Handelingen

Wijk aan Zee, Voorstraat 1 - Dorpskerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Dorpskerk
Genootschap: PKN Protestantse gemeente Beverwijk
Provincie: Noord-Holland
Gemeente: Beverwijk
Plaats: Wijk aan Zee
Adres: Voorstraat 1
Postcode: 1949BG
Inventarisatienummer: 06240
Jaar ingebruikname: 1609
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 9460


Geschiedenis

Historische dorpskerk met toren.

Gebouwd rond 1420 in laat-gotische stijl als kruiskerk. het koor was hoger en breder dan het zeven traveëen tellende schip. Gewijd aan St. Odulphus. In 1573 werd het gebouw deels verwoest, doordat de Spanjaarden de trekbalken verwijderden voor de bouw van hun schansen. In 1601 werd de ruine toegewezen aan de "gereformeerde" gemeente, die slechts een 25-tal zielen telde. De eerste vier traveëen werden in 1609 voorzien van een dak en weer in gebruik genomen. De toren bleef zonder spits. In de loop der eeuwen werd de kerk verschillende keren gerestaureerd wegens bouwvalligheid. De sterk gekrompen bevolking van het voormalige vissersdorp kon het onderhoud nauwelijks betalen.

Foto:M.Lindeman

Na 1840 herstelde de gemeente zich door de bloei van het tuindersgebied Wijk aan Duin, dat tot de burgerlijke en kerkelijke gemeente behoorde. Daarna herstelde ook het dorp Wijk aan Zee zich door de opkomst als badplaats. In 1899 telde de gemeente 600 lidmaten. In verband met het gebrek aan zitplaatsen werd de kerk heringericht en kwam er een balkon met daarop zitplaatsen en het Maarschalkerweerd-orgel (1905). Aan de oostzijde werd een consistoriekamer aangebouwd, mogelijk gemaakt door een gift van de vrouwenvereniging "Bid en Werk".

In 1936-1937 werd de kerk volledig gerestaureerd en zoveel mogelijk teruggebracht in haar oorspronkelijke vorm.

Kansel en doophek zijn antiek, net als de in 1912 verkregen kronen. ander interessant koperwerk zijn de doopbogen, het doopvont en de lezenaar met blaker. De banken zijn deels afkomstig van de herinrichting in 1855, deels van de restauratie van 1937. De bankenblokken beslaan bijna de hele kerk. In de glas-in-loodramen bevinden zich een 3-tal gebrandschilderde wapens. Rondom de kerk ligt een begraafplaats die tot op de dag van vandaag in gebruik is voor gemeenteleden. In de toren hangen 3 luidklokken, een Hemony-klok uit 1658 en twee Eijsbouts-klokken uit 1959.

De gemeente is in 1949 samengevoegd met die van Beverwijk. Tot 1980 had Wijk aan Zee een eigen Wijkpredikant, sindsdien wordt het dorp bediend door de predikant van Beverwijk. De Hervormde gemeente is in 2006 opgegaan in de Protestantse gemeente van Beverwijk.

Omschrijving

Hervormde Kerk. De huidige Dorpskerk is rond 1420 gebouwd als laatgotische kruiskerk, gewijd aan St. Odulphus. Tijdens de Tachtigjarige Oorlog is het gebouw deels verwoest. In 1609 is een deel van het schip herbouwd en ingericht als kerk. De ruïne van het koor en de dwarsbeuken zijn in 1855 gesloopt. In 1937 is de kerk gerestaureerd en weer in laatgotische stijl teruggebracht. Het interieur dateert grotendeels uit de 19de eeuw.

Schip en westtoren vormen de overblijfsels van een laatgotische kruiskerk XV. Stenen voet, XV, onder de preekstoel. Doophek, XVII. Klokkenstoel met gelui bestaande uit een klok van François Hemony, 1658, diam. 81,8 cm en twee moderne klokken.

Orgel

Het orgel met een front in neoclassicistische stijl is in 1905 gebouwd door de firma Maarschalkerweerd & Zoon (Utrecht). In 2001 restaureert R.R. Witteveen (Wageningen) het.

Dispositie
  • Hoofdwerk (manuaal 1): Prestant 8' - Roerfluit 8' - Octaaf 4' - Quint 2⅔' - Woudfluit 2' - Trompet 8'.
  • Bovenwerk (manuaal 2): Holpijp 8' - Gamba 8' - Voix céleste 8', vanaf c - Fluit 4'.
  • Pedaal: Subbas 16' - Octaaf 8'.
  • Koppelingen: Hoofdwerk aan Pedaal - Bovenwerk aan Pedaal - Bovenwerk aan Hoofdwerk.
  • Zweltrede (gehele orgel).

Elektro-pneumatische membraanladen (Weigle-systeem). Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-d1.

In de media

Uit Het Nieuws van den Dag, 15 December 1891.

De gemeente te Wijk aan Zee ontving van den Heer Mr. W.J. baron d'Ablaing van Giessenburg en diens echtgenoote, twee kostbare zilveren avondmaalschotels ten geschenke.

Uit Het Vaderland, 31 October 1935.

Het Rijk, de provincie Noord-Holland en de gemeente Wijk aan Zee en Duin zullen samenwerken voor de zoo dringend noodzakelijke restauratie van den stompen dorpstoren te Wijk aan Zee. Tegelijkertijd zal met financieele medewerking van de Ned. Herv. gemeente aldaar het kerkgebouw worden hersteld.

Het voornemen bestaat, ter bereiking van eenheid de restauratie van kerk en toren (eigendom der burgerlijke gemeente) door denzelfden architect te doen voorbereiden en denzelfden aannemer te doen uitvoeren.

De 33 meter hooge baksteenen toren, uit de 14e eeuw, was eens een baken voor de zeelieden. Hij is met spitsboognissen versierd en afgedekt door een lage spits, zooals bij vele Zwitsersche en Fransche kerktorens voorkomt. In den toren hangt een klok, gegoten door Hemony, met het randschrift «Cantabo Domino quis bona tribuit mihi et psallam nomine altissime, F. Hemony me fae Aa. 1658". hetgeen vrij vertaald beteekent: „Ik zal den Heer zingen, Die mij goede eigenschappen toebedeelt en loven met den naam des Allerhoogsten".

Merkwaardig is een in het portaal van den toren gemetselde steen met opschrift. Aanvankelijk was het een gevelsteen in een boerderij; hoe hij daar kwam, is onbekend. Toen een halve eeuw geleden het huis werd afgebroken, kwam de steen terecht in de Gasthuisstraat bezijden den weg, daarna is hij verzeild naast een bruggetje, waar hij omstreeks 1907 werd opgemerkt door den predikant die van zijn zwager, den burgemeester, wist gedaan te krijgen, dat de steen werd ingemetseld in het portaal van den toren der Ned. Herv. kerk. Rondom een rechtstaand anker leest men op den steen: „Walrauen van Ivenen (van duenen) sterf int jaar XXX. bit voor die siel. Het is dus een grafsteen, die uit de kerk of van het kerkhof gehaald zal zijn. Er staat eigenlijk IXXX. met een kleine „1". Met het Jaar 80 is zeker bedoeld 1480; het noemen van het jaar zonder eeuw was toen reeds zeer gewoon en de factuur der letters is geheel uit dien tijd.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur