Handelingen

Bad Nieuweschans, Kerkstraat 1 - Garnizoenskerk

Uit Reliwiki

Versie door Jaap (Overleg | bijdragen) op 11 feb 2009 om 11:17


Algemene gegevens
Genootschap : v/m. Ned. Hervormde kerk, nu Gereformeerde Kerk
Gemeente : Reiderland
Plaats : Nieuweschans
Adres : Kerkstraat 1
Provincie : Groningen
Jaar ingebruikname : 1751
Huidige bestemming: kerk
Naam kerk : Garnizoenskerk
Architect :
Monument-status: Rijksmonument
ID. nummers: 17360 Ned. Hervormde Kerk en 01071 als Gereformeerde Kerk
Geschiedenis

Herv. Kerk. 18e eeuws zaalgebouw onder zadeldak tussen twee puntgevels, waarvan een aan de straat; daarin vijf halfrond gesloten vensters. Boven de ingang stichtingssteen uit 1751.

Gebouwomschrijving SKKN

In 1751-52 werd in Nieuweschans een noord-zuid gelegen garnizoenskerk gebouwd. De eerste steen van de nieuwbouw werd gelegd door Magdalena Adriana, de dochter van de Friese gecommitteerde Mr. Adriaan Canter Visscher, grietman van Dantumadeel en vroedman van Dokkum, die met haar vader Nieuweschans juist bezochten. Dit feit wordt herdacht door een gevelsteen boven de ingang. Deze kerk verving een kerk die in of kort na 1628 op dezelfde plaats gebouwd was, doch waarvan niets anders bekend is dan dat die ruim een eeuw heeft dienst gedaan. Aanvankelijk beschikte de nieuwe kerk over een ammunitie- annex hooizolder ten behoeve van het garnizoen, doch soms werd de kerk zelfs geheel door het leger gebruikt, zoals in de Franse tijd. In de negentiende eeuw genereerde de verhuur van de zolder voor de korenopslag extra inkomsten voor de kerkenraad. Tijdens een verbouwing in 1860 werd de zolder verwijderd en vervangen door een hoog rieten gestucadoord tongewelf. In 1940 werd dit stucwerk vervangen door geschilderd board.

In de negentiende eeuw was er een portaal voor de ingang van de kerk, doch dat werd in 1900 weggebroken. De consistorie, bereikbaar via een deur rechts van de kansel, dateert uit 1934, toen een oude, tegen de kerk aangebouwde schuur met kolenbergplaats daartoe werd ingericht. In 1980-1981 werd het dak gerestaureerd. Voor de laatste maal werd groot onderhoud, zowel binnen als buiten, uitgevoerd in 1998-2001. Het kerkgebouw staat niet vrij, doch is aan een zijde aangebouwd tegen een belendend pand, dat tot 1795 onderdak verschafte aan de school van de Hervormde kerk. De schoolmeester was tevens de koster, voorlezer en voorzanger. Tot aan de Franse tijd werden de predikanten beroepen door en ontvingen ze hun aanstelling uit handen van de Staten Generaal. Daarna nam de kerkeraad die taak over. Tot 1896 werd er zonder begeleiding gezongen onder leiding van de voorzanger/koster/schoolmeester. In dat jaar werd een harmonium aangeschaft en werd de voorzanger omgeschoold tot organist. Het huidige orgel werd in 1925 geplaatst door de firma Van Dam uit Leeuwaden en was oorspronkelijk gebouwd door de Amsterdamse firma Knipscheer voor de Gereformeerde kerk te Schoonhoven. De Hervormde kerk van Nieuweschans behoort thans tot de SoW-gemeente Reiderland, welke naam ontleend is aan de burgerlijke gemeente Reiderland. Tot Reiderland behoren, behalve Nieuweschans, Beerta, Drieborg, Finsterwolde, Nieuw Beerta, Oudezijl en Ulsda. Het gebouw wordt mede in stand gehouden door de Stichting Vrienden van de Nieuweschans, die er soms concerten organiseert. Aan de Singelstraat staat een voormalige Hervormde kapel.

De Gereformeerde kerk Medio jaren tachtig werd in het kader van het SoW-proces het Gereformeerde (GKN) kerkgebouw te Nieuweschans afgestoten. Dit gebouw dateerde uit 1910. Een deel van de Gereformeerde gemeente, tot dan toe de plaatselijke gemeente der Christelijke Gereformeerde kerk in Nederland (sinds eind negentiende eeuw de Gereformeerde Kerk A) geheten, had sinds 1877 een kerkje in Drieborg, doch de fusie met de Gereformeerde kerk B (de dolerenden van Abraham Kuyper) maakte een groter kerkgebouw noodzakelijk. Dat leidde tot de bouw van gezegde kerk te Nieuweschans in 1910. Het oude Gereformeerde kerkgebouw in Drieborg bleef tot 1923 in gebruik. In feite was het al geruime tijd het niet meer nodig, daar de meeste gemeenteleden naar Amerika geemigreerd waren. In 1960 werd naast de Gereformeerde kerk te Nieuweschans een clubhuis gebouwd, 'In veilige haven' geheten, bestemd voor evangelisatiewerk onder de jeugd. Ook dit is inmiddels opgeheven. Het Gereformeerde avondmaalsgerei wordt gebruikt door de SoW-gemeente.

Entourage De kerk staat midden in het dorp. Het feit dat het gebouw in vroeger tijden zowel als godshuis alsook als pakhuis gediend heeft, is tot op heden goed te zien. De kerk geeft van buiten enigszins de indruk van een Gronings grachtenpand. Ook de bovenramen in de voorgevel, typisch voor een pakhuis, herinneren nog aan de oude tijd. In de achtergevel zit nog altijd het oude zolderluik.

De kerk uit 1751 is gerestaureerd en in het weekeinde van 7/8 april 2001 weer in gebruik genomen. (47-02)