Handelingen

Rhenen, Achterbergsestraatweg 59a - Gereformeerde Gemeente

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Gereformeerde Gemeente
Genootschap: Geref. Gemeenten (v/h in Ned. en N.-Amerika)
Provincie: Utrecht
Gemeente: Rhenen
Plaats: Rhenen
Adres: Achterbergsestraatweg 59a
Postcode: 3911CR
Inventarisatienummer: 15356
Jaar ingebruikname: 2000
Architect: Beijnum, W.M. van, Amerongen (uitbreiding)
Huidige bestemming: kerk
Monument status: geen

Geschiedenis

Grote moderne kerk.

Toen de Gereformeerde Pinksterkerk van Heemstede gereed was, werd de houten noodkerk, de “Zweedse kerk”, overbodig. Die kerk is gekocht door de Gereformeerde Gemeente van Rhenen. Op 17 september 1957 vond de officiële ingebruikname plaats. In april 2001 werd het 190 zitplaatsen tellende houten gebouw aan de Achterbergsestraatweg 59A vervangen door een splinternieuwe kerk met ruimte voor 520 mensen. Het ontwerp is van arch.bureau Van Beijnum uit Amerongen. Het gebouw bleek al snel te klein. Er werden plannen ontwikkeld de kerk uit te breiden. Najaar 2004 is begonnen met het bijbouwen van een tweetal vleugels waardoor het aantal zitplaatsen van 500 naar ongeveer 900 gaat. En 14 april 2005 is de uitgebreide kerk in gebruik genomen. Ook voor de uitbreiding zorgde architect Van Beijnum. In december 2001 is een Leichel-orgel geplaatst. Het is afkomstig uit de gesloten Doopsgezinde Vermaning van Arnhem en orgelmaker Ide Boogaard heeft de restauratie en overplaatsing verzorgd. (46-01/47-02/51-04/53-05/54-05)

Leichel-orgel

Sinds 13 december 2001 is in het nieuwe kerkgebouw van de Gereformeerde Gemeente te Rhenen een uit 1890 stammend Leichel-orgel in gebruik.

Een orgelcommissie gaat in 1998 op zoek naar een passend en betaalbaar (mechanisch) pijporgel voor de nieuw te bouwen kerk. Zij laat zich daarbij adviseren door Herman van Vliet (1941- ), organist van de Amersfoortse Grote of St. Joriskerk. Die weet van de sluiting van de Doopsgezinde Kerk in het centrum van Arnhem. Het orgel voldoet aan de wensen van de orgelcommissie en de kerkenraad. Daarom wordt in 1999 het uit 1890 stammende Leichel-orgel aangekocht. Dit tot tevredenheid van de Arnhemse doopsgezinden. Die zijn blij dat het orgel als geheel blijft bestaan en opnieuw een plaats in de eredienst krijgt.

Rhenen is met de aankoop een historisch orgel rijker, zo vertelt de historie van het orgel. Op 23 juli 1889 krijgt de Firma Leichel en Zonen te Lochem de opdracht een orgel te bouwen voor de Doopsgezinde Gemeente te Arnhem. Kostprijs 2250 gulden. De orgelbouwer krijgt mee: ”De registers moeten zacht en lieflijk geïntoneerd worden en naar gelijkzwevende temperatuur gestemd worden (De prestant mag wel de kerktoon hebben)”.

Het resultaat is een orgel met tweeklavieren en aangehangen pedaal en de volgende registers:

Hoofdmanuaal: Prestant 8’, Bourdon 16’, Holpijp 8’, Octaaf 4’, Quint 3’, Open Fluit 2’, Trompet 8’ discant, Trompet 8’ bas,

Bovenmanuaal: Salicionaal 8’, Viola da Gamba 8’, Lieflijk Gedekt 8’, Flûte d’Armour 4’,

Speelhulpen: Manuaalkoppel, Ventiel

Op zondag 9 februari 1890 neemt de Doopsgezinde Gemeente Arnhem het instrument in gebruik.

Twintig jaar later adviseert de organist M.A. Brandts Buys het orgel aan te passen. Uiteindelijk gebeurt dat pas in 1912 als de Utrechtse orgelbouwer M. Maarschalkerweerd (1838-1915) –hij bouwde ook het orgel in het Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam– de opdracht krijgt om het orgel voor 1185 gulden te wijzigen. De opdracht is vierledig: 1. aanbrengen van een vrij pedaal met drie registers; 2. maken van een nieuwe Trompet 8’ ; 3. de registers van het bovenmanuaal in een zwelkast plaatsen, waardoor de organist het geluid van deze registers kon dempen dan wel laten aanzwellen door houten lamellen dicht respectievelijk open te zetten; 4. het orgel schoonmaken en stemmen. Alles bij elkaar een ingrijpende verbouwing en uitbreiding. Maarschalkerweerd rond deze klus februari 1913 af.

In 1931 krijgt het orgel een elektrische windvoorziening en kunnen de orgeltrappers naar huis. Negen jaar later krijgt het orgel een Tremulant erbij. Hoewel de oorlogshandelingen in september 1944 zich vlakbij de Doopsgezinde Kerk afspelen, blijft de schade beperkt tot de inslag van een enkele granaatscherf. Een aardig detail: In een van de grote frontpijpen –de linkse van de middelste groep– is duidelijk een dichtgesoldeerd gat te zien. Ook aan de achterzijde is een gat dichtgesoldeerd. Of dit een litteken is van een granaatscherp is niet met zekerheid vast te stellen. In 1958 vinden organist en gemeente dat het orgel een wat helderder klank moet krijgen. De Utrechtse orgelmaker Sanders –dezelfde die ook actief was in de Cunerakerk– krijgt de opdracht het orgel drastisch aan te passen. In de jaren zestig voert de Firma Reil uit Heerde nog een restauratiebeurt uit. Op 7 juni 1999 klinkt het orgel voor het laatst in De Vermaning van de Doopsgezinde Gemeente in Arnhem, die wordt gesloten. Het orgel wordt daarna gedemonteerd door orgelmaker Ide Boogaard uit Rijssen die aangetrokken is voor de overplaatsing en restauratie.

Eind 2001 plaats Bogaard het orgel in het kerkgebouw aan de Achterbergsestraatweg. Boogaard vervangt ondermeer de Tremulant en de windmotor, voegt een koppel van Pedaal naar Zwelwerk toe en vervangt de Quint door een Quintfluit 3’. Op 13 december speelt adviseur Herman van Vliet het orgel in tijdens een speciale dienst waarin de consulent van de gemeente, ds. F. Mulder (1951- ) uit Scherpenzeel, voorgaat.

De dispositie van het Leichel-orgel in het kerkgebouw van de Gereformeerde Gemeente in Rhenen is als volgt:

Hoofdwerk: Prestant 8’, Holpijp 8’, Roerfluit 4’, Octaaf 4’, Quint 3’, Open Fluit 2’, Mixtuur 3 st., Trompet 8’,

Zwelwerk: Lieflijk Gedekt 8’, Gamba 8’, Octaaf 4’, Quintfluit 3’, Woudfluit 2’,

Pedaal: Subbas 16’, Octaafbas 8’, Octaaf 4’,

Speelhulpen: Drie koppels, Tremulant

In de media

Uit Reformatorisch Dagblad, 27 februari 2007.

De gereformeerde gemeente in Rhenen herdenkt dat zij 75 jaar bestaat. Op 8 maart 1932 werd de gemeente geïnstitueerd door ds. R. Kok. Ter gelegenheid hiervan wordt op 8 maart een herdenkingsdienst gehouden in het kerkgebouw aan de Achterbergsestraatweg. In deze dienst zal ds. J. Veenendaal voorgaan. Aansluitend zal een kort overzicht worden gegeven van de geschiedenis van de gemeente en wordt een herdenkingsboek gepresenteerd.

Het boek ”Door God bewaard en staande gehouden” geeft de geschiedenis van de gemeente weer door de jaren heen. Vier predikanten die in het verleden nauw bij de gemeente betrokken waren, halen in het boek herinneringen op.


opname 15-09-2010 © AvD.
opname 15-09-2010 © AvD.


Afbeeldingen

Exterieur

Na de verbouwing

Interieur