Handelingen

Engwierum, Tsjerkepaed 1 - Protestantse Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Dorpskerk
Genootschap: Protestantse gemeente Engwierum
Provincie: Friesland
Gemeente: Noardeast-Fryslân
Plaats: Engwierum
Adres: Tsjerkepaed 1
Postcode: 9132LP
Sonneveld-index: 08927
Jaar ingebruikname: 1746
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 31573


Geschiedenis

Nadat de oude kerk rond 1725 was afgebroken werd in 1746 een nieuwe kerk gebouwd door Lieuwe Jelles. De nieuwe kerk werd tegen de bestaande middeleeuwse toren, die was blijven staan, aan gebouwd. De toren dateert uit de 13e eeuw. De kerk staat op een terp en wordt omringd door een kerkhof. Boven de ingang bevindt zich een stichtingssteen, waarin het bouwjaar 1746 wordt genoemd. In de kerk bevinden zich nog enkele grafzerken, die afkomstig zijn uit de oude kerk. Uit 1746 dateert ook de door Jurjen Stelmaker uit Dokkum gemaakte preekstoel. De preekstoel is versierd met symbolen voor de hoop (anker), voorzichtigheid (slang), geloof (kruis), liefde (vlammend hart) en overwinning (lauwerkrans). Op de hoeken bevinden zich de vier symbolen van de evangelisten Mattheus (engel), Marcus (leeuw) Lucas (os) en Johannes (arend). De vorm, een vaas- of tulpmodel is uniek in Friesland. Er zijn nog twee gebrandschilderde ramen uit 1746 bewaard gebleven. De ramen zijn vervaardigd door de broers Ype en Jurjen Staak uit Sneek. Op de ramen staan onder meer de wapens van de provincie Friesland en van de Fries stadhouder Willem IV van Oranje-Nassau. Het in empirestijl gebouwde orgel dateert uit 1820 en is gemaakt door de Leeuwarder firma Van Dam. (Bron: Wikipedia).

Zondag 26 september 2004 is de laatste dienst in de Gereformeerde Kerk gehouden. Gezamenlijk gebruikt men nu de Ned. Hervormde Kerk voor de erediensten. (53-05/54-05)

Orgel

De gebroeders Van Dam bouwden een orgel in de jaren 1820-1823 voor de kerk van Engwierum. Het instrument werd gebouwd met één manuaal en aangehangen pedaal. Er werd deels ouder pijpwerk gebruikt, waarvan de herkomst niet bekend was. Het orgel werd op 20 februari 1823 in gebruik genomen. In 1936 is een windmotor geplaatst. De firma Bakker & Timmenga voerde in de jaren 1957-1958 een restauratie uit. Daarbij werd een Subbas 16' op het pedaal geplaatst. Deze was afkomstig van het Scheuerorgel te Woudsend uit 1839. Naast deze uitbreiding werd het orgel ook gewijzigd: de piano-forte-inrichting verdween, de toonhoogte werd verhoogd door het pijpwerk een toon halve toon op te schuiven, en de Mixtuur is enigszins aangepast. Er werd een pedaalkoppel aangelegd. Adviseur was Cor Edskes namens de Hervormde Orgel Commissie. Op 10 juni 1958 nam men het orgel weer in gebruik met een concert door Cor Edskes. Het orgel is in 2014-2015 gerestaureerd, opnieuw door Bakker & Timmenga. De inzichten waren inmiddels veranderd: de restauratie had als doel het orgel terug te brengen in de oorspronkelijke staat, maar met behoud van de magazijnbalg en de Subbas. Jan Jongepier stelde een plan op, dat onder advies van Theo Jellema is uitgevoerd. Bij de restauratie werd ontdekt dat een groot deel van het pijpwerk afkomstig is uit het Müller-orgel uit 1727 van de Grote Kerk in Leeuwarden. De toonhoogte van het orgel is hersteld en de Mixtuur is ook teruggebracht naar de originele samenstelling. De frontpijpen zijn voorzien van tinfoelie. De pedaalkoppel is verwijderd. Op 28 februari 2015 nam men het orgel weer in gebruik met een concert door Theo Jellema in samenwerking met Miranda van Kralingen, sopraan.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Herv. Kerk en Toren. Bescheiden driezijdig gesloten zaalkerkje in 1746 opgetrokken tegen 13e eeuwse toren door zadeldak beëindigd bij het optrekken van de 18e eeuwse kerk. Inwendig fraaie bewerkte 18e eeuwse preekstoel met wapens van Haersma- Wyckel, twee gebrandschilderde glazen door Ype Staak, 1746, zerk, en zeven tekstbordjes alles midden 18e eeuw. Eenklaviersorgel gemaakt door L.J. en J. van Dam in 1823.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur