Handelingen

Kerk van de maand archief

Uit Reliwiki

Aankondiging

Rhenen PKN. vm.NHK. Cunerakerk 1428 Utr foto. kerkenverzamelaar (13).JPG

Binnenkort start hier de rubriek 'Kerk van de maand'. Elke maand zal er een nieuwe kerk centraal staan die om de één of andere reden opvallend is.

Als opwarmertje staat hier de Cunerakerk in Rhenen. Deze kerk heeft ruim vijftig jaar in de steigers gestaan! Dat een kerk zo lang in de steigers staat komt niet vaak voor in Nederland en daarom is deze het vermelden waard. Het resultaat is er ook naar, als u een kijkje neemt op de pagina van de Cunerakerk dan ziet u de prachtige decoraties en het hoge afwerkingsniveau. De kerk is aangedragen door André van Dijk, kerkenverzamelaar.

Begin oktober zal de kerk van de maand oktober bekend gemaakt worden. Via de LinkedIn-groep kunt u binnenkort ook stemmen op de kerk van de maand.

Oktober 2010

Absismozaïek door A. Molkenboer.jpg

Van buiten oogt de r.-k. St. Antonius Abtkerk aan de Scheveningseweg in Scheveningen van Jos en Pierre Cuypers Jr. uit de jaren twintig sober en strak, velen rijden er voorbij op weg naar het strand. Maar deze kerk kent een bijzondere geschiedenis en behoort qua interieur en decoratie tot één van de opvallendste en meest monumentale kerkgebouwen in Nederland. De bouw van de kerk voor de oudste parochie van Scheveningen lag vooral bij de protestantse bevolking van de badplaats moeilijk: het ontwerp mocht daarom niet te uitbundig zijn. Vandaar de uitwendige soberheid. Het interieur is echter een monumentaal, zogenaamd Gesamtkunstwerk dat zijn weerga niet kent. Op het moment dat de kerk was voltooid, was de katholieke emancipatie op zijn hoogtepunt. Dit uitte zich ook in de kerkelijke kunst die niet meer, zoals voorheen, in de traditionele neogotische trant werd uitgevoerd, maar veel moderner en eigentijdser werd, onder invloed van kunstenaars van de katholieke kunstenaarskring De Violier: A. Molkenboer, J. Brom en anderen. Hoogtepunt in het interieur is het monumentale absismozaïek, naar verluidt het grootste mozaïek van Europa ten noorden van de Alpen, met als centraal iconografisch thema de Scheveningse choleraepidemie van 1848 die door gebeden ter ere van het H. Sacrament zou zijn bedwongen.

Ingestuurd door Herman Wesselink.


November 2010

07422 Eindhoven RK. Joris 1884 Sint Jorislaan 51 NB. opname 21-01-1984 foto. Job van Nes Zaandam (11).jpg

Bijdrage door Job van Nes:

Terwijl ik vanaf 1960 met mijn ouders naar kerkdiensten in de geref. Petrakerk, Heggeranklaan, ging, was ik toen al gefascineerd door de verderop gesitueerde r.-k. St. Joriskerk, in Eindhoven-Stratum. Op zevenjarige leeftijd (toen al kerkengek) kwam ik voor het eerst in deze kerk, dat was toen wel wat eng. Voorzover ik mij herinner, ben ik in die kerk toen ook eens aangesproken door iemand, “wat doe je hier?”.

Sindsdien is dit altijd mijn favoriete kerk gebleven, waarvan ik al ruim 50 jaar de, tot en met heden gelukkig positieve, ontwikkelingen vrij regelmatig heb gevolgd: de uitgebreide viering van het 100-jarig bestaan in 1984 en de grote restauratie, van kerk en toren als Kanjermonument, begin jaren 2000. Ook heb ik donderdag 10 juni 2004 de herplaatsing van torenkruis en -haan meegemaakt.

Objectief gezien is deze kolossale prachtkerk in vele opzichten uniek: de van buiten relatief sobere kerk is binnen uiterst mooi “gepolychromeerd”. De later gebouwde toren, hoogte 87 m, is één van de 10 hoogste kerktorens in Nederland. De verschillen, qua stijl, tussen kerk en toren vormen een uiterst boeiend, en uniek, geheel.

Voor mijzelf is het altijd weer een klein “feestje”, zodra ik deze schitterende kerk zie, hetgeen gelukkig nog steeds regelmatig voorkomt!

December 2010

10934 Appeltern RK. Servatius 1906 Maasdijk 26 Gld. opname 06-09-2010 foto. André van Dijk Veenendaal (11).JPG

Aangedragen door André van Dijk.

Wie weleens langs de Maas fietst, kent vast wel de schitterende kerkgebouwen die daar aan de oevers staan. Eén van die kerken is de Appeltern, Maasdijk 26 - Sint-Servatius in Appeltern, een klein dorpje in de buurt van Oss. De schuurkerk die er sinds 1828 stond, voldeed niet meer en daarom is de huidige kerk gebouwd. Architect C. Franssen heeft het ontworpen en in juni 1907 werd de kerk in gebruik genomen. Omdat de kerk loodrecht op de dijk werd gebouwd, was een omvangrijk onderbouw noodzakelijk onder het priesterkoor en de twee aansluitende schiptraveeën.

De kerk is goed zichtbaar vanuit de uiterwaarden en zeer bepalend voor het dorpsbeeld. Met name de toren wordt geroemd om zijn fraaiheid.

Januari 2011

Oude Kerk te Delft. Foto Roel van Tatenhove, foto december 2009.jpg

Bijdrage door Roel van Tatenhove

De Oude Kerk te Delft is, zoals de naam al doet vermoeden, de oudste kerk van Delft. Aangenomen wordt dat reeds in 1050 een houten kerk stond op deze locatie. Het huidige gebouw stamt uit 1246. Het meest opvallende aan dit prachtige bouwwerk is de scheefgezakte toren. Al tijdens de bouw van de toren kreeg men met verzakkingen te maken; vermoed wordt dat het water van de oudste gracht van Delft, de Oude Delft, is omgelegd om ruimte te creëeren voor de toren. Deze zou dus op een gedempte gracht zijn verrezen. Dat de toren op een gedempte gracht is gebouwd zorgt ervoor dat over de gehele lengte van de gracht de toren prachtig zichtbaar is, op de foto goed te zien. De scheve toren heeft veel stadsbewoners verontrust. In 1843 wilde de 'Raad der stad Delft' de toren, tot aan het dak van de kerk, slopen. Lokale aannemers hebben gelukkig voorkomen dat dit besluit werd uitgevoerd.

In 1396 werd de kerk een hallenkerk, door de verhoging van de zijbeuken tot de hoogte van de middenbeuk. De kerk werd toen aan St. Hippolytus gewijd. Daarom heet de kerk ook wel de St. Hippolytuskerk. In 1536 legde de stadsbrand een groot deel van het interieur in puin. Wat overbleef werd door de beeldenstorm in 1566 en 1572 te gronde gericht. Alleen de bijzonder fraaie preekstoel uit 1548 bleef bewaard; deze behoort samen met de kansel van de St. Janskathedraal in Den Bosch, tot de mooiste van Nederland.

Februari 2011

Amsterdam, Westerkerk. opn 24-01-2011 H.E. Wesselink (009).JPG

Bijdrage door Herman Wesselink.

Hij staat bekend als het veelbezongen symbool van de hoofdstad: de toren van de Westerkerk in Amsterdam. De kerk, waarvan de bouw van 1620 tot 1638 duurde, was bij de voltooiing de grootste, nieuwgebouwde protestantse kerk ter wereld. Het ontwerp komt van de vermaarde architect Hendrick de Keyser (1565-1621). Er zijn weinig godshuizen in Nederland die zo veelbesproken zijn als De Ouwe Wester, zoals hij ook wel liefkozend wordt genoemd. De kerk vertelt belangrijke historische gebeurtenissen. De schilder Rembrandt werd er begraven, Anne Frank keek tijdens de oorlogsdagen uit op de toren en schreef erover in haar dagboek. Koningin Beatrix trouwde er in 1966 met Prins Claus.

De toren wordt bekroond door een keizerskroon, de kroon van de Habsburgse keizer Maximiliaan I. Eigenlijk vreemd dat de kroon van een katholieke keizer de toren van een protestantse kerk tooit. Deze bevond zich eerder al op het stadswapen. Maximiliaan I gaf de stad eind vijftiende eeuw het privilege de kroon op het wapen te dragen. Het werd een belangrijk symbool voor de bloeiende stad in de zeventiende eeuw. Het stadsbestuur wilde dat tonen door het plaatsen van de kroon op de toren. Sinds de laatste grote restauratie van de toren in 2007 heeft de kroon zijn blauwe kleur terug. Een omstreden restauratie die de discussie over de oorspronkelijke kleur deed oplaaien. Nu, vier jaar later, is de discussie verstomd en lijken velen de gele kleur van voorheen te zijn vergeten.

Maart 2011

11053 Barneveld PKN. Hervormd Odulphus - Oude kerk 15e Torenplein 1 Gld. opname 13-08-2010 foto. André van Dijk Veenendaal (1).JPG

Bijdrage door Roel van Tatenhove.

De Oude Kerk van Barneveld is vooral bekend door het verhaal van Jan van Schaffelaar. Volgens de overlevering sprong hij in 1482, tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten, van de toren. Op het kerkplein staat een standbeeld van hem. Het bisdom Utrecht maakt in de 12e of 13e eeuw al melding van een kerk in Barneveld. Oorspronkelijk was het een kruiskerk, maar door de talrijke uitbreidingen is de huidige vorm ontstaan. De Oude Kerk wordt nu aangemerkt als een gotische hallenkerk. De kerk is als één van de weinige kerken gewijd aan de heilige Odulphus. Vroeger heette het gebouw dan ook de Grote- of Odulphuskerk.

De kerk heeft heel wat meegemaakt: in 1421 leed het gebouw grote schade door de Utrechters die Barneveld, Voorthuizen en Terschuur platbrandden. In 1482, nadat Jan van Schaffelaar van de toren sprong, is het godshuis door de Bourgondiërs in de as gelegd. Na herbouw gebeurde dit in 1517 opnieuw. De toren blijft echter gespaard. Wederom wordt de kerk herbouwd, nu met gemetselde gewelven. De toren is in 1828 compleet herbouwd. Sinds de grote restauratie in 1963 bevindt het carillon zich net onder de spits. Eerder was het carillon lager gesitueerd. Sindsdien heeft de kerk zijn huidige verschijningsvorm.

April 2011

08771 Bolsward RK. Franciscus 1933 Grote Dijlakker 7 FR. opname 28-11-2003 foto. Job van Nes Zaandam (21).JPG

Bijdrage door Job van Nes.

De skyline van het Friese Bolsward wordt gedomineerd door drie torens, van Stadhuis, Protestantse Martinikerk en R.K. St. Franciscuskerk. Laatstgenoemde is volgens mij, ten onrechte, het minst bekend. Gebouwd in 1933-1934 ter plaatse van een oudere kerk, naar ontwerp van architect H.C. van de Leur, die een leerling (soms ook compagnon) was van architect-monnik Dom. Paul Bellot. Het werk van deze twee architecten, enkele tientallen kerken en (klooster)kapellen, neemt een unieke plaats in binnen de Nederlandse kerkelijke architectuur van begin 20e eeuw: prachtig baksteenexpressionisme naar tot in details doordachte ontwerpen.

De St. Franciscuskerk in Bolsward is de grootste, monumentaalste kerk (in Nederland) van deze architecten. Het exterieur, met aan de voorgevel een grote en een kleine toren, doet vooral uit de verte nogal sober aan, maar bevat bij beter bekijken toch diverse aardige details. Het interieur is uitzonderlijk imposant, met prachtig baksteenwerk in vele kleuren. Bij het binnenkomen van deze (overdag vaak geopende !) kerk moet men even wennen: als de zon niet schijnt, doet het interieur in eerste instantie wat donker aan; als de zon wel schijnt, is het interieur extra kleurrijk wegens het door de glas-in-lood ramen naar binnen vallende zonlicht. Dit uiterst belangrijke kerkgebouw is in 2e helft jaren 2000 gerestaureerd.

Over deze kerk en het werk van bovengenoemde architecten is uitgebreide nadere informatie te vinden op de website van de St. Franciscusparochie. Op Reliwiki zelf staat een serie door mij genomen (best aardige) binnenfoto's.

Mei 2011

01389 Zeerijp PKN. Hervormd Jacobus 14e Borgweg 6 Gron. opname 08-05-2010 © Edward Ippel Hoorn.JPG

Aangedragen door André van Dijk, Veenendaal. Foto door Edward Ippel uit Hoorn.

