Handelingen

Utrecht, Lange Nieuwstraat 36 - St. Catharinakerk en Catharijneconvent

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Sint Catharinakerk
Genootschap: Rooms Katholieke Kerk
Provincie: Utrecht
Gemeente: Utrecht
Plaats: Utrecht
Adres: Lange Nieuwstraat 36
Postcode: 3512PH
Inventarisatienummer: 00316
Jaar ingebruikname: 1470
Architect: Tepe, W.V.A. (uitbreiding 1895-1900)
Huidige bestemming: R.K. kathedraal (kerk), Museum (kloostergebouwen)
Monument status: Rijksmonument 36264 (kerk)
36265 (convent)
opname JvN 28-08-2004
Westfaçade van de Sint Catharinakerk. Foto: A. Roks

Geschiedenis

Historische kerk met neogotische voorgevel en toren.

De Sint Catharinakerk is de parochiekerk van de Rooms-Katholieke Binnenstadparochie Utrecht en is tevens de kathedraal van het Aartsbisdom Utrecht. De kerk maakt deel uit van een middeleeuws kloostercomplex. Het kloostercomplex wordt tegenwoordig gebruikt door het Museum Catharijneconvent.

De Karmelieten in Utrecht begonnen in 1468 met de bouw van het klooster en de bijbehorende kerk. In 1529 kwamen de gebouwen in bezit van de Johannieters. De kerk draagt sindsdien de naam van hun beschermheilige Catharina van Alexandrië. De Johannieters hebben het klooster uitgebreid en de kerk rond 1551 voltooid. Waarschijnlijk was architect Rombout II Keldermans verantwoordelijk voor het eindresultaat. Met de Reformatie in 1580 begon voor de St. Catharinakerk een periode van verval. De katholieke godsdienst mocht niet meer worden uitgeoefend. Sindsdien schijnt er onder meer een smederij in gevestigd zijn geweest, en ook een zogenaamde anatomiekamer. In 1633 werd de kerk voor protestants gebruik ingericht. Tot in 1815 bleef de kerk dan ook een Hervormde kerk. In 1815 werd het gebouw toegewezen aan de Rooms Katholieke militairen van het Nederlands leger en werd het een garnizoenskerk.

Koning Willem II schonk de kerk in 1840 aan de Rooms Katholieke gemeenschap, waarna de St. Catharinakerk in 1842 weer in gebruik kon worden genomen. In 1853 werd het gebouw door paus Pius IX tot kathedraal van het herstelde aartsbisdom Utrecht verheven. In de periode 1859-1901 werd vervolgens het hele interieur in neogotische stijl gedecoreerd. In 1898 werd de kerk verlengd naar het westen toe door architect Alfred Tepe. De kerk werd verlengd met één travee. De nieuwe façade was een exacte kopie van de oude gevel die Keldermans had ontworpen. Aan de linkerzijde van de façade werd in 1900 een achtkantige toren gebouwd, waarbij waarschijnlijk de toren van het stadhuis in Kampen als voorbeeld heeft gediend. Aan de andere zijde werd een doopkapel gebouwd.

In 1955 begon een grootscheepse restauratiecampagne. Op basis van tekeningen van Pieter Janszn. Saenredam, uit 1636, is de kerk grotendeels van haar neogotische gewaad ontdaan. Dit verklaart de tamelijke sobere inrichting die het gebouw tegenwoordig vertoont. Daar staat tegenover het tijdloze karakter van deze laat middeleeuwse kloosterkerk in al haar puurheid is bewaard.

September 2002 is de renovatie van start gegaan. Deze moest in 2003 klaar zijn, want toen werd de 150e verjaardag van het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie herdacht en gevierd. Op 9 november 2003 heeft kardinaal Simonis het nieuwe altaar van de kathedraal ingewijd. Dat gebeurde tijdens de viering die alle festiviteiten afsloot bij het feit dat de Rooms-Katholieke Kerk 150 jaar geleden weer bisschoppen mocht hebben. (49-03/51-04)

De Duitse kunstenaar Wilhelm Mengelberg maakte in 1898 kruiswegstaties voor de kathedraal. Bij de restauratie in de jaren 1960 werden ze verwijderd en in 1975 verkocht aan de R.K. St. Martinuskerk van Twello-Duistervoorde. In 2003 was men van plan de kruiswegstaties weer terug te halen naar Utrecht (nagaan of dit is doorgegaan). (50-03)

Orgel met oorspronkelijk twee manualen en vrij Pedaal, in 1903 gemaakt door Maarschalkerweerd & Zoon. In 1939 gewijzigd door de firma Elbertse (Soest), waarbij een derde manuaal werd toegevoegd. In 1996 door de Gebr. Vermeulen (Weert) gerestaureerd.

Voormalige kloosterkerk, 1636 hervormde kerk, 1815 R.K. kerk.

Monumentomschrijving Rijksdienst

St. Catharinakerk, sinds 1853 Kathedraal. Laatgotische kruisbasiliek met stenen gewelven en luchtbogen op inwendige steunberen. 1470 aangevangen, schip 1551 voltooid. 1895-1900 westwaarts uitgebreid waarbij merkwaardige geveltop van 1550 getrouw gekopieerd werd. Drieklaviers orgel met vrij Pedaal, in 1903 gemaakt door M. Maarschalkerweerd. In 1939 gewijzigd door de firma Elbertse te Soest.

Aan de zuidzijde Sint Catharijneklooster; kloosterhof en kloostergang tegen twee vleugels, kapel met verdieping en traptoren. In kloostergebouw goud en zilvermuseum.

In de media

Uit Het Nieuws van den Dag, 21 Augustus 1901.

De pastoors te Utrecht hebben, met al de overige leden hunner kerkbesturen, zich tot een comité vereenigd, om op 4 Maart 1903, den gouden gedenkdag van het herstel der Bisschoppelijke Hiërarchie, aan den Aartsbisschop van Utrecht voor diens eigen zetelkerk, de metropolitaankerk van de H. Catharina, een orgel aan te bieden.

'Uit `Katholiek Nieuwsblad`, 28 mei 2018

Kathedraal Utrecht waarschijnlijk 'op termijn' gesloten 28 mei 2018 Auteur: Redactie KN

De Utrechtse Sint-Catharinakathedraal wordt waarschijnlijk op termijn aan de eredienst onttrokken. Het bestuur van de Salvatorparochie liet dit weekend in een verklaring weten dat het de kerk “in principe” op termijn voor sluiting zal voordragen aan de aartsbisschop van Utrecht, kardinaal Wim Eijk. Priester Henk van Doorn van het aartsbisdom maakte het nieuws zondag op zijn Facebookpagina en Twitter-account bekend. Het zorgde voor vele reacties op de sociale media.

Begrotingstekort

Het parochiebestuur laat in een verklaring weten dat de Utrechtse parochies Ludgerus, Martinus en Salvator “een jaarlijks begrotingstekort van meer dan 4 ton” hebben, waarin de “gebouwen en de loonkosten” daarin de grootste kostenposten zijn. Binnen de Salvatorparochie is het volgens het bestuur niet mogelijk beide kerken – naast de kathedraal de Sint-Augustinuskerk – open te houden. Er is een analyse gemaakt waarbij onder meer gekeken is naar “de vitaliteit van de geloofsgemeenschap; het kerkbezoek; de ligging van de kerk; de bereikbaarheid; de gebruikskosten zoals licht, verwarming, verzekering e.d., alsook de bijdragen van de gelovigen en de onderhoudskosten”. “Alle aspecten samen maken dat de Catharinakerk substantieel meer kost dan de Augustinuskerk. Dat heeft ertoe geleid dat de PU in principe heeft besloten op termijn de Catharinakerk aan de bisschop voor te dragen om aan de eredienst te onttrekken.”

Augustinuskerk mogelijk kathedraal

Mocht dat gebeuren, dan “houdt dat tevens in dat de kathedrale functie naar verwachting in de Augustinuskerk zal worden ingericht. Dat is een proces waarbij de Heilige Stoel dient te worden betrokken”. Het bestuur benadrukt dat “alles nog in een voorfase van verkenningen” is maar dan men de parochianen “in een vroeg stadium” bij het proces wil betrekken. Het aartsbisdom meldt op zijn site dat het zich uitgebreid heeft laten informeren over de plannen “en wacht de verdere besluitvorming in de parochie af”.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur