Handelingen

Goes, Singelstraat 21 - Grote of Maria Magdalenakerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Grote of Maria Magdalenakerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Zeeland
Gemeente: Goes
Plaats: Goes
Adres: Singelstraat 21
Postcode: 4461HZ
Inventarisatienummer: 06456
Jaar ingebruikname: 15e eeuw
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 16375


Geschiedenis

Grote historische kerk met dakruiter op de kruising.

Het huidige koor van de kerk werd gebouwd rond 1470 en is nu het oudste deel van de kerk. Het dwarsschip werd voltooid in 1506. In 1618 ontstond er brand in de kerk. De herbouw werd betaald uit belastingen op bier en wijn, de herbouw duurde van 1618 tot 1621. Om het gemis van een toren op te vangen heeft met begin 17de eeuw op de kruising van het schip en het dwarsschip een dakruiter geplaatst. In de 17de eeuw kerkte men in het koor dat met een wand was afgesloten van de kerk. Het dwarsschip was een openbare weg en was de kortste verbinding tussen de Kreukelmarkt en de Korte Kerkstraat. In 1898 werd het dwarsschip als openbare weg gesloten.

In de oosteljke muur van het noordelijke dwarsschip is een zwaar beschadigde steen ingemetseld. Hierop staat paus Gregorius afgebeeld.

Bij de herinrichting van het plein rond de Grote of Maria Magdalenakerk heeft men aan beide zijden naast de kerk funderingen gevonden. Er zijn verhalen dat men de kerk in de 16de eeuw wilde uitbreiden. Waarom? Wilde Goes concurreren met steden als Middelburg, Zierikzee, Antwerpen, enz? En was het geld misschien op toen men de funderingen klaar had? Allemaal vragen bij deze boeiende ontdekking.

Aan de westzijde van de dwarsschiparmen zijn aanzetten te vinden voor een rij kapellen. Indien deze gebouwd zouden zijn, zou deze kerk de breedste kerk van Nederland zijn geweest.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Grote of Maria Magdalenakerk. Laatgotische kruisbasiliek, waarvan het driebeukige koor dateert uit het derde kwart van de 15de eeuw, en de transepten in het begin van de 16de eeuw voltooid werden. Het schip werd na een brand in 1619-'21 vervangen door het huidige (bouwmeester was Marcus Antonius uit Antwerpen). Sacristie uit plm 1520.

De kerk wordt bekroond door een dakruiter uit 1620. Inwendig orgel uit 1969-1971, waarin opgenomen negen oude registers, fontpijpen uit 1711, orgelkas met galerij, 1641-'43 door Willem Diaken, behangen met luiken, beschilderd door de Dordtse schilder Bisschop.

Onder het orgel regeringsbank uit 1654, bekroond door een lijst met de wapens van Goes en Borssele, plm 1710. Orgelpartij overkoepeld door een Lodewijk XIV overhuiving uit 1739.

Preekstoel uit 1594, waarvan een koperen lezenaar met het wapen Isebree, door Joh. Specht te Rotterdam in 1769 gegoten. Zwaar beschadigde gebeeldhouwde steen, wellicht epitaaf, met voorstelling van de Gregorius-mis, uit plm 1500.

Tochtportaal, samengesteld uit gebeeldhouwde natuurstenen sierstukken afkomstig van de gesloopte scheidingswand, die in de 17e eeuw werd opgetrokken tussen dwarspand en koor. Vele zerken, waaronder twee met ridderfiguren: Sweer van Heenvliet 1486 en Jan van Oostende 1516.

Orgel

De orgelkas stamt nog uit 1643 en is gemaakt door Willem Deacons (Haarlem). Van hem is ook nog het pijpwerk van de Roerfluit 8' van het Rugwerk. In 1711 vergroot Jacob Cools het orgel met een zelfstandig pedaal. Van hem zijn nog zes registers bewaard gebleven. Francois Moreau (Rotterdam) werkt in 1739 aan het orgel. Het pijpwerk van twee registers is van hem bewaard gebleven. De "Turkse kap" boven het orgel is in 1738 aangebracht. In 1909 werd het inwendige van het orgel gesloopt en een nieuw binnenwerk geplaatst door Van den Bijlaardt (Dordrecht). De firma Marcussen & Søn (Aabenraa, Denemarken) bouwt in 1969/70 een nieuw orgel in de oude kassen en gebruikt daarbij het resterende historische pijpwerk. In 1980 en 1985 breidt de firma B.A.G. Orgelmakers (Enschede) het orgel met enkele registers uit en plaatst het Echowerk in een zwelkast.

Dispositie:

  • Hoofdwerk (manuaal 2): Bourdon 16' (ged. 1711) - Prestant 8' (1711) - Gedekt 8' (1711) - Octaaf 4' - Spitsfluit 4' - Quint 2⅔' - Octaaf 2' - Mixtuur 1⅓' 5-6 sterk - Scherp ⅔' 4 sterk - Cornet 8' 5 sterk discant - Trompet 8'.
  • Rugwerk (manuaal 1): Roerfluit 8' (1643) - Quintadeen 8' (1739) - Prestant 4' (1711) - Roerfluit 4' - Octaaf 2' - Woudfluit 2' - Nasard 1⅓' - Sesquialter 2⅔' 2 sterk, vanaf f - Scherp ⅔' 4-6 sterk - Dulciaan 16' - Regaal 8' - Tremulant.
  • Echowerk, in zwelkast (manuaal 3): Baarpijp 8' - Viola di Gamba 8' (1985) - Viola d'amore 8' (zwevend, 1985) - Prestant 4' - Openfluit 4' - Vlakfluit 2' - Tertiaan 1 3/5' 2 sterk - Mixtuur 2' 4 sterk - Fagot 16' (1985) - Trompet 8' - Vox humana 8' - Trompet 4' (1985) - Tremulant.
  • Pedaal: Praestant 16' - Octaaf 8' (1711) - Gedekt 8' - Tolkaan 4' (1739) - Nachthoorn 2' (1739) - Mixtuur 2⅔' 6 sterk - Bazuin 16' - Trompet 8' - Trompet 4'.
  • Koppelingen: Rugwerk aan Pedaal - Hoofdwerk aan Pedaal - Echowerk aan Pedaal - Rugwerk aan Hoofdwerk - Echowerk aan Hoofdwerk.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-f1. Winddruk: 90 mm. WK.

  • Op vrijdag 13 mei 2016 werd het Marcussen-orgel in Goes na een algehele schoonmaak en revisie door Verschueren Orgelbouw opnieuw in gebruik genomen.

In de media

Uit Middelburgsche Courant, 22 November 1774.

Goes, den 12. November. Ingevolge de Resolutie der Ed. Achtb. Heeren Burgemeesteren en Raden, Regeerders dezer Stad, werd op den 30 October laatstleden de nieuwe en verbeterde Psalm-Beryming, in onze Gemeente, plechtig ingewyd. De openbare Godsdienst nam, des Morgens, een aanvang met een zeer deftig Kerk-Muzyk, het welk door het Orgel en andere Musicale Instrumenten, vergezeld door een treffend Choorgezang, uitgevoerd, en door de Gemeente met het zingen van den 150 Psalm beantwoord wierd; waar op de Wel Eerw. en Zeer Gel. Heer Ds. Kaas een cierlyke en zeer gepaste Redevoering deed over het Heilig Gebruik der Zang- en speelkonst, in den openbaren Godsdienst der Christenen. Men zong vervolgens Psalm XXXIII vers 1 en 2 en deze plechtigheid wierd door een heerlyk Muzyk, waarin Zang- en Speeltoonen zig vereenigden, tot algemeen genoegen en stichting, besloten.

Links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur