch Kerkgenootschap)

Nieuwe sjoel in Amstelveen heeft deuren geopend. Geplaatst op 11 december 2012

Amstelveen heeft een nieuwe synagoge. De inwijding vond plaats op zondagavond 9 december, samenvallend met de tweede avond van het Chanoeka- of inwijdingsfeest. De synagoge bevindt zich in de voormalige Bankraskerk, die geheel is verbouwd. De kast voor de Torarollen en het Almemmor, de verhoging waar op uit de Torarol wordt gelezen, zijn ontworpen door industrieel ontwerper Piet Cohen. De sjoel aan de Max Havelaarlaan 435 werd ingewijd in aanwezigheid van de opperrabbijn van Amsterdam, Aryeh Ralbag, en burgemeester Jan van Zanen van Amstelveen. De opening van een synagoge (sjoel) is een bijzondere gebeurtenis, die gevierd wordt met een speciale ceremonie. De belangstelling om deze dienst bij te wonen is overweldigend. Binnen twee dagen waren alle 400 beschikbare toegangsbewijzen aangevraagd. De Permanente Commissie van het NIK was aanwezig met vier leden en de secretaris. Kinderkoor

De bijeenkomst opende met een optreden van het Kinderkoor van de Joodse basisschool Rosj Pina, waarna namens de Sjoelcommissie de aanwezigen werden verwelkomd door Hadassa Hirschfeld. Vervolgens werd het woord gevoerd door burgemeester Jan van Zanen. Namens het Gemeentebestuur bood hij de nieuwe sjoel een boom aan, te planten in de tuin van het gebouw. Hij refereerde aan het belang van bomen planten, in een verwijzing naar het goede werk dat het Joods Nationaal Fonds verricht met het door het planten van bomen weer groen maken van Israel. Hierop volgt de plechtige inwijding waarbij chazzan Sascha van Ravenswade werd geassisteerd door het Amsterdams Synagogaal Koor onder leiding van dirigent Ilya Belianko. Dit is het moment dat de Tora-rollen in de Aron Hakodesj, worden geplaatst. Deze werden door de oudere sjoelbezoekers binnengebracht en door jongere, jeugdige sjoelbezoekers in de Aron Kodesj geplaatst. Na een predicatie door opperrabbijn Ralbag volgde het ontsteken van het Neer Tamied, het eeuwig brandend licht dat voortdurend in iedere functionerende synagoge brandt. Daaropvolgend sprak Joodse Gemeente-voorzitter Ronnie Eisenmann, en werd door de chazzan het tweede licht van de Chanoekia ontstoken. Tenslotte sprak sjoelrabbijn Hans Groenewoudt, die de geestelijke leiding over de sjoel voert. Alle drie de sprekers stonden stil bij de grote, vaak niet zichtbare, verdiensten van rabbijn Ies Vorst die de gemeenschap rondom de sjoel in Amstelveen in meer dan veertig jaar heeft opgebouwd. Hans Groenewoudt zei dat de sjoel een Neer Tamied, een altijd brandende lamp, wil zijn voor Joods Nederland en de plaats Amstelveen.

Vierde achtereenvolgende sjoel

De Bankras sjoel is de vierde achtereenvolgende sjoel van de Joodse Gemeente Amsterdam in de zuidelijke voorstad. De huidige synagoge aan Kostverlorenhof was te klein geworden. Het zelfde gold voor diens na-oorlogse achtereenvolgende voorganger bedehuizen: een houten directiekeet aan de Charlotte van Montpensierlaan waar na-oorlogs Joods Amstelveen in 1961 begon, en een dubbel woonhuis aan de Straat van Gibraltar dat tot 1981 de synagoge huisvestte, toen de destijds nieuw gebouwde Kostverlorenhof sjoel in gebruik werd genomen.

In gebruik als kerk

Op de Hoge Feestdagen van september 1937 zijn de eerste diensten in Amstelveen (toen nog gemeente Nieuwer Amstel) gehouden, bij een van de inwoners thuis aan de Cath. van Clevelaan 13. Sinds juni 1938 vonden er in Amstelveen synagogediensten plaats in een houten gebouwtje aan de Randwijcklaan 13. Opperrabbijn L.H. Sarlouis wijdde het gebouwtje aan de Randwijcklaan in als synagoge. Net als de nu tot sjoel getransformeerde gereformeerde Bankras-kerk was ook het nog steeds bestaand houten gebouwtje voordien in gebruik als kerk: bij de Nederlands-Hervormde Kerk, voorloper van de huidige Protestantse Kerk Nederland (waarin hervormden en gereformeerden in zijn samen gegaan).

Het is dus niet voor het eerst dat de Joodse Gemeente Amsterdam een kerkgebouw koopt. Tussen Randwijcklaan en Bankraskerk kocht de Joodse Gemeente Amsterdam in 1972 ook een toen nog vrij nieuw kerkgebouw aan, waarin sindsdien het Joods Cultureel Centrum, inclusief sjoel en kantoren, is gevestigd. Het gebouw was in 1966 neergezet als kerk voor de Vrije Gemeente.

Open dag

Met de nieuwe sjoel krijgt Amstelveen nu een ruim gebouw, dat plaats biedt aan 400 mensen en tevens volop gebruikt kan gaan worden voor sociale activiteiten. Het sjoelbestuur en sjoelrabbijn H. Groenewoudt zetten de deuren open voor alle Joden van vroom tot vrij. De sjoel gaat haar deuren ook open zetten naar de niet-Joodse samenleving en contacten leggen met andere religieuze gemeenschappen in Amstelveen en vanzelfsprekend met de buurtbewoners. De open dag voor de buurt en de eerste cursussen over Jodendom staan al gepland voor januari en februari. De gemeenschap vindt het belangrijk om zijn buren zowel letterlijk als figuurlijk te kennen!

Piet Cohen

Voor industrieel ontwerper Piet Cohen is het al de zesde sjoel waarvoor hij het ontwerp heeft gedaan. In Groningen ontwierp hij medio jaren ’80 het interieur nadat de Joodse Gemeente terugkeerde naar de oorspronkelijke grote sjoel. Voor de Joodse Gemeente Amsterdam richtte hij de bijsjoel van de synagoge Rav Aron Schuster (Obrechtplein) opnieuw in, in de stijl van het gebouw. Ook de interieurdelen voor het gebruik van de zaal als sjoel in het Moadon van Bne Akiwa in Amsterdam (medio jaren ’90) en de sjoels in de scholen Rosj Pina en Maimonides zijn alle ontworpen door Piet Cohen.

  • Uit: Uitdaging d.d. 12 december 2012.

Een kerkgebouw in Amstelveen is zondag in gebruik genomen als synagoge. De vorige ‘sjoel’, nieuw gebouwd in 1981, was te klein geworden. De in 1972 gebouwde Bankraskerk was in gebruik als een van de wijkkerken van de PKN, maar is inmiddels verkocht aan de onder de Nederlands Israëlische Hoofdsynagoge vallende plaatselijke – ongeveer 2500 leden tellende - Joodse gemeente. Bij de inwijding, op de tweede dag van Chanoeka, waren de in Amerika wonende opperrabbijn van Amsterdam, Aryeh Ralbag, en burgemeester Jan van Zanen van Amstelveen aanwezig.

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur