Handelingen

Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk: verschil tussen versies

Uit Reliwiki

(kaart hersteld + opmaak)
 
(29 tussenliggende versies door 6 gebruikers niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
 
[[Categorie:Object]]
 
[[Categorie:Object]]
 
[[Categorie:MetKaart]]
 
[[Categorie:MetKaart]]
 +
[[Categorie:Rijksmonument]]
 
[[Categorie:PKN]]
 
[[Categorie:PKN]]
 
[[Categorie:Westervoort]]
 
[[Categorie:Westervoort]]
Regel 6: Regel 7:
 
[[Categorie:Provincie Gelderland]]
 
[[Categorie:Provincie Gelderland]]
  
 +
 +
{{#display_map:51.96377,5.96625|type=hybrid}}
  
 
{|  
 
{|  
 
! colspan="2" style="background-color:Deepskyblue; color:white;" | Algemene gegevens
 
! colspan="2" style="background-color:Deepskyblue; color:white;" | Algemene gegevens
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Genootschap :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Naam kerk:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Protestantse Gemeente westervoort
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Werenfriedkerk
 +
|-valign="top"
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Genootschap:
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Protestantse Gemeente Westervoort
 +
|-valign="top"
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Provincie:
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Gelderland
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Gemeente :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Gemeente:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Westervoort
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Westervoort
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Plaats :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Plaats:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Westervoort
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Westervoort
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Adres :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Adres:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Dorpstraat 61
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Dorpstraat 61
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Provincie :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Postcode:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Gelderland
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | 6931BA
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Jaar ingebruikname :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Inventarisatienummer:
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | 12e eeuw
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | 12406
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Huidige bestemming :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Jaar ingebruikname:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Kerk
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | 12e eeuw
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Naam kerk :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Architect:
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Werenfriedkerk
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" |  
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Architect :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Huidige bestemming:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Onbekend
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | kerk
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Monument-status :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Monument status:
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Rijksmonument
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Rijksmonument {{Rijksmonument|38844}}
 
|}
 
|}
[[Afbeelding:2010-2.JPG |thumb|250px|]]
 
  
 +
==Omschrijving==
  
 
'''Werenfried Kerk'''
 
'''Werenfried Kerk'''
De kerk van de Protestantse Gemeente Westervoort draagt van oorsprong de naam Werenfriedkerk, niet te verwarren met de Rk. St. Werenfriduskerk, die elders in het dorp staat. Het monument ontleent zijn naam aan de Angelsaksische zendeling Werenfried die omstreeks 726 het christelijk geloof verkondigde in de Overbetuwe. De legende vertelt dat hij overleed in Westervoort, maar begraven werd in Elst. Een houten beeldje van Werenfried staat nog altijd in de Rk.-St Werenfridus kerk in Westervoort.
 
Misschien heeft Werenfried in Westervoort al een klein kerkje aangetroffen of er zelf een gesticht. Dat moet er hebben uitgezien als twee achter elkaar geplaatste rechthoekige ruimtes van houten palen met daartussen vakwerkmuren, twijgen die met leem bestreken waren, met een rieten dak er op. Deze zg.’zalenkerkjes’’ werden rond 850 door Noormannen overal verwoest en daarna weer opgebouwd. In de 12de eeuw verrees in Westervoort, zoals elders langs Rijn, Waal en IJssel een tufstenen kerk in Romaanse bouwstijl.  Tufsteen is een vulkanische, zachte en makkelijk te bewerken steensoort die uit de Eifel via Xanten werd aangevoerd.  In 1350 kreeg deze kerk een toren.  Begin 1400 begon de Gotische bouwstijl zichtbaar te worden: de toren werd verhoogd evenals het gotische (priester)koor.  De muren, nu doorbroken met hoge ramen, werden voorzien van smalle steunberen. 
 
Achterin de kerk vindt men nog de ‘hagioscoop’, de richel waardoor mensen die vanwege een besmettelijke ziekte niet aan de eucharistie konden deelnemen, de consecratie van buitenaf toch konden meebeleven. Het middenschip bleef verlaagd.  In die tijd moet de kerk gewelfschilderingen naar bijbelse verhalen hebben gehad.  Tegen het einde van de 15e eeuw werd de kerk naar de eisen van de tijd verder uitgebreid tot de huidige pseudobasiliek. Het middenschip werd met anderhalve meter verhoogd. De kerk kreeg twee zijschepen, om de toren heen gebouwd, de oude binnenmuren werden weggebroken en vervangen door pilaren. De toren werd ranker en hoger. Het enige dat overbleef van de middeleeuwse kerk is het sacramentshuisje dat bij een latere restauratie werd teruggevonden in het koor.  De Reformatie van de 16e eeuw liet de kerk leeg en kaal achter. Altaren, beelden, schilderingen, het werd allemaal vernield.
 
  
Eenmaal in handen van de Nederduits Gereformeerde kerk, later Nederlandse Hervormde Kerk, werd het gebouw in 1845 ingrijpend verbouwd en gerestaureerd. De hoge torenspits werd verlaagd. Na 1857 ontstond een zogenaamd “bankenpakhuis”: de preekstoel kwam te staan onder de orgelgaanderij die aan de toren  was vastgemaakt, en koor en schip van de kerk stonden van voor tot achter vol met houten kerkbanken.  In de tweede wereldoorlog (1940-1945) roofde de Duitse bezetter  de luidklok die pas in 1952 werd vervangen door een nieuw exemplaar.  Granaatschade tegen het einde van de oorlog vernielde het dak van de kerk. De herstelwerkzaamheden begonnen in 1945.  
+
De kerk van de Protestantse Gemeente Westervoort draagt van oorsprong de naam Werenfriedkerk, niet te verwarren met de [[Westervoort, Dorpstraat 109 - Sint Werenfridus|Roomskatholieke Sint Werenfriduskerk]], die aan de Dorpsstraat 109 staat. Het monument ontleent zijn naam aan de Angelsaksische zendeling Werenfried die omstreeks 726 het christelijk geloof verkondigde in de Overbetuwe. De legende vertelt dat hij overleed in Westervoort, maar begraven werd in Elst. Een houten beeldje van Werenfried staat nog altijd in de Rk.-St Werenfridus kerk in Westervoort.
In 1957 werd opnieuw een belangrijke restauratie uitgevoerd.  De oude sacristie/consistorie-kamer werd hersteld. Er moet al eerder een sacristie hebben bestaan, getuige een van de steunberen die niet op een hoek staat maar er pal naast. Het bankenpakhuis werd opgeruimd en de kerkinrichting werd weer in overeenstemming gebracht met het bouwplan van de kerk: de preekstoel werd aan de noordoostelijke zijde van het koor herplaatst. De banken werden door stoelen vervangen, gericht naar het koor van de kerk, dat leeg bleef op de Avondmaalstafel na.  Bij deze restauratie vond men resten terug van de halfronde absis die had toebehoord aan de oude Romaanse kerk uit de 12de eeuw.
+
[[Afbeelding:2010-2.JPG |thumb|right|300px|]]
[[Afbeelding:2010-6.JPG |thumb|250px|]]
+
Misschien heeft Werenfried in Westervoort al een klein kerkje aangetroffen of er zelf een gesticht. In de 12de eeuw verrees in Westervoort, zoals elders langs Rijn, Waal en IJssel een tufstenen kerk in Romaanse bouwstijl.  Tufsteen is een vulkanische, zachte en makkelijk te bewerken steensoort die uit de Eifel via Xanten werd aangevoerd. 
 +
 
 +
In 1350 kreeg deze kerk een toren.  Begin 1400 begon de huidige Gotische bouwstijl zichtbaar te worden. De muren, nu doorbroken met hoge ramen, werden voorzien van smalle steunberenAchterin de kerk vindt men nog de ‘hagioscoop’, de richel waardoor mensen die vanwege een besmettelijke ziekte niet aan de eucharistie konden deelnemen, de consecratie van buitenaf toch konden meebeleven.
 +
 
 +
Tegen het einde van de 15e eeuw kreeg de kerk het huidige aanzien van pseudobasiliek. Het enige dat overbleef van de middeleeuwse kerk is het sacramentshuisje dat bij een latere restauratie werd teruggevonden in het koor.  De Reformatie van de 16e eeuw liet de kerk leeg en kaal achter. Altaren, beelden, schilderingen, het werd allemaal vernield.
 +
 
 +
Eenmaal in handen van de Nederduits Gereformeerde kerk, later Nederlandse Hervormde Kerk, werd het gebouw in 1845 ingrijpend verbouwd en gerestaureerd.   
 +
 
 +
In de tweede wereldoorlog (1940-1945) roofde de Duitse bezetter  de luidklok die pas in 1952 werd vervangen door een nieuw exemplaar.  Granaatschade tegen het einde van de oorlog vernielde het dak van de kerk. De herstelwerkzaamheden begonnen in 1945. In 1957 werd opnieuw een belangrijke restauratie uitgevoerd.  Bij deze restauratie vond men resten terug van de halfronde absis die had toebehoord aan de oude Romaanse kerk uit de 12de eeuw.
 +
 
 +
In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw bleek het pleisterwerk aan de binnenkant door vocht ernstig aangetast.
 +
In 1987 werd onder leiding van Architecten-bureau Vos-ten Broeke-Heineman  b.v. uit Velp werden de muren op vloerhoogte geïnjecteerd om het binnendringende vocht tegen te gaan. Een half jaar later werd de nieuwe pleisterlaag aangebracht. 
  
In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw begon men zich in toenemende mate zorgen te maken over het ernstig aangetaste pleisterwerk aan de binnenzijde van de kerk. Bouwkundige inspectie maakte duidelijk dat de buitenmuren door en door nat waren. In 1986 werd onder leiding van Architecten-bureau Vos-ten Broeke-Heineman  b.v. uit Velp begonnen  met herstelwerkzaam-heden aan de buitenmuren van de kerk.
+
Als u onder de toren de kerk binnengaat, ziet u tijdens een rondgang:
Kapotte stenen werden vervangen en uitgesleten voegwerk hersteld. De kerk kreeg nieuwe galmborden. Het leistenen dak werd grondig nagezien en hier en daar bijgewerkt. De blimsemafleidingsinstallatie kreeg een opknapbeurt waardoor deze weer voldeed aan de eisen van de tijd.
+
-      De toren met tonggewelf[[Afbeelding:2010-8.JPG |thumb|250px|]]
In 1987 ging men verder. De wijzerplaten en wijzers van de klok werden geschilderd en met 23 ½ karaats bladgoud bekleed. Het aangetaste pleisterwerk binnen in de kerk werd afgebikt, waarbij het sacramentshuisje en het Hugenotenkruis werden ‘gespaard’. De muren werden op vloerhoogte geïnjecteerd om het binnendringende vocht tegen te gaan. Daarna werd een half jaar gewacht met het aanbrengen van de nieuwe pleisterlaag.
 
 
Als u onder de toren de kerk binnengaat, ziet u tijdens een rondgang:  
 
De toren met tonggewelf
 
 
- Het Jalinckorgel, gebouwd in 1708-1709, aangekocht in 1959 uit Eibergen
 
- Het Jalinckorgel, gebouwd in 1708-1709, aangekocht in 1959 uit Eibergen
- In de kerk rechts naast de toren: gedenkstenen in de grote hand, ontwerp Jaap de Haan.  
+
- In de kerk rechts naast de toren: gedenkstenen in de grote hand, ontwerp Jaap de Haan.
 
- De raamschildering van de Goede Herder is overgebracht uit de in 2005 gesloten Gereformeerde Kerk van Westervoort
 
- De raamschildering van de Goede Herder is overgebracht uit de in 2005 gesloten Gereformeerde Kerk van Westervoort
 
- Op de sluitstenen van het gewelf in de zijschepen zijn de scheppingsdagen zichtbaar gemaakt
 
- Op de sluitstenen van het gewelf in de zijschepen zijn de scheppingsdagen zichtbaar gemaakt
Regel 67: Regel 80:
 
- Het koorgewelf wordt gesloten met een kruis met slangen (1450)
 
- Het koorgewelf wordt gesloten met een kruis met slangen (1450)
 
- In het koor rechts: de hagioscoop
 
- In het koor rechts: de hagioscoop
- Links in het koor het Hugenotenkruis  
+
- Links in het koor het Hugenotenkruis [[Afbeelding:2010-6.JPG |thumb|250px|]]
 
- Het sacramentshuisje (1450)
 
- Het sacramentshuisje (1450)
 
- Kansel (1625) met koperen lezenaar (1700)
 
- Kansel (1625) met koperen lezenaar (1700)
Regel 74: Regel 87:
 
- Kijk naar het koor:  boven aan het tweede stel pilaren twee naar elkaar gewende kopjes
 
- Kijk naar het koor:  boven aan het tweede stel pilaren twee naar elkaar gewende kopjes
 
- In de zijbeuk naast de preekstoel de ruimte waar de Vespers gevierd worden
 
- In de zijbeuk naast de preekstoel de ruimte waar de Vespers gevierd worden
 +
 
- Voor de kerk staat het gemeenschapshuis (19e eeuw)  dat genoemd  is naar de oud koster Paalman: het Paalmanhuis
 
- Voor de kerk staat het gemeenschapshuis (19e eeuw)  dat genoemd  is naar de oud koster Paalman: het Paalmanhuis
  
Bron: “De Hervormde Werenfried-kerk”  te Westervoort – M.A. Vrijlandt  uitg. 1979 De Walburg Pers Zutphen.  
+
(Bron: “De Hervormde Werenfried-kerk”  te Westervoort – M.A. Vrijlandt  uitg. 1979 De Walburg Pers Zutphen.)
Zie ook de website van de kerk: [http://www.werenfried.nl werenfried.nl] U vindt aldaar  onder ‘gebouwen en orgel’ een uitgebreide beschrijving van de kerk met zowel de oude als de recente plattegronden.
 
 
   
 
   
 +
Zie ook de [http://www.werenfried.nl de website van de kerk]:  U vindt aldaar  onder ‘gebouwen en orgel’ een uitgebreide beschrijving van de kerk met zowel de oude als de recente plattegronden.
 +
 +
==Monumentomschrijving Rijksdienst==
 +
Ned.Herv.Kerk (St.Werenfried). Nederrijns-gotische pseudobasiliek met driebeukig schip van drie traveeën, eenbeukig, rechtgesloten koor en sobere toren zonder steunberen. Toren XIV, schip en koor XV. Het schip heeft eenvoudige, bakstenen zuilen. Kruisribgewelven. Gerestaureerd 1955-'57. Inventaris: eiken kansel XVII, kroon XVII en gebeeldhouwde zerk XVI. Eenklaviers orgel, in 1708 gebouwd door J.D. Jalinck voor de Herv. Kerk te Eibergen. In 1966 gerestaureerd en overgeplaatst naar Westervoort. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk, is buiten gebruik gesteld.
 +
 +
==Orgel==
 +
 +
'''Het Jalinckorgel'''
 +
 +
De protestantse Gemeente van Westervoort beschikt over een uniek orgel.
 +
Het orgel dat sinds 1959 de Werenfriedkerk van Westervoort  siert is in het jaar 1708 gebouwd voor de Hervormde kerk van Eibergen door de Westfaalse orgelmaker Joost Derck Jalinck. 
 +
 +
Het orgel heeft een hoge middentoren en daar¬naast twee zijvelden met loodgrijze pijpen. Daaronder nog twee kleine¬re velden met pijpen die niet "echt" zijn: het zijn houten "pijpen" met een loden mantel en daarop geschilderde pijpmonden.
 +
 +
De kleur van het orgel is blauwgrijsgroen met sobere versieringen. Bovenop het orgel staan twee bazuinspelende engelen ter weerszijden van een wapen: een blauw veld met daarop drie eieren: het wapen van Eibergen.[[Afbeelding:2010-5.JPG |thumb|250px|]]
 +
 +
'''De oorspronkelijke dispositie van het orgel moet zijn geweest:'''
 +
 +
Prestant 8' Superoktav 2'         Trompett 8'
 +
Bordoun 8' Sesquialtera 3 st D Spaanse cornet 3 st D
 +
Octav 4' Waltflöijt 4'         Tertiaen 1 1/2'    B (?)
 +
Quinta 3' Mixtuir 3 st         Basuijn 16' (pedaal)
 +
 +
Tussen het bouwjaar en 1957 toen het orgel in Eibergen werd vervangen door een nieuw instrument onderging het orgel menige ‘restauratie’, ‘aanpassing’ of ‘verandering’.  Het verloor zelfs ooit zijn blauw-groene kleur en werd rood geschilderd. 
 +
Het door Eibergen in 1957 afgedankte orgel  werd met kas en al opgeslagen bij orgelbouwer Van Leeuwen. Nog voor de plaatsing van het Jalinck orgel in Westervoort in 1959 werd besloten het klavier van links naar rechts te verplaatsen. 
 +
 +
Bij de restauratie van de kerk had men in 1957 in de torenmuur een stenen trap teruggevonden die naar een intussen niet meer bestaande zolder in de toren leidde.  Het uitzicht op die trap mocht na de restauratie niet belemmerd worden door de organist. Het orgel moest daarom maar worden omgebouwd. 
 +
 +
Het orgel kwam weliswaar bespeelbaar, doch in vervallen staat naar Westervoort.  Het orgel werd na een langdurige restauratie door orgelbouwer Van Leeuwen in 1966 opgeleverd. 
 +
 +
Tien jaar later bleek dat het orgel ernstige  slijtageverschijnselen begon te vertonen. Vanaf 1982 werd een nieuwe restauratie voor bijna fl. 1821.000 gepland.  Met rijks- en gemeentesubsidie onderging het Jalick orgel tussen 1992 en 1994 een uitvoerige opknapbeurt, nu door orgelbouwer Blank uit Herwjnen.
 +
 +
De huidige dispositie luidt:
 +
 +
'''MANUAAL'''
 +
1. Prestant 8vt - bas/discant 1708, C  a0 in front; onderste velden met lood beklede houten "pijpen".
 +
2.  Bourdon 16vt - discant 1993
 +
3.  Gedakt 8vt  -  bas/discant 1708  Wijde mensuur. Groot octaaf eiken. Hoeden 1964.
 +
4.  Octaaf 4vt  -  bas/discant 1708
 +
5. Fluit does 4vt - bas/discant 1832/1708  De discant is bezet met (vermaakt) pijpwerk van de  voormalige Tertiaan 1 1/2 vt.
 +
6.  Quint 3vt  -    bas/discant 1708    Prestantmensuur
 +
7.  Gedakt Quint 3vt  - bas,  1832
 +
8.  Octaaf 2vt  -  bas/discant 1708
 +
9.  Gemshoorn 2vt  - bas/discant 1708/1993
 +
10. Sesquialter discant  1708/1993  2 sterk; samenstelling 1832: c1: 2 2/3  1 3/5
 +
11. Mixtuur bas/discant  1708/1993  3 sterk; samenstelling: C : 2  1 1/3 - 1c1: 4  2 2/3  2
 +
12. Trompet 8vt  bas/discant  1995
 +
 +
'''BASPEDAAL'''
 +
1.  Gedakt  2 vt  -  1832
 +
2.  Bazuin 16 vt  - 1708/1832/1964
 +
3.  Cornet  2 vt  - 1832
 +
 +
Voor meer gegevens kunt u de website [http://www.werenfried.nl werenfried.nl] bekijken
 +
==Afbeeldingen orgel==
 +
<Gallery>
 +
Afbeelding:2010-5.JPG
 +
 +
</Gallery>
 +
 +
==Externe links==
 +
*[http://www.werenfried.nl Website kerkelijke gemeente]
 +
* {{Wikimedia|Nederlands_Hervormde_Kerk_(Westervoort)}}
 +
*[http://www.youtube.com/watch?v=ixMTfy94qks Het luiden van de klok klink zo]
  
 +
==Afbeeldingen==
 +
====Exterieur====
 
<Gallery>
 
<Gallery>
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (5).jpg
 +
Afbeelding:Westervoor nh kerk.jpg|ansichtjkaart
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (1).JPG
 
Afbeelding:2010-1.JPG
 
Afbeelding:2010-1.JPG
 
Afbeelding:2010-2.JPG
 
Afbeelding:2010-2.JPG
 
Afbeelding:2010-4.JPG
 
Afbeelding:2010-4.JPG
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (11).jpg
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (12).jpg
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (13).jpg
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (14).jpg
 +
Afbeelding:Westervoort Herv 009.jpg‎
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (15).jpg
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (3).JPG
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (6).jpg
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (7).jpg
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (8).jpg
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61.JPG
 +
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-001.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-002.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-003.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-004.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-005.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-006.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-007.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-008.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-009.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-010.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-011.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-012.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-013.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-014.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-015.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-016.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-017.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-018.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-019.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-020.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-021.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-022.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-023.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
Bestand:Westervoort, Dorpsstraat 61 - Werenfriedkerk-AntonvD-2016-024.jpg|Foto:Anton van Daal (2016)
 +
</Gallery>
 +
 +
====Interieur====
 +
<gallery>
 +
Afbeelding:2010-9.JPG
 +
Afbeelding:Westervoort Herv 002.jpg‎
 +
Afbeelding:Westervoort Herv 003.jpg‎
 +
Afbeelding:Westervoort Herv 004.jpg‎
 
Afbeelding:2010-5.JPG
 
Afbeelding:2010-5.JPG
 
Afbeelding:2010-6.JPG
 
Afbeelding:2010-6.JPG
 
Afbeelding:2010-7.JPG
 
Afbeelding:2010-7.JPG
 
Afbeelding:2010-8.JPG
 
Afbeelding:2010-8.JPG
Afbeelding:2010-9.JPG
+
Afbeelding:Westervoort Herv 005.jpg‎
 
+
Afbeelding:Westervoort Herv 008.jpg‎
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (16).JPG
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (4).JPG
 +
Bestand:12406 Westervoort PKN. vm.NH.werenfriduskerk 15e Dorpstraat 61 (9).jpg
  
 
+
</gallery>
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
</Gallery>
 

Huidige versie van 17 okt 2019 om 20:41


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Werenfriedkerk
Genootschap: Protestantse Gemeente Westervoort
Provincie: Gelderland
Gemeente: Westervoort
Plaats: Westervoort
Adres: Dorpstraat 61
Postcode: 6931BA
Inventarisatienummer: 12406
Jaar ingebruikname: 12e eeuw
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 38844

Omschrijving

Werenfried Kerk

De kerk van de Protestantse Gemeente Westervoort draagt van oorsprong de naam Werenfriedkerk, niet te verwarren met de Roomskatholieke Sint Werenfriduskerk, die aan de Dorpsstraat 109 staat. Het monument ontleent zijn naam aan de Angelsaksische zendeling Werenfried die omstreeks 726 het christelijk geloof verkondigde in de Overbetuwe. De legende vertelt dat hij overleed in Westervoort, maar begraven werd in Elst. Een houten beeldje van Werenfried staat nog altijd in de Rk.-St Werenfridus kerk in Westervoort.

2010-2.JPG

Misschien heeft Werenfried in Westervoort al een klein kerkje aangetroffen of er zelf een gesticht. In de 12de eeuw verrees in Westervoort, zoals elders langs Rijn, Waal en IJssel een tufstenen kerk in Romaanse bouwstijl. Tufsteen is een vulkanische, zachte en makkelijk te bewerken steensoort die uit de Eifel via Xanten werd aangevoerd.

In 1350 kreeg deze kerk een toren. Begin 1400 begon de huidige Gotische bouwstijl zichtbaar te worden. De muren, nu doorbroken met hoge ramen, werden voorzien van smalle steunberen. Achterin de kerk vindt men nog de ‘hagioscoop’, de richel waardoor mensen die vanwege een besmettelijke ziekte niet aan de eucharistie konden deelnemen, de consecratie van buitenaf toch konden meebeleven.

Tegen het einde van de 15e eeuw kreeg de kerk het huidige aanzien van pseudobasiliek. Het enige dat overbleef van de middeleeuwse kerk is het sacramentshuisje dat bij een latere restauratie werd teruggevonden in het koor. De Reformatie van de 16e eeuw liet de kerk leeg en kaal achter. Altaren, beelden, schilderingen, het werd allemaal vernield.

Eenmaal in handen van de Nederduits Gereformeerde kerk, later Nederlandse Hervormde Kerk, werd het gebouw in 1845 ingrijpend verbouwd en gerestaureerd.

In de tweede wereldoorlog (1940-1945) roofde de Duitse bezetter de luidklok die pas in 1952 werd vervangen door een nieuw exemplaar. Granaatschade tegen het einde van de oorlog vernielde het dak van de kerk. De herstelwerkzaamheden begonnen in 1945. In 1957 werd opnieuw een belangrijke restauratie uitgevoerd. Bij deze restauratie vond men resten terug van de halfronde absis die had toebehoord aan de oude Romaanse kerk uit de 12de eeuw.

In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw bleek het pleisterwerk aan de binnenkant door vocht ernstig aangetast. In 1987 werd onder leiding van Architecten-bureau Vos-ten Broeke-Heineman b.v. uit Velp werden de muren op vloerhoogte geïnjecteerd om het binnendringende vocht tegen te gaan. Een half jaar later werd de nieuwe pleisterlaag aangebracht.

Als u onder de toren de kerk binnengaat, ziet u tijdens een rondgang:

- De toren met tonggewelf
2010-8.JPG

- Het Jalinckorgel, gebouwd in 1708-1709, aangekocht in 1959 uit Eibergen - In de kerk rechts naast de toren: gedenkstenen in de grote hand, ontwerp Jaap de Haan. - De raamschildering van de Goede Herder is overgebracht uit de in 2005 gesloten Gereformeerde Kerk van Westervoort - Op de sluitstenen van het gewelf in de zijschepen zijn de scheppingsdagen zichtbaar gemaakt - Aan het einde van de rechterzijbeuk, vlak bij het koor: de grafsteen van de fam. Cloek uit 1575 - Het doopvont met daarop de tekst “Ik heb u bij uw naam geroepen” – 1957 - De kroonluchter in het koor dateert ui de 17e eeuw en werd in 1825 geschonken door G. van Zadelhoff - Het koorgewelf wordt gesloten met een kruis met slangen (1450) - In het koor rechts: de hagioscoop

- Links in het koor het Hugenotenkruis
2010-6.JPG

- Het sacramentshuisje (1450) - Kansel (1625) met koperen lezenaar (1700) - Avondmaalstafel (1957) - Het huidige stoelenplan met dwarsgeplaatst liturgisch centrum dateert van 2007 - Kijk naar het koor: boven aan het tweede stel pilaren twee naar elkaar gewende kopjes - In de zijbeuk naast de preekstoel de ruimte waar de Vespers gevierd worden

- Voor de kerk staat het gemeenschapshuis (19e eeuw) dat genoemd is naar de oud koster Paalman: het Paalmanhuis

(Bron: “De Hervormde Werenfried-kerk” te Westervoort – M.A. Vrijlandt uitg. 1979 De Walburg Pers Zutphen.)

Zie ook de de website van de kerk: U vindt aldaar onder ‘gebouwen en orgel’ een uitgebreide beschrijving van de kerk met zowel de oude als de recente plattegronden.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Ned.Herv.Kerk (St.Werenfried). Nederrijns-gotische pseudobasiliek met driebeukig schip van drie traveeën, eenbeukig, rechtgesloten koor en sobere toren zonder steunberen. Toren XIV, schip en koor XV. Het schip heeft eenvoudige, bakstenen zuilen. Kruisribgewelven. Gerestaureerd 1955-'57. Inventaris: eiken kansel XVII, kroon XVII en gebeeldhouwde zerk XVI. Eenklaviers orgel, in 1708 gebouwd door J.D. Jalinck voor de Herv. Kerk te Eibergen. In 1966 gerestaureerd en overgeplaatst naar Westervoort. Mechanisch smeedijzeren torenuurwerk, is buiten gebruik gesteld.

Orgel

Het Jalinckorgel

De protestantse Gemeente van Westervoort beschikt over een uniek orgel. Het orgel dat sinds 1959 de Werenfriedkerk van Westervoort siert is in het jaar 1708 gebouwd voor de Hervormde kerk van Eibergen door de Westfaalse orgelmaker Joost Derck Jalinck.

Het orgel heeft een hoge middentoren en daar¬naast twee zijvelden met loodgrijze pijpen. Daaronder nog twee kleine¬re velden met pijpen die niet "echt" zijn: het zijn houten "pijpen" met een loden mantel en daarop geschilderde pijpmonden.

De kleur van het orgel is blauwgrijsgroen met sobere versieringen. Bovenop het orgel staan twee bazuinspelende engelen ter weerszijden van een wapen: een blauw veld met daarop drie eieren: het wapen van Eibergen.
2010-5.JPG

De oorspronkelijke dispositie van het orgel moet zijn geweest:

Prestant 8' Superoktav 2' Trompett 8' Bordoun 8' Sesquialtera 3 st D Spaanse cornet 3 st D Octav 4' Waltflöijt 4' Tertiaen 1 1/2' B (?) Quinta 3' Mixtuir 3 st Basuijn 16' (pedaal)

Tussen het bouwjaar en 1957 toen het orgel in Eibergen werd vervangen door een nieuw instrument onderging het orgel menige ‘restauratie’, ‘aanpassing’ of ‘verandering’. Het verloor zelfs ooit zijn blauw-groene kleur en werd rood geschilderd. Het door Eibergen in 1957 afgedankte orgel werd met kas en al opgeslagen bij orgelbouwer Van Leeuwen. Nog voor de plaatsing van het Jalinck orgel in Westervoort in 1959 werd besloten het klavier van links naar rechts te verplaatsen.

Bij de restauratie van de kerk had men in 1957 in de torenmuur een stenen trap teruggevonden die naar een intussen niet meer bestaande zolder in de toren leidde. Het uitzicht op die trap mocht na de restauratie niet belemmerd worden door de organist. Het orgel moest daarom maar worden omgebouwd.

Het orgel kwam weliswaar bespeelbaar, doch in vervallen staat naar Westervoort. Het orgel werd na een langdurige restauratie door orgelbouwer Van Leeuwen in 1966 opgeleverd.

Tien jaar later bleek dat het orgel ernstige slijtageverschijnselen begon te vertonen. Vanaf 1982 werd een nieuwe restauratie voor bijna fl. 1821.000 gepland. Met rijks- en gemeentesubsidie onderging het Jalick orgel tussen 1992 en 1994 een uitvoerige opknapbeurt, nu door orgelbouwer Blank uit Herwjnen.

De huidige dispositie luidt:

MANUAAL

1. Prestant 8vt - bas/discant 1708, C  a0 in front; onderste velden met lood beklede houten "pijpen".
2.  Bourdon 16vt - discant 1993
3.  Gedakt 8vt  -   bas/discant 1708   Wijde mensuur. Groot octaaf eiken. Hoeden 1964. 

4. Octaaf 4vt - bas/discant 1708 5. Fluit does 4vt - bas/discant 1832/1708 De discant is bezet met (vermaakt) pijpwerk van de voormalige Tertiaan 1 1/2 vt. 6. Quint 3vt - bas/discant 1708 Prestantmensuur 7. Gedakt Quint 3vt - bas, 1832 8. Octaaf 2vt - bas/discant 1708 9. Gemshoorn 2vt - bas/discant 1708/1993 10. Sesquialter discant 1708/1993 2 sterk; samenstelling 1832: c1: 2 2/3 1 3/5 11. Mixtuur bas/discant 1708/1993 3 sterk; samenstelling: C : 2 1 1/3 - 1c1: 4 2 2/3 2 12. Trompet 8vt bas/discant 1995

BASPEDAAL

1.  Gedakt  2 vt  -  1832 

2. Bazuin 16 vt - 1708/1832/1964 3. Cornet 2 vt - 1832

Voor meer gegevens kunt u de website werenfried.nl bekijken

Afbeeldingen orgel

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur