Handelingen

Scheemda, Torenstraat 2 - Ned. Herv. Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Hervormde Kerk
Genootschap: Ned. Hervormde Kerk
Provincie: Groningen
Gemeente: Oldambt
Plaats: Scheemda
Adres: Torenstraat 2
Postcode: 9679BP
ID nummer: 01177
Jaar ingebruikname: 1515
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 33077

Geschiedenis

Bij de Cosmas-en Damianusvloed van 1509 verdween het dorp Scheemda in de almaar uitdijende Dollard. Kort daarop werd het dorp ongeveer een kilometer westelijker op een hogere plek herbouwd nabij Eexta. De van oorsprong katholieke kerk werd gebouwd in 1515. De toren staat los, schuin voor het gebouw.

Het gebouw is sinds 2001 eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken. De Vereniging van Vrijzinnige Protestanten kerkt er elke laatste zondag van de maand.

Beschrijving

In aanleg laat-gotisch kerkgebouw met ondiepe driezijdige koorsluiting aan de oostkant, gebouwd in 1515. In 1626 van gewelf en steunberen beroofd, in 1792 van een nieuwe zoldering voorzien. De vensters in de lange wanden zijn een paar keer gewijzigd; hun huidige vorm met gietijzeren traceringen kregen ze in 1850. In het westelijke gedeelte van de noordwand is een dichtgemaakte ingang te herkennen. Er was ook een ingang in de zuidwand; sporen hiervan zijn aan de binnenzijde waarneembaar. Naast de dichtgemetselde noordingang bevindt zich een rechthoekig uitgebouwde traptoren die toegang verschaft tot de gewelven. Bij de koorsluiting zijn restanten van vroegere steunberen zichtbaar. In de koorsluiting werd een ingang gebroken; deze werd voorzien van een classicistische omlijsting. Dit is waarschijnlijk tegelijk gedaan met de westelijke ingang in 1792, die er sterk op lijkt. In datzelfde jaar werd de westelijke geveltop afgebroken en vervangen door een dakschild. Boven de ingang werd in 1888 een venster ‘in oude stijl’ aangebracht, waarin een beeld van een Bijbel lezende vrouw werd geplaatst, een allegorie op het geloof.

De top van de losstaande toren is sterk gewijzigd bij de ‘romantische’ restauratie van 1887, toen de trapgevels en het spitsje werden aangebracht.

Het interieur van de kerk wordt gekenmerkt door een vrijwel in het midden geplaatste 17e eeuwse preekstoel. Het geheel wordt gedekt door een spits, houten tongewelf in blauwgroene kleur. Tegenover de preekstoel staat een aantal in de lengterichting geplaatste banken met een fronton op de overhuiving uit de eerste helft van de 19e eeuw. De overige banken komen uit de 18e eeuw. De voor de 17e eeuw typerende vormgeving van de zuiltjes en het snijwerk op de borstwering zien we terug in de preekstoel met vrijstaande Korinthische zuiltjes op de hoeken en panelen met kroonlijst. Het oorspronkelijke kleine klankbord is later vergroot, waardoor de fraaie opzetstukken en de ingezwenkte bekroning enigszins aan het oog worden onttrokken.

Het oudste inventarisstuk was de onderbouw van het orgel uit 1526: een fraai beschilderd exemplaar van gepolychromeerd eikenhout met pijpenbundels verdeeld in zeven groepen. Dit bevindt zich nu in het depot van het Rijksmuseum te Amsterdam. Het huidige, min of meer neobarokke orgel, werd in 1874 gebouwd door orgelbouwer Roelf Meijer uit Veendam. In de jaren 1982 en 1987 restaureerde Mense Ruiter het instrument. Het orgel staat op een balustrade tegen de westwand van de kerk, gesteund door pilaren links en rechts van de ingang.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Hervormde Kerk en toren op omheind kerkhof. Eenvoudig in aanleg laat gotisch kerkgebouw met ondiepe driezijdige sluiting gebouwd in 1515, in 1626 van gewelf en steunberen beroofd. In 1792 van een nieuwe zoldering voorzien. In de kerk 17e-eeuwse preekstoel met trap, achterschot en klankbord; twee koperen kaarsenhouders. Bank met overhuiving bekroond door tympaan (1792). Alle overige banken met paneelwerk en gesneden bekroningen van de wangen. Aan de oostzijde galerij (voorheen kraak langs de noordzijde). Orgelbalustrade, waarin kanselvormige uitstulping en twee vakken met briefpaneel, 1503, waartegen latere vleugelstukken. De bijbehorende orgelkas en frontpijpen bevinden zich in het Rijksmuseum te Amsterdam. In 1874 nieuw tweeklaviers orgel door R. Meijer. Koperen kroontje, 1792, en een van 1810. Aantal zerken, waarvan enige in de kerk, de overige op het kerkhof; ten zuidwesten van de kerk klokkenstoeltoren onder zadeldak tussen trapgevels en spitsje op de nok. Laat 18e-eeuwse toegangspoort. Klokkenstoel van 5 jukken met moderne klok.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur 2009

Interieur 2013

Interieur 2019