Handelingen

Herkingen, Scharloodijk 33 - Ned. Herv. Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Hervormde Kerk
Genootschap: PKN (Hervormde gemeente)
Provincie: Zuid-Holland
Gemeente: Goeree-Overflakkee
Plaats: Herkingen
Adres: Scharloodijk 33
Postcode: 3249BA
Inventarisatienummer: 02320
Jaar ingebruikname: 1788
Architect: Leendert Mampers en Jacob Mosterdijk
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument
Monumentenbordje 2014.jpg
42004


Geschiedenis van de Hervormde Kerk te Herkingen

De polder Oud-Herkingen is waarschijnlijk voor het eerst bedijkt geweest in 1420. Deze polder behoorde toen aan het klooster van de Regulieren van Rugge te Brielle en aan het Kartuizer klooster te Zelem. Deze kloosters verhuurden de polder aan schaapherders. Lang heeft deze polder niet bestaan. In 1484 wordt Herkingen namelijk opnieuw bedijkt. Op 9 juli van ditzelfde jaar wordt de gebouwde kapel tot parochiekerk verheven door de bisschop van Utrecht, David van Bourgondië. De kapel is gewijd aan de Heilige Cornelius en wordt ingelijfd bij het klooster van de Regulieren van Rugge. Ook deze polder heeft niet lang bestaan, want reeds in 1511 wordt er melding gemaakt van een overstroming. Hierbij is waarschijnlijk de gebouwde kapel weggespoeld. Vele overstromingen zouden volgen in de 16e eeuw.

Pas in 1604 werd de polder weer opnieuw bedijkt voor langere tijd, wel moet worden opgemerkt dat in 1682 Herkingen weer overstroomde. De Hervormde gemeente van Herkingen is zelfstandig geworden in het jaar 1694, want in dat jaar kon men beginnen met het beroepen van een predikant en huurde de gemeente een schuur aan de Kaaidijk. Voor 1694 behoorden de inwoners van Herkingen bij de gemeente te Dirksland, die vanaf 1574 bestaat. Waarom werd Herkingen in 1695 zelfstandig? Toen in 1693 Petrus de Hartog, predikant van Bommenede en Bloois, overleed kwam er een jaartraktement vrij voor een predikantplaats. Deze vacante plaats hoefde niet meer opnieuw te worden vervuld omdat Bommenede en Bloois in 1693 zijn overstroomd. Er is toen besloten dat dit geld bestemd was voor een eigen predikantsplaats in Herkingen. Op 1 mei 1695 werd proponent Johannes Sturk in Herkingen bevestigd. In dit jaar beginnen ook de kerkelijke archieven (de notulen van de kerkenraad en de doop- en trouwboeken)

Ook heeft men in 1695 plannen voor het bouwen van een groter kerkgebouw. Men houdt daarom collecten in Holland en Zeeland. Deze brengen slechts f. 700,- op. Hiervan kan men natuurlijk geen nieuwe kerk bouwen. Wel kan men een grotere schuur kopen met een rieten dak! Deze schuur heeft dienstgedaan tot 1788 en stond waarschijnlijk op de plek waar de huidige kerk nu ook staat. Dit is namelijk te zien op een kaart uit 1775.

In 1710 wordt proponent Philippus Gastus bevestigd door ds. Adamus van Halen uit Oude Tonge, en in 1714 bevestigd ds. Joh. van der Kemp uit Dirksland Marinus Hoog tot de nieuwe predikant van Herkingen.

De schout Jan Deugt en de predikanten Ds. Frederik Sieverts (1766-1785) en zijn opvolger Ds. Johannes Jacobus van Steenbergen (1785-1787) hebben zich ingezet voor de bouw van een stenen kerkgebouw. Hiervoor hebben zij velen aangeschreven om een bijdrage. Het dorp Herkingen zelf bracht f. 769,- bijeen. Een enorm bedrag voor die tijd! Herkingen telde toen namelijk maar 340 inwoners en nog geen 50 huizen. Uit Rotterdam kwam een bijdrage van f. 1281, - en uit Middelburg en Goes f. 1000,-. Een toch wel bijzonder vermeldenswaardig feit is dat er een collecte werd gehouden op Paleis ‘Het Loo’ welke f. 126,- opbracht, hetwelk door Zijnen Doorluchtige Hoogheid den Heere Prince van Oranje en Nassau (de toenmalige stadhouder Willem V) werd verdubbeld. Op deze wijze kreeg men ruim f. 10000,- bij elkaar, voldoende om met de bouw te beginnen. De eerste steen van de kerk werd gelegd op 17 april 1788 door de schout Jan Deugt, een steen aan de buitenzijde van de kerk herinnert hier nog aan. Bij de bouw werd bepaald dat er geen lijken in de kerk mochten worden begraven, 'opdat de doden niet schadelijk zouden zijn voor de levenden'. De totale bouw- en inrichtingskosten van kerk, pastorie en school bedroegen f. 13362,-. In 1808 bracht Koning Lodewijk Napoleon een bezoek aan Herkingen. Hij schonk toen een particuliere gift van f. 2000,- om de schuld te kunnen aflossen.
Op 16 november 1788 werd de kerk plechtig in gebruik genomen door, aangezien Herkingen vacant was, ds. Cornelis Gavel van Goedereede en Stellendam. Voor deze bijzondere dienst had de predikant als tekst gekozen: “Want aan zodanige offeranden heeft God een welbehagen” (Hebreeën 13:16b), terwijl de schriftlezing 1 Koningen 8 was (inwijding tempel van Salomo). Volgens de kerkenraadnotulen moet de preek zijn gedrukt en uitgegeven.

De kerktoren was tot 1866 van hout, daarna is er een stenen toren gebouwd. In de toren hangt een klok uit 1788, gegoten door Gerrit Bakker in Rotterdam. Deze klok is in de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers gestolen, maar in 1946 weer teruggevonden en tot op heden hangt de klok weer in de toren.

In 1928 zijn er plannen voor uitbreiding van het kerkgebouw. Deze worden, nadat het benodigde geld beschikbaar is, uitgevoerd. Architect van Oostenbrugge uit Stellendam en enkele aannemers hebben onder zijn leiding de uitbreiding gerealiseerd. Op 1 april 1929 (Tweede Paasdag) kan de vergrote kerk in gebruik worden genomen door de godsdienstonderwijzer van Herkingen, de eerwaarde heer A. H. van Yperen. Bij deze uitbreiding is ook voor het eerst een orgel in de kerk geplaatst. Voor 1929 werd de gemeentezang dus begeleid door een voorzanger. Een orgel is gebouwd door de firma A.S.J. Dekker uit Goes. Daarvoor werd de gemeentezang door een voorzanger begeleid. In 1949 werd dit orgel vervangen door een nieuw van de firma Ernst Leeflang uit Middelharnis, dat in 1970 op zijn beurt door een ander nieuw orgel van Leeflang, inmiddels te Apeldoorn gevestigd, werd vervangen.

Er is nu plaats voor zo’n 350 kerkgangers. Tijdens de watersnoodramp van 1953 is het kerkgebouw beschadigd geraakt, maar met financiële giften van 12 burgerlijke gemeenten kon het kerkgebouw weer worden gerestaureerd. Aan deze gebeurtenis herinneren twee glas-in-loodramen.

Tot de inventaris behoren: een preekstoel met lezenaar, kandelaar en zandloperhouder, een voorzangerslezenaar met twee kandelaars (beluisters) op de kerkenraadsbank die geschonken is door de schoolmeester en voorzanger Gosuinus Diepenhorst, twee kroontjes en ook drie gesneden leeuwtjes op de Ambachtsherenbank van de magistraat van Herkingen en van de dijkgraaf en gezworenen van Oud-Herkingen en St. Elizabeth en van de magistraat van Roxenisse. Verder bevinden zich in de kerk vijf houten borden. Op twee borden is de berijmde tekst van die Tien Geboden geschilderd. Deze borden zijn geschonken door Jacob van Dam. Op een ander bord is het Onze Vader geschilderd. Verder bevindt zich daarboven een bord met een gedicht, wat ter gelegenheid van de bouw van de kerk geschreven is door J. van Os (schilder en dichter te 's Gravenhage, geboren in Middelharnis in 1744). Het gedicht luidt als volgt:

De christenliefde die meer dan het puik gesteente.

Met zuivre glanssen blinkt. schoot hier hair heldren straal:

En bouwde Herkings Kerk tot vreugde van Gods gemeente;

Maar met geen grootsche tooi of heerelijke praal.

Wilt gij die hier vergaart ’t uitwendig schoon trotseren;

Spreidt dan uw God ter eer de reine deugd ten toon;

En wilt het Al-ziend oog met zuivre klanken eeren.

Dan is als Jezús bruid uw Kerk inwendig schoon;

Dan praalt ge voor het oog der heilige Serafymen;

Dan daalt de Godheid hier wat wilt ge Stervling meer!

Door ’t licht der schechina moet d’ aardsche glans verdwijnen.

Dan Saloms Heiligdom en zij uw roem uwe eer.

En gij die op den wenk van ’t al regeerend weezen,

Ter saamling tot den bouw uw yver hebt betoond;

God doe niet slechts uw Naam op dit gedenkstuk leezen,

Maar eens in ’t boek des Lams, met eeuwige eer bekroont. J. van Os

Op het vijfde bord is de berijming van de 12 Artikelen des Geloofs geschilderd, dit bord is ook geschonken door Jacob van Dam. Naast de preekstoel hangt aan weerszijden een psalmbord uit de bouwtijd van de kerk. In de klokkenstoel hangt een klok die gegoten is door Gerrit Bakker uit Rotterdam in 1788, diam. 60 cm.

Omschrijving Rijksdienst

Ned. Herv. Kerk. Eenvoudig, rechthoekig zaalkerkje uit 1788 met rondboogvensters, een hardstenen deuromlijsting met op de sluitsteen Lodewijk XIV-ornament en een torentje met achtzijdige spits. Tot de inventaris behoren: een preekstoel met lezenaar, kandelaar en zandloperhouder, een voorzangerslezenaar met kandelaar, twee koperen kroontjes, drie kandelaars op gesneden leeuwtje, twee kandelaars op een bank, twee tekstborden en twee psalmbordjes, alles uit de bouwtijd. Klokkenstoel met klok van G. Bakker, 1788, diam. 60 cm.

Orgel

Het orgel is in 1970 gebouwd door de firma Ernst Leeflang (Apeldoorn). Adviseurs namens de Orgelcommissie van de Nederlandse Hervormde Kerk zijn Willem Hülsmann en Willem R. Talsma.

Dispositie:

  • Manuaal 1: Prestant 8' - Roerfluit 8' - Octaaf 4' - Mixtuur 1⅓' 3-4 sterk.
  • Manuaal 2: Holpijp 8' - Gedekte fluit 4' - Octaaf 2' - Sifflet 1⅓'.
  • Pedaal: Subbas 16'.
  • Koppelingen: manuaal 1 aan pedaal - manuaal 2 aan pedaal - manuaal 2 aan manuaal 1.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1.

Externe links

De kerkelijke archieven van de Hervormde Gemeente te Herkingen berusten bij het Streekarchief Goeree-Overflakkee te Middelharnis. Meer informatie kunt u vinden op: *Streekarchief

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur