Handelingen

Gassel, Julianaplein 2 - Johannes de Doper

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Johannes de Doper
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Noord-Brabant
Gemeente: Land van Cuijk
Plaats: Gassel
Adres: Julianaplein 2
Postcode: 5438AK
Sonneveld-index: 07517
Jaar ingebruikname: 1875
Architect: Werten. J.
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 526041

Geschiedenis

Neogotische kerk met toren. Verbouwd in 1888.

Bedreigd met sluiting.

  • 2020 - Nog in gebruik

Monumentomschrijving Rijksdienst

De Rooms Katholieke kerk Sint Johannes de Doper betreft een driebeukige neogotische kruiskerk, gebouwd in 1875 naar ontwerp van architect J. Werten en is opgetrokken in rode baksteen (kruisverband). De toren met de hoofdentree telt vier geledingen, heeft overhoekse steunberen en een laag tentdak met balustrade en hoekpinakels. Naast de hoofdentree bevat de toren o.m. een bovenlicht in de vorm van een spitsboog, gevuld met glas-in-lood in een casement dat beëindigd wordt door een klimmende rand van spitsbogen. Op de toren een korte, met leien gedekte spits met smeedijzeren kruis. Van het basilicale schip zijn de zijbeuken aan weerszijden van de toren doorgetrokken. Het driezijdige koor telt één travee en heeft een driezijdige sluiting. De zijbeuken zijn op identieke wijze beëindigd, maar zijn één travee korter dan het koor. De bakstenen gevels bevatten enkele natuurstenen details (o.a. plint, afzaten, traceringen, torenbalustrade) en is uitgevoerd met sierfriezen en spitsboognissen. Het dak is belegd met leien in Maasdekking. Van de kerkinventaris zijn onder meer vermeldenswaard: twee zij-altaren (gewijd aan Maria en aan Jozef), preekstoel (1892), twee biechtstoelen (circa 1875), balustrade zangkoor (samengesteld, deels 18de- deels 19de-eeuws), bankenplan in middenschip en zijbeuken, eikenhouten kazuifelkast in sacristie, corpus in sacristie, Pietà rechts van ingangsportaal (1912), doopvont (1926), doophek met beeld van Johannes de Doper (laatste kwart 18de eeuw). Het eenklaviersORGEL van F.C. Smits, in 1848 gemaakt, is gaaf bewaard gebleven. Smits heeft een onderpositief voorbereid, maar voor dit tweede klavier geen windlade met pijpwerk geleverd.

Waardering

De Rooms Katholieke kerk Sint Johannes de Doper uit 1875 naar ontwerp van architect J. Werten is van algemeen belang wegens:

  • De ouderdom;
  • De bouwkundige gaafheid van exterieur en interieur;
  • De inventaris die grotendeels uit de bouwtijd dateert en in combinatie met de architectuur de religieus-historische zeggingskracht van de kerk verhoogt;
  • De architectuurhistorische betekenis van de kerk, met name als topstuk in het oeuvre van J. Werten en als representant van een eenvoudige doch complete dorpskerk en als * wezenlijk historisch onderdeel van het complex waartoe ook pastorie en kerkhof behoren.

Cultuur Historische Waardekaart

  • Bouwperiode: 1875
  • Bouwstijl: Neo-Gotiek
  • Architect: Werten. J.
  • Gevels en Materialen: Baksteen, natuurstenen sierdelen.
  • Vensters en Deuren: Spitsboogramen met traceringen.
  • Dak en Bedekking: Zadel- en lessenaardak met leien gedekt.
  • Bijgebouwen: Om het kerkhof een stenen muur met smeedijzeren poort. Neogotisch kruis met corpus.
  • Bijzonderheden: Onder de graven vallen de volgende op: kindergraf Kersten(1942), ijzeren kruis Smits (1945, maar zeker ouder), graf Poos (1925, met bisquit beeldje), graf Jansen (1909), Gebte (1888), Boomstamkruis Bouwens (1930), tombe Mooren(1892), graf past.van Brussel(1888) graf Mooren (1940).

Driebeukige neogotische kerk met toren. De toren telt vier geledingen, heeft overhoekse steunberen en een laag tentdak met balustrade en hoekpinakels. Het basilicale schip telt drie en een halve travee waarbij de zijbeuken aan weerszijden van de toren zijn doorgetrokken. Hierop sluit een koor van een vak met driezijdige sluiting aan. De uitwendige vormentaal van de spaarzaam van natuurstenen details voorziene baksteenkerk toont sierfriezen en spitsboognissen.

In de media

  • Uit De Gelderlander 3 oktober 2013

Kerkgebouw, pastorie en tuin van de St. Johannes de Doperkerk in Gassel staan in de verkoop. Potentiële kopers zijn door het bisdom Den Bosch benaderd. Het liefst zou de St. Elisabethparochie, waar Gassel onder valt, alleen de pastorie en de tuin verkopen, maar volgens het bisdom mag dat niet los van het naastgelegen kerkgebouw. Dat meldt het kerkbestuur van de Gasselse kerk. De pastorie kampt met ernstig achterstallig onderhoud en staat leeg sinds het vertrek van pastoor Meijer. Een andere reden van het kerkbestuur om de pastorie en tuin te verkopen is om de schuld die de toenmalige parochie bij het bisdom had af te lossen.

Orgel

Het orgel in Gassel was onworpen met twee manualen. Bij oplevering werd slechts één manuaal voltooid. Het werd als balustrade-orgel geplaatst in de oude schuurkerk in het dorp, met de klaviatuur aan de achterzijde. Hoewel het positief niet gebouwd was, waren wel het tweede manuaal, een deel van de mechaniek en de - afgedekte - gaten van de registertrekkers gemaakt. Ook werden er frontpijpen in de kas van het positief geplaatst. De oorzaak van het niet voltooien is hoogstwaarschijnlijk geldgebrek geweest. Broekhuijsen vermeldde in zijn dispositieverzameling wel een dispositie voor het positief. Waarschijnlijk is dit de geplande dispositie, die hij uit het bestek heeft overgenomen. In 1853 maakte Jacobus Werten een nieuwe balustrade voor het orgel, die tot op heden bewaard is gebleven. In 1874 ontwierp Werten een nieuw kerkgebouw voor het dorp, waarvan de bouw in 1875 aanving. F.C. Smits jr. plaatste het orgel in 1877 over naar de nieuwe kerk, die overigens pas op 12 mei 1888 is ingewijd. De balustrade uit 1853 werd meegenomen bij de overplaatsing. Het orgel kreeg een plaats op de tribune. In 1890 plaatste men het instrument op de koorzolder met de frontzijde tegen de zijmuur van de toren. Blijkbaar vond men het instrument te luid klinken. Deze situatie bleef meer dan honderd jaar ongewijzigd. In 1953 voerde Verschueren een revisie uit, waarbij niets is gewijzigd. Wel zijn er nieuwe registerplaatjes aangebracht van kunststof. In 1988 stelde Hans van der Harst een rapport op met aanbevelingen voor een restauratie. Er werd een stichting opgericht met het doel de financiële middelen bij elkaar te brengen. Het plan het orgel weer hoog op de tribune te plaatsen werd in 1995 gewijzigd in een balustrade-opstelling. In 1997 kreeg de firma Verschueren de opdracht voor restauratie. De plannen voor het voltooien van het positief konden nog geen doorgang vinden. Op 6 mei 2001 is het orgel weer in gebruik genomen.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur