Handelingen

Wyns, Wyns 31 - Vituskerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: St. Vitus
Genootschap: PKN Protestantse gemeente Trynwalden
Provincie: Friesland
Gemeente: Tytsjerksteradiel
Plaats: Wyns
Adres: Wyns 31
Postcode: 9091BA
Jaar ingebruikname: 13 e
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 35690

Geschiedenis

Een aanbouw aan de noordzijde van de toren dateert van ca. 1890. Dit diende oorspronkelijk als lijkenhuis doch wordt thans voor sanitaire en culinaire doeleinden gebruikt.

Een herinrichting van de kerk vond plaats in 1999, waarbij een vaste herenbank tegenover de preekstoel werd verwijderd en vervangen door stoelen. Deze bank is thans in opslag bij de Stichting "Alde Fryske Tsjerken" in Dokkum.

Het Bakker & Timmenga-orgel 1889 in de is vanaf najaar 2000 gerestaureerd en zondag 25 februari 2001 weer in gebruik genomen. (47-02)

Kerkelijk behoren Hervormd Wijns, Oenkerk en Giekerk bij elkaar. Sinds de reformatie zijn deze kerken al gecombineerd. De kerkgebouwen worden bij toerbeurt gebruikt, waarbij de avondmaalsviering in de regel te Oenkerk plaatsvindt; huwelijken worden meestal gesloten te Wijns en Giekerk. Men telt er momenteel (2003) 291 lidmaten, 252 doopleden en 422 overige leden. Met de Gereformeerde kerk is in een Samen-op-Weg-proces gaande.

Sinds de fusiedatum 1 januari 2008 heet deze voormalige hervormde kerk weer Vituskerk. Op 11 april 2013 is het kerkgebouw overgedragen aan de “Stichting de Kulturele Tsjerke Wyns” evenals de bijbehorende begraafplaats. Het gebouw en de begraafplaats zijn in twee aparte stichtingen ondergebracht. De kerk wordt ongeveer 10 x per jaar voor de eredienst van de Protestante Gemeente Trynwâlden gebruikt.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Herv. Kerk, gelegen op een kerkhof. Bakstenen laatromaans kerkgebouw met halfrond, uitwendig driezijdig gesloten koor en iets jongere toren; de kerk bezit een 17e eeuwse preekstoel en doophek. Eenklaviers orgel, in 1889 gemaakt door Bakker en Timmenga.

Gebouwomschrijving SKKN

De eenbeukige laat-romaanse kerk van Wijns is gelegen aan een zijweg van de landweg waaraan de kerk van Giekerk ligt. De kerk ligt op korte afstand van een rivier, de Dokkumer Ee. De kerk, ooit gewijd aan St. Vitus, ligt op een inmiddels afgegraven terp die in de vroege Middeleeuwen was opgeworpen op een stroomrug langs de Dokkumer Ee. Het gebouw is georiënteerd (d.w.z. met het koor op het oosten gericht) en omstreeks 1200 gebouwd. De muren van het koor zijn ten opzichte van het schip iets verhoogd en versmald. De koorsluiting is van buiten vijfzijdig gesloten, maar van binnen half rond. De kerk is geheel opgetrokken uit grote moppen en is gedurende zijn bestaan meerdere malen gerestaureerd. Hij staat te midden van een kerkhof. De iets jongere, vierkante toren met zadeldak is in 1862 ommetseld met een kleinere steen. De jongste restauratie vond plaats in de jaren 1974-1976, waarbij onder de vloer resten van stenen, tegels en een olielampje werden aangetroffen. Deze vondsten die voor het merendeel uit de 16de en 17de eeuw stammen worden in een vitrine in de kerk tentoongesteld. Ook zijn sporen van muurschilderingen gevonden. Deze zijn nog niet blootgelegd. De niet-gerestaureerde binnenmuur is daarom bedekt met speciaal ontworpen wandkleden. Bij de restauratie zijn geen resten gevonden die wijzen op een oudere kerk. Wel zijn resten aangetroffen van een middeleeuws stenen altaar dat in het koor gestaan heeft.

De eerste predikant in de gemeente Oenkerk, Giekerk en Wijns was Gellius Hotsenius (Jelle Hotzes). Deze was er vroeger rooms priester was, maar vluchtte in het jaar 1567 naar Embden, vanwaar hij later naar Oenkerk terugkeerde als predikant. Daar is hij waarschijnlijk in het jaar 1600 gestorven.

Externe link

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur