Handelingen

Wassenaar, Plein 3 - Dorpskerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Dorpskerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Zuid-Holland
Gemeente: Wassenaar
Plaats: Wassenaar
Adres: Plein 3
Postcode: 2241EA
Inventarisatienummer: 03662
Jaar ingebruikname: 16e
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 38380


Geschiedenis

Historische dorpskerk met toren. Oorspronkelijk gewijd aan St. Willibrordus. Toren 12e eeuw.

opname 02-05-2007 © Leon Bok

Monumentomschrijving Rijksdienst

Ned. Herv. Kerk. Verwoest in 1573, waarna alleen het schip werd hersteld. Oude toestand: toren schip met zijbeuken, noorder dwarspand, hoofdkoor en zuiderzijkoor, de sacristie bevond zich aan de noordzijde van het koor. Hiervan werden toren, tweebeukig schip met zuiderzijkoor en sacristie tegen hoofdkoor hersteld. Noordgevel schip gedeeltelijk tuf 11de of 12de eeuw, toren baksteen romaans 12de aanvang 13de eeuw verhoogd met verdieping midden 15de eeuw. Verder delen 15de en 16de eeuw. Hersteld 1938-1940 waarbij noorder dwarspand herbouwd. Kansel en doophek uit 1768. Hek met natuurstenen hekposten. Klokkenstoel met klok van anonieme gieter, 1454, diam. 115 cm. Mechanisch Frans torenuurwerk met een later aangebracht - niet beschermenswaardig - synchroonmotortje. Op de zuidmuur van de kerk een houten zuidwijzer.

Orgels

Hinsz-Van Dam-orgel

Het hoofdorgel is in 1769 gemaakt door Albertus Anthoni Hinsz (Groningen). In 1792 breidt Lambertus van Dam (Leeuwarden) het uit met een rugpositief. De firma H.B. Lohman (Gouda) reinigt het in 1849 en wijzigt de dispositie. In 1938-40 restaureert de firma G. van Leeuwen & Zoon (Leiderdorp) het orgel, vergroot de manuaalomvang en breidt het uit met een pedaal met elektro-pneumatische tractuur. In 1974 restaureert de firma Oscar Metzler & Söhne (Dietikon, Zwitserland) het orgel, reconstrueert de dispositie van de manualen en maakt een nieuwe pedaallade met twee nieuwe stemmen.

Dispositie:
  • Hoofdwerk (manuaal 1): Bourdon 16' - Prestant 8' (discant dubbel) - Holpijp 8' - Octaaf 4' - Spitsfluit 4' - Quint 3' - Octaaf 2' - Fluit 2' - Sexquialter 1⅓' 2-3 sterk bas/discant (1974) - Mixtuur 1' 4-5 sterk bas/discant - Cornet 4' 4 sterk discant - Trompet 8' (1974) - Vox humana 8' (1974).
  • Rugpositief (manuaal 2): Prestant 8' discant - Fluit doux 8' - Prestant 4' - Fluit 4' - Nasard 3' (1974) - Octaaf 2' - Dulciaan 8'.
  • Pedaal: Subbas 16' - Trompet 8'.
  • Koppelingen: Hoofdwerk aan Pedaal - Rugpositief aan Pedaal - Manuaalkoppeling bas/discant.
  • Tremulant gehele werk.

Mechanische sleepladen. Omvang Hoofdwerk: C-d3. Omvang Rugpositief: C-f3. Omvang pedaal: C-d1. Toonhoogte: a1 = 415 Hz. Temperatuur: Werckmeister III. Winddruk: 68 mm. WK.

Mutin-orgel

Het kleine orgel, een salonorgel, is rond 1905 gebouwd door Charles Mutin, opvolger in het bedrijf van Aristide Cavaillé-Coll te Parijs. De kas, de vrijstaande speeltafel en de orgelbank zijn van notenhout vervaardigd en vertonen een uitbundige ornamentiek in Régence-stijl. De beide manuaalwerken staan in de zwelkast opgesteld. De laden staan naast elkaar met links het Récit en rechts het Grand-Orgue. De windvoorziening bevindt zich onder in de orgelkas. In 1936 wordt het in de kapel van de St. Ursulakliniek te Wassenaar geplaatst. De firma Flentrop Orgelbouw (Zaandam) restaureert het in 1997 en plaatst het over naar de Dorpskerk.

Dispositie:
  • Grand Orgue expressif (manuaal 1): Bourdon 16' - Montre 8' - Bourdon 8' - Flûte harmonique 8' - Prestant 4'.
  • Récit expressif (manuaal 2): Cor de nuit 8' - Éoline 8' - Dulciana 8', vanaf c - Flûte douce 4' - Nasard 2⅔' - Plein Jeu 1' 3 r. - Basson 8'.
  • Pédale: Soubasse 16' (transm.).
  • Tirasses: Grand Orgue - Récit. Accouplements: Grand Orgue + Récit - G.O. + Récit octaves graves.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1. Toonhoogte: a1 = 438 Hz. Winddruk: 110 mm. WK (Grand Orgue), 86 mm. WK (Récit).

In de media

Uit Het Vaderland, 11 September 1933

Het historische kerkje der Ned. Herv. Gem. te Wassenaar moet noodig gerestaureerd worden, ook al, omdat, door de komst van de beide nieuwe predikanten, ds ten Kate en dr Honders, in den laatsten tijd zich bovendien nog het verblijdend verschijnsel voordoet dat de Herv. kerk te klein is, waardoor dus ook vergrooting noodzakelijk blijkt. Om tot dit doel nu te komen heeft de afdeeling Wassenaar van de Vereeniging Protestantsch Nederland een verloting georganiseerd. Er zijn 25.000 loten gemaakt, met een prijs per lot van f 0.50, waardoor men een bedrag van f 10.000 hoopt te kunnen afdragen aan de Kerkvoogdij der Ned. Herv. Gem. te Wassenaar. De minister heeft reeds vergunning verleend voor het houden van deze verloting.

Uit Het Vaderland, 31 Juli 1940.

Voor een talrijk gehoor heeft de organist van de DorpsKerk te Wassenaar, dr H.L. Oussoren, een concert gegeven, het eerste na de restauratie van kerk en orgel en tevens het begin van een serie, waarvan de opbrengst ten bate van het orgelfonds komt

In het prachtige, oude kerkgebouw, in kleur en stille, gewijde schemersfeer een Bosboom-interieur, vielen aanstonds de uitstekende acoustiek en de kwaliteiten van het orgel op, dat dank zij de zorgen van den organist bij de restauratie niets van zijn oude, volle klank verloren en technisch slechts gewonnen heeft. Zonder eenigen nagalm of storende vervloeiing zwol Bachs Praeludium et Fuga, G dur aan tot een klankenweelde, waarin de organist, dwingend en strak, sterk persoonlijk van rhythmiek, het thema wist te handhaven.

In een na deze vertolking opvallend langzaam tempo, volgden drie orgelkoralen van Bach, waarvan het laatste, mystiek wegdroomende "O Mensch, bewein' dein' Sünde gross", de opvatting van den organist overtuigend rechtvaardigde. Na César Francks blijmoedig gespeelde Cantabile volgde tot slot de Sonate da Chiesa van Andriessen. Met merkbare voorkeur heeft dr Oussoren zich aan de uitvoering van deze inderdaad steeds weer verrassende muziek gegeven; door een zuiver volgehouden spanning wist hij het slot tot een klankenapotheose op te heffen, zonder ook maar een oogenblik de beheersing over het thema te verliezen: een exacte geest vol van het vieux jeu der romantiek.

Het volgende kerkconcert, een Bachprogramma, zal plaats vinden op 20 Augustus, met medewerking van C. Taverne, tenor en V. Polman, viool. Tegelijk kan dan het hanteeren van de registers en het bespelen van de pedalen iets minder hoorbaar geschieden, een kleine bedenking, die aan het geheel van het gebodene geenszins afbreuk wil doen.

Uit Het Vaderland, 13 Augustus 1940

Het kerkbestuur der Ned. Herv. kerk te Wassenaar heeft bij de restauratie der dorpskerk gelukkig het orgel niet vergeten. Het mooie, oude instrument werd gerestaureerd en uitgebreid door de firma Van Leeuwen te Leiderdorp en is, zooals gemeld, kort geleden in gebruik genomen.

Een medewerker schrijft ons: Reeds in de 16de eeuw beschikte de kerk over een orgel: de Heer en Vrouwe van Wassenaar lieten in 1515 tenminste beschrijven, dat op alle Zaterdagen een mis zou worden gezongen „met orgelen ende dienaers". Naar alle waarschijnlijkheid werd dit orgel bij de verwoesting der kerk in 1573 vernield en het zou tot 1769 duren eer aan den bouw van een nieuw instrument, gedacht werd. Dit nieuwe instrument, gebouwd door den Groningschen orgelmaker A.A. Hinsz, bestond uit één manuaal en aangehangen pedaal en telde 13 sprekende stemmen. Op den duur bleek dit orgel echter te klein voor de kerk. men wilde het uitbreiden met een rugpositief, maar de baljuw schrok van de kosten, die met een dergelijke uitbreiding gemoeid zouden zijn. Gelukkig was er in Wassenaar een enthousiast orgelliefhebber, baron du Tour, die een bedrag van 2000 gulden voor de uitbreiding beschikbaar stelde, op voorwaarde, dat hij het orgel des Zondags onder den kerkdienst mocht bespelen „zoolang hij daar plaisier in mocht hebben". In 1792 werd het orgel toen door de firma L. van Dam te Leeuwarden uitgebreid met een rugpositief, dat 7 stemmen telde.

In den loop der jaren werden verschillende wijzigingen in de dispositie aangebracht, waardoor het oude klankkarakter niet weinig geschaad werd. Bij de laatste restauratie moest dus in de eerste plaats dit oude klankkarakter hersteld worden en tevens was het noodig het instrument, dat een halven toon te laag stond, op toon te brengen en het uit te breiden met een vrij pedaal. Dit vrij pedaal beschikt thans over 7 stemmen (waarvan vier transmissies zijn) en bovendien werd het hoofdmanuaal verrijkt met de registers Quintadeen, Mixtuur, Cornet en Sesquialter en het rugpositief met een Octaaf 4', die in plaats van de Voix céleste is gekomen.

Niet alleen is dit orgel nu uitnemend geschikt voor de begeleiding van den gemeentezang, het leent zich ook uitstekend voor de vertolking der oudere orgelliteratuur. Wij konden ons hiervan Zaterdag jl. overtuigen, toen wij met de leden van den Kring Den Haag der Ned. Org. Ver. naar Wassenaar getogen waren om met het orgel kennis te maken. Nadat de predikant der kerk, dr H.J. Honders, een belangwekkende causerie over geschiedenis en restauratie der kerk had gehouden, speelde de organist dr H.L. Oussoren ons een programma van oude meesters voor. De vertolkingen van werken van Bruhns, Schlick, Pachelbel, Scheidt en Lübeck gaven zoowel van de kwaliteiten van het orgel als van die van den organist een uitstekenden indruk en wij keerden huiswaarts met het besef, dat de gemeente te Wassenaar trotsch mag zijn op dit mooie oude orgel, dat met de prachtige kerk zoo voortreffelijk harmonieert.

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur