Handelingen

Eindhoven, Kerkstraat - Synagoge

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam object:
Genootschap:
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Eindhoven
Plaats: Eindhoven
Adres: Kerkstraat
Postcode:
Inventarisatienummer: 07469
Jaar ingebruikname:
Architect: Antonius Cornelis Bolsius (1839-1874), Pierre Cuypers (1827 - 1921)
Huidige bestemming: gesloopt
Monument status: geen



Geschiedenis

Prachtig eclectisch gebouw met kleine neogotische toren. Deze synagoge stond vrijwel aan de voet van de St. Catharinakerk. Vrijwel geruisloos is het gebouw in 1959 afgebroken, nadat in de Hendrik Casimirstraat in 1958 een nieuwe synagoge was ingericht.

Na 1850 nam het aantal joodse inwoners snel toe. Eindhoven werd de zetel van opperrabbinaat van Noord-Brabant. De synagoge werd al snel wederom te klein, waarop in 1866 een nieuwe synagoge gebouwd werd op de plek naast de oude. In het opgeknapte oude gebouw werd twee jaar later de joodse school gevestigd. Behalve in Tongelre en Woensel was er ook een joodse begraafplaats in Eersel.

De armlastigen konden een beroep doen op de armenraad die geld ontving van de joodse gemeente. Daarnaast werd in 1907 een fonds voor leningen opgericht. Verscheidene andere genootschappen, waaronder een begrafenisgenootschap, een vereniging voor vluchtelingen, een studiegenootschap en meerdere vrouwengenootschappen regelden het gemeenschapsleven. Aan het begin van de twintigste eeuw werden ook nog een toneelvereniging en een jongerenverband opgericht. In de jaren 1930 jaren waren er twee zionistische groeperingen actief.

De joden in Eindhoven waren aanvankelijk werkzaam als slagers, veehandelaars, winkeliers en venters. Rond de eeuwwisseling speelde een aantal joodse families, waaronder de stoffenfabrikant Elias, een belangrijke rol spelen in de industriële ontwikkeling van de stad.

In de jaren 1930 vanaf 1933 nam Eindhoven een groot aantal vluchtelingen uit Duitsland op, waaronder veel kinderen. In 1938 was de joodse gemeente van Eindhoven de grootste van Noord-Brabant. In de eerste oorlogsjaren nam haar omvang nog aanzienlijk toe. Bij de Philipsfabrieken was een speciale joodse afdeling ingericht, waarheen ook joodse werknemers van Philips van elders werden overgeplaatst.

Het joodse leven in Eindhoven werd na de Tweede Wereldoorlog hervat. Tegenwoordig zijn er verscheidene joodse en op Israël gerichte organisaties actief. De synagoge aan de Kerkstraat werd in 1959 afgebroken, maar in 1958 was een nieuwe synagoge ingewijd in een woonhuis aan de Hendrik Casimirstraat.

Geschiedenis. Bron: Regionaal Historisch Centrum Eindhoven

Eindhoven - In het begin van de negentiende eeuw had de joodse gemeente van Eindhoven de beschikking over een synagoge en een school.

In Stratum was een huissynagoge gevestigd. Mede dankzij een bijdrage van koning Lodewijk Napoleon kon het oude synagogegebouw aan de Kerkstraat in Eindhoven in 1810 worden gesloopt en vervangen door een grotere behuizing. De synagoge in Stratum werd in dezelfde periode gesloten. Na 1850 nam het aantal joodse inwoners snel toe. Eindhoven werd de zetel van opperrabbinaat van Noord-Brabant. De synagoge werd wederom te klein. In maart 1864 richtten het ‘Kerkbestuur en de Kerkeraad der Nederlandsch Israëlitische gemeente Eindhoven’ zich tot het gemeentebestuur. Volgens het kerkbestuur was de synagoge niet alleen bouwvallig, maar ook veel te klein. En omdat ook het aangrenzende leslokaal tot het geven van Godsdienstig onderwijs te klein, maar vooral te ‘dompig’ was geworden, moest de oude synagoge worden opgeknapt. ‘Daar hun echter, om een redelijk gebouw naar behoefte van den tijd daar te stellen, de gelden gedeeltelijk ontbreken zoo vertrouwen zij dat het U Edel Achtbaren moge behagen hun uit de kas dezer gemeente daartoe een subsidie van duizend gulden of wel zoo veel als u Edel Achtbaren billijker wijze daar toe zult willen beschikbaar stellen.’ Of de stad deze gift uiteindelijk heeft toegekend is ons niet bekend, maar Gedeputeerde Staten der Provincie Noord-Brabant stelt in december een renteloze lening van tweeduizend gulden beschikbaar naast een lening van achtenveertighonderd gulden tegen vier procent rente per jaar.

Het ontwerp van de synagoge kwam van de hand van Antonius Cornelis Bolsius (1839-1874). Deze geboren Bosschenaar ging na zijn opleiding in Antwerpen als leerling aan de slag bij de bekende architect Pierre Cuypers (1827 - 1921). Tijdens de bouw van de door Cuypers ontworpen Catharinakerk was Bolsius daar als opzichter werkzaam. Wellicht dat dit hem de inspiratie heeft gegeven voor het prachtige gebouw dat pal naast de Catharinakerk verrees. Het gebouw was gebouwd in eclectische trant met een opvallende hoektoren. De kerkzaal werd verlicht door hoefijzerige ramen. De gedrongen toren met neogotische ingangspartij had een uivormige bekroning met hoekspitsjes. Een lang leven was het gebouw niet beschoren.

Afbeeldingen