De kerk van de PKN Hervormd in Zeerijp (Groningen) heet de Jacobuskerk. Het is een grote éénbeukige kruiskerk, gebouwd rond 1350. De toren staat los van de kerk en is ook in de 14e eeuw gebouwd. De toren staat ten opzichte van de kerk ongeveer 45 graden gedraaid, wat erg bijzonder is. Ook de interieurfoto's van de kerk zijn de moeite van het bekijken waard: het metselwerk is met grote zorg uitgevoerd. Bij de restauratie in de zestiger jaren is de kerk in zijn middeleeuwse glorie hersteld. De spitsboogvensters zijn weer rijk versierd met geglazuurde stenen in de koppen. Ook de ingangen zijn op deze manier versierd. De kapconstructie wordt gevormd door gewelven, elk bestaande uit acht ribben die in een ring samenkomen. De schoonheid van de constructie maakt dat je rustig op een bank kunt gaan zitten en uren naar de sobere, maar prachtige details kunt kijken.

Juni 2011

Haarlem, Kathedrale Basiliek St. Bavo 26102010 foto H.E. Wesselink (15).jpg

De stad Haarlem, die in 1559 een bisschopszetel kreeg en deze kort daarna bij, de Reformatie, weer verloor, kent twee St. Bavokerken: de Grote of St. Bavo aan de Grote Markt en de hier besproken R.K. Kathedrale Basiliek aan de Leidsevaart. De totstandkoming van de huidige kathedraal, in fasen tussen 1895 en 1930, hing nauw samen met het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in 1853, toen Haarlem opnieuw bisschopsstad werd. De kathedraal werd het toonbeeld van de katholieke emancipatie, in het bijzonder voor het nieuwe bisdom Haarlem, het huidige bisdom Haarlem-Amsterdam. Ze werd ontworpen door Jos. Th. J. Cuypers (1861-1949), zoon van de beroemde Pierre J.H. Cuypers, de geestelijk vader van de neogotiek in Nederland. Ontworpen in de geest van een middeleeuwse kathedraal met ver doorgevoerde symboliek en een verhoudingenstelsel dat op de Egyptische driehoek was gebaseerd, markeert de kerk tegelijk de vernieuwing in de kerkelijke bouwkunst rond 1900. Geleidelijk aan werd de heersende neogotische stijl in de katholieke kerkbouw losgelaten. De St. Bavo toont vele verrassende, zelfs exotische, details. De kathedraal rijst aan de Leidsevaart op als een bruid, verwijzend naar de Latijnse spreuk boven het hoofdportaal Sicut sponsa ornata, (getooid als een bruid). Zij is inderdaad, net als het hemelse Jeruzalem, ongewoon rijk getooid, als een bruid die zich voor haar man mooi had gemaakt. Na honderd jaar is zij, behalve het middelpunt van het bisdom en de katholieke gemeenschap van Haarlem, nog altijd een rijk monument dat velen doet verwonderen en waarschijnlijk niemand onverschillig laat.

Ingestuurd door Herman Wesselink.

Juli 2011

Middelburg N.H.Oosterkerk 5.jpg

Aangedragen door Roel van Tatenhove.

De Oostkerk in Middelburg is beroemd om zijn renaissancistische architectuur. De kerk werd rond 1648 ontworpen door de vooraanstaande architecten Pieter Post en Bartholomeus Drijfhout. Na de dood van Drijfhout nam de Leidse stadsbouwmeester Arent van ’s Gravezande zijn taak over. Vandaar dat het gebouw erg lijkt op de Marekerk in Leiden, ook ontworpen door Van ’s Gravezande.

De Oosterkerk is de eerste kerk in Middelburg die in opdracht van de protestanten is gebouwd. Andere protestantse kerken waren meestal van de rooms-katholieken geconfisqueerd. Men koos voor een centraalbouw met het preekgestoelte in het midden, een compositie die vaker werd gebruikt bij de bouw van protestantse kerken.

Het achthoekige geheel wordt bekroond door een lantaarn op de koepel. Veel classicistische elementen zijn in dit gebouw terug te vinden, zoals de Dorische, Ionische en Korintische zuilorden. Meer informatie over de stijlkenmerken van renaissancistische architectuur kunt u vinden in het artikel over architectuurhistorie.