Handelingen

Zaltbommel, Kerkplein 1 - Sint Maartenskerk: verschil tussen versies

Uit Reliwiki

(Exterieur)
 
(13 tussenliggende versies door 3 gebruikers niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
 
[[Categorie:Object]]
 
[[Categorie:Object]]
 
[[Categorie:MetKaart]]
 
[[Categorie:MetKaart]]
 +
[[Categorie:Rijksmonument]]
 
[[Categorie:PKNH]]
 
[[Categorie:PKNH]]
 
[[Categorie:Zaltbommel]]
 
[[Categorie:Zaltbommel]]
Regel 6: Regel 7:
 
[[Categorie:Provincie Gelderland]]
 
[[Categorie:Provincie Gelderland]]
  
 +
 +
{{#display_map:5301EK Kerkplein 1 Zaltbommel, Netherlands|type=hybrid}}
  
 
{|  
 
{|  
 
! colspan="2" style="background-color:Deepskyblue; color:white;" | Algemene gegevens
 
! colspan="2" style="background-color:Deepskyblue; color:white;" | Algemene gegevens
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Genootschap :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Naam kerk:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | PKN Hervormd
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Sint Maartenskerk
 +
|-valign="top"
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Genootschap:
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | PKN Ned. Hervormd
 +
|-valign="top"
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Provincie:
 +
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Gelderland
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Gemeente :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Gemeente:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Zaltbommel
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Zaltbommel
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Plaats :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Plaats:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Zaltbommel
 
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Zaltbommel
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Adres :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Adres:
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Kerkplein 1
 
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Kerkplein 1
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Provincie :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Postcode:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Gelderland
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | 5301EK
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Jaar ingebruikname :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Inventarisatienummer:
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | 14de eeuw
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | 12469
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Huidige bestemming :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Jaar ingebruikname:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | kerk
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | 14de eeuw
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Naam kerk :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Architect:
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Maartenskerk
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Gisbert Schairt
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Architect :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | Huidige bestemming:
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | vm. Gisbert Schairt
+
| style="text-align:top; background-color:Lightgrey; width:200px;" | kerk
 
|-valign="top"
 
|-valign="top"
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Monument-status :
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Monument status:
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Rijksmonument
+
| style="text-align:top; background-color:Lightskyblue; width:200px;" | Rijksmonument {{Rijksmonument|40181}} (kerk)<br>{{Rijksmonument|40183}} (toren)
 
|}
 
|}
  
[[Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (34).JPG|thumb|Maartenskerk vanuit het zuidoosten. 24-03-2012]]
+
== Geschiedenis ==
  
== Geschiedenis ==
+
Historische stadskerk met hoge toren.
 +
 
 +
Het driebeukige schip is gebouwd met medewerking van bouwmeester Gisbert Schairt van Bommel in de 15e eeuw. Het koor (eind 14e eeuw) is smaller en lager. De toren werd omstreeks 1500 gebouwd met een hoge, slanke spits die door brand is verwoest. Op de plaats van de Sint Maartenskerk heeft zeker vanaf de 11e eeuw een kerk gestaan (mogelijk zelfs eerder). Van 1303 tot 1572 was aan de kerk een kapittel verbonden: de kanunniken woonden rond de kerk. O.a. in de voormalige kanunnikenhuizen Kerkplein 13, 17 en 19.
  
 +
==Monumentomschrijving Rijksdienst==
 +
====Kerk====
 
Grote of St. MAARTENSKERK. Grote, driebeukige BASILIEK in Nederrijns-laatgotische trant met diep, eenbeukig koor, uitwendig vrijwel geheel bekleed met tufsteen met uitzondering van het koor. Het koor dateert uit de 14de eeuw; het schip werd omstreeks 1450 begonnen. Laatgotisch portaal met netgewelf tegen de noordelijke zijbeuk; aan de zuidzijde tegen de westelijke zijbeuktravee het van netgewelven en een verdieping voorziene Van Rossumkoortje, tegen de vijfde travee een met stergewelf overkluisd portaaltje en tegen zevende travee de veelhoekig gesloten kapel Van Balverens- of Heilig Grafkapel. De drie beuken van het schip worden overdekt door netgewelven, de benedenruimte van de toren bezit een stergewelf en het koor draagt kruisribgewelven. Tegen de afgeschuinde westgevels der zijbeuken noordelijk van de toren de v.m. doopkapel en zuidelijk van de toren het v.m. knekelhuis. Aan weerszijden van de scheiding tussen koor en schip en tegen de oostwand van de zuiderzijbeuk traptorens. Tot de inventaris behoren: Een der koorbanken, eerste helft 15de eeuw, waarvan de wangstukken versierd zijn met gesneden heiligenfiguren, thans opgesteld als magistraatsbank ter afscheiding van het koor. Laatgotische, zandstenen doopvont, gedateerd 1554, met acht reliefs, voorstellende taferelen uit het Oude en Nieuwe Testament. Eikenhouten preekstoel, blijkens jaartal uit 1679 met op de hoeken van de kuip getorste zuiltjes en op het klankbord een torenvormige opbouw. Rond de preekstoel een eikenhouten doophek met ouderlingenbanken tegen de zijkanten; het geheel daterend uit de vroege 17de eeuw. Eenvoudige, eikenhouten herenbank met overhuiving, blijkens jaartal uit 1579. Drie eenvoudige herenbanken en een aantal eikenhouten banken, 17de eeuw. Een groot aantal grafzerken uit de 15de, 16de en 17de en 18de eeuw. Tekstbord in gesneden omlijsting, einde der 16de eeuw. Tekstbord, 1615. Fragment van een houten rouwbord met snijwerk, 1789, in de H.Grafkapel.  
 
Grote of St. MAARTENSKERK. Grote, driebeukige BASILIEK in Nederrijns-laatgotische trant met diep, eenbeukig koor, uitwendig vrijwel geheel bekleed met tufsteen met uitzondering van het koor. Het koor dateert uit de 14de eeuw; het schip werd omstreeks 1450 begonnen. Laatgotisch portaal met netgewelf tegen de noordelijke zijbeuk; aan de zuidzijde tegen de westelijke zijbeuktravee het van netgewelven en een verdieping voorziene Van Rossumkoortje, tegen de vijfde travee een met stergewelf overkluisd portaaltje en tegen zevende travee de veelhoekig gesloten kapel Van Balverens- of Heilig Grafkapel. De drie beuken van het schip worden overdekt door netgewelven, de benedenruimte van de toren bezit een stergewelf en het koor draagt kruisribgewelven. Tegen de afgeschuinde westgevels der zijbeuken noordelijk van de toren de v.m. doopkapel en zuidelijk van de toren het v.m. knekelhuis. Aan weerszijden van de scheiding tussen koor en schip en tegen de oostwand van de zuiderzijbeuk traptorens. Tot de inventaris behoren: Een der koorbanken, eerste helft 15de eeuw, waarvan de wangstukken versierd zijn met gesneden heiligenfiguren, thans opgesteld als magistraatsbank ter afscheiding van het koor. Laatgotische, zandstenen doopvont, gedateerd 1554, met acht reliefs, voorstellende taferelen uit het Oude en Nieuwe Testament. Eikenhouten preekstoel, blijkens jaartal uit 1679 met op de hoeken van de kuip getorste zuiltjes en op het klankbord een torenvormige opbouw. Rond de preekstoel een eikenhouten doophek met ouderlingenbanken tegen de zijkanten; het geheel daterend uit de vroege 17de eeuw. Eenvoudige, eikenhouten herenbank met overhuiving, blijkens jaartal uit 1579. Drie eenvoudige herenbanken en een aantal eikenhouten banken, 17de eeuw. Een groot aantal grafzerken uit de 15de, 16de en 17de en 18de eeuw. Tekstbord in gesneden omlijsting, einde der 16de eeuw. Tekstbord, 1615. Fragment van een houten rouwbord met snijwerk, 1789, in de H.Grafkapel.  
 
+
[[Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (34).JPG|thumb|200px|left|Maartenskerk vanuit het zuidoosten. 24-03-2012]]
== Toren ==
 
 
[[Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (19).JPG|thumb|Toren vanuit het zuiden. 24-05-2012 A. Roks]]
 
[[Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (19).JPG|thumb|Toren vanuit het zuiden. 24-05-2012 A. Roks]]
 
+
====Toren====
 
Toren van de St. Maartenskerk. De rijk met smalle nissen, boogfriezen en balustraden behandelde westtoren kwam in de loop der 15de eeuw tot stand.
 
Toren van de St. Maartenskerk. De rijk met smalle nissen, boogfriezen en balustraden behandelde westtoren kwam in de loop der 15de eeuw tot stand.
  
Regel 64: Regel 76:
 
[[Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (55).JPG|thumb|Het hoofdorgel vanuit het oosten. 24-03-2012]]
 
[[Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (55).JPG|thumb|Het hoofdorgel vanuit het oosten. 24-03-2012]]
  
; Hoofdorgel (Rijksmonument).
+
====Hoofdorgel (Rijksmonument)====
 
 
 
Tegen de oostmuur van de toren een orgelkas met Lodewijk XVI-vormen. Hierin een instrument met Hoofdwerk, Rugwerk en vrij Pedaal, in 1783/86 gemaakt door A. Wolfferts (Rotterdam). In 1795/96 maakt A.F.G. Heyneman (Nijmegen) nieuwe windladen voor het Rugwerk. In 1860 wijzigt N.A. Naber & Cie. (Zaltbommel) de dispositie en vernieuwt het pedaalklavier. In verband met de oorlogssituatie wordt het orgel in 1944 gedemonteerd en elders opgeslagen. De firma J. de Koff & Zoon (Utrecht) bouwt het na de oorlog weer op, verhoogt de winddruk en vernieuwt de mixturen. In 1983-1986 restaureert de firma S.F. Blank (Herwijnen) het orgel.
 
Tegen de oostmuur van de toren een orgelkas met Lodewijk XVI-vormen. Hierin een instrument met Hoofdwerk, Rugwerk en vrij Pedaal, in 1783/86 gemaakt door A. Wolfferts (Rotterdam). In 1795/96 maakt A.F.G. Heyneman (Nijmegen) nieuwe windladen voor het Rugwerk. In 1860 wijzigt N.A. Naber & Cie. (Zaltbommel) de dispositie en vernieuwt het pedaalklavier. In verband met de oorlogssituatie wordt het orgel in 1944 gedemonteerd en elders opgeslagen. De firma J. de Koff & Zoon (Utrecht) bouwt het na de oorlog weer op, verhoogt de winddruk en vernieuwt de mixturen. In 1983-1986 restaureert de firma S.F. Blank (Herwijnen) het orgel.
  
Regel 78: Regel 89:
 
Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-d1. Toonhoogte: a1 = 415 Hz. Temperatuur: Werckmeister III. Vier spaanbalgen. Winddruk: 78 mm. WK.
 
Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-d1. Toonhoogte: a1 = 415 Hz. Temperatuur: Werckmeister III. Vier spaanbalgen. Winddruk: 78 mm. WK.
  
; Orgel in winterkerk.
+
====Orgel in winterkerk====
 
 
 
Het orgel in de winterkerk is in 1984 gebouwd door de firma Gebr. Reil (Heerde). In 2008 restaureert Reil het en breidt het uit met een tongwerk.
 
Het orgel in de winterkerk is in 1984 gebouwd door de firma Gebr. Reil (Heerde). In 2008 restaureert Reil het en breidt het uit met een tongwerk.
  
Regel 90: Regel 100:
  
 
== Externe links ==
 
== Externe links ==
http://www.maartenskerk.nl
+
* [http://www.maartenskerk.nl Website van de kerk]
 
+
* [http://www.orgelnieuws.nl/wcms/modules/news/article.php?storyid=2839 Over het orgel in de winterkerk]
Over het orgel in de winterkerk
+
* [https://nl.wikipedia.org/wiki/Grote_of_Sint-Maartenskerk_(Zaltbommel) De kerk op Wikipedia]
 
+
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sint_Maartenskerk_Zaltbommel Meer afbeeldingen op Wikimedia]
http://www.orgelnieuws.nl/wcms/modules/news/article.php?storyid=2839
+
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Exterior_Sint_Maartenskerk_Zaltbommel Meer afbeeldingen van het interieur op Wikimedia]
 
+
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Exterior_Sint_Maartenskerk_Zaltbommel Meer afbeeldingen van het exterieur op Wikimedia]
Beluister het Wolfferts-orgel:
 
 
 
http://orgelconcerten.ncrv.nl/ncrv?nav=cyigtCsHtGAkBbCeBmH
 
  
 
== Afbeeldingen ==
 
== Afbeeldingen ==
=== Exterieur ===
+
==== Exterieur ====
 
<gallery>
 
<gallery>
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk RCE.jpg|Bron:RCE|Doorsnede toren
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk RCE 1903.jpg|Bron:RCE (1903)
 +
Kerkzaltbommel6432.jpg | Ansichtkaart 1936 - WG
 +
Kerkzaltbommel4366.jpg | Ansichtkaart 1945 - WG
 +
Kerkzaltbommel1359.jpg | Ansichtkaart 1950 - WG
 +
Kerkzaltbommel6538.jpg | Ansichtkaart 1950 - WG
 +
Kerkzaltbommel7934.jpg | Ansichtkaart 1954 - WG
 +
Kerkzaltbommel6742.jpg | Ansichtkaart 1956 - WG
 
Afbeelding:Zaltbommel Grote of St Maartenskerk ca 1970.jpg
 
Afbeelding:Zaltbommel Grote of St Maartenskerk ca 1970.jpg
 
Afbeelding:Zaltbommel St. maartenstoren .jpg|ansichtkaart
 
Afbeelding:Zaltbommel St. maartenstoren .jpg|ansichtkaart
 
Bestand:1-Zaltbommel nh kerk.jpg|ansichtkaart
 
Bestand:1-Zaltbommel nh kerk.jpg|ansichtkaart
 
Afbeelding:Zaltbommel PKN Hervormd Maartenskerk.jpg|ansichtkaart 1987
 
Afbeelding:Zaltbommel PKN Hervormd Maartenskerk.jpg|ansichtkaart 1987
 +
Kerkzaltbommel6992.jpg | Ansichtkaart 1997 - WG
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk1.jpg|Maartenskerk gezien vanuit het zuiden.  14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk1.jpg|Maartenskerk gezien vanuit het zuiden.  14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk2.jpg|Toren vanuit het westen. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk2.jpg|Toren vanuit het westen. 14-01-2006 A. Roks  
Regel 123: Regel 139:
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk10.jpg|Maartenskerk vanuit het oosten. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk10.jpg|Maartenskerk vanuit het oosten. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk11.jpg|Oostzijde koor. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk11.jpg|Oostzijde koor. 14-01-2006 A. Roks  
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (53).JPG|Verminkt beeldhouwerk linker steunbeer van de oostzijde van het koor. 24-03-2012 A. Roks
+
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (53).JPG|Verminkt beeldhouwwerk linker steunbeer van de oostzijde van het koor. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (56).JPG|Beeldhouwwerk rechter steunbeer van de oostzijde van het koor voorstellend Sint Maarten. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk 24-03-2012 (56).JPG|Beeldhouwwerk rechter steunbeer van de oostzijde van het koor voorstellend Sint Maarten. 24-03-2012 A. Roks
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk12.jpg|Maartenskerk vanuit het oosten. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk12.jpg|Maartenskerk vanuit het oosten. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk13.jpg|Consistorie aan de zuidzijde van het koor. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk13.jpg|Consistorie aan de zuidzijde van het koor. 14-01-2006 A. Roks  
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk14.jpg|Toren vanuit het oosten op de voorgrond de Heiligdomskoorje. 14-01-2006 A. Roks  
+
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk14.jpg|Toren vanuit het oosten op de voorgrond het Heiligdomskoortje. 14-01-2006 A. Roks  
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk22.jpg|Zuidzijde van het Van Balverens- of Heilig Grafkapel . 14-01-2006 A. Roks   
+
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk22.jpg|Zuidzijde van de Van Balverens- of Heilig Grafkapel . 14-01-2006 A. Roks   
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk21.jpg|Zuider portaal. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk21.jpg|Zuider portaal. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk20.jpg|Van Balverens- of Heilig Grafkapel vanuit het ZW. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk20.jpg|Van Balverens- of Heilig Grafkapel vanuit het ZW. 14-01-2006 A. Roks  
Regel 139: Regel 155:
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk16.jpg|Westzijde zuider zijbeuk. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Sint Maartenskerk16.jpg|Westzijde zuider zijbeuk. 14-01-2006 A. Roks  
 
Afbeelding:Zaltbommel Gr kerk hfd 016.jpg‎
 
Afbeelding:Zaltbommel Gr kerk hfd 016.jpg‎
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk -Rob den Boer-2015-003.JPG |Foto:Rob den Boer (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk -Rob den Boer-2015-004.JPG |Foto:Rob den Boer (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk -Rob den Boer-2015-005.JPG|Foto:Rob den Boer (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk -Rob den Boer-2015-006.JPG|Foto:Rob den Boer (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk -Rob den Boer-2015-007.JPG |Foto:Rob den Boer (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk -Rob den Boer-2015-008.JPG|Foto:Rob den Boer (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel,_Kerkplein_1_-_Maartenskerk_-Rob_den_Boer-2015-009.JPG|Foto:Rob den Boer (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk -Rob den Boer-2015-010.JPG |Foto:Rob den Boer (2015)
 +
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-001.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-002.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-050.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-051.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-052.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-053.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-054.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
 
</gallery>
 
</gallery>
  
=== Interieur ===
+
==== Interieur ====
 
<Gallery>
 
<Gallery>
 
Bestand:2-Zaltbommel St. Maartenkerk int.jpg|ansichtkaart
 
Bestand:2-Zaltbommel St. Maartenkerk int.jpg|ansichtkaart
 +
Kerkzaltbommel6993.jpg | foto 2000 - WG
 
Afbeelding:Zaltbommel kerk.JPG
 
Afbeelding:Zaltbommel kerk.JPG
 
Afbeelding:Zaltbommel kerk 5.JPG
 
Afbeelding:Zaltbommel kerk 5.JPG
Regel 174: Regel 209:
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (52).JPG|Restant wijwaterbakje. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (52).JPG|Restant wijwaterbakje. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (58).JPG|Zuider zijbeuk vanuit het westen. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (58).JPG|Zuider zijbeuk vanuit het westen. 24-03-2012 A. Roks
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (60).JPG|Westzijde zuider zijbeuk met schilderingen van de drie doden en drie levende. 24-03-2012 A. Roks
+
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (60).JPG|Westzijde zuider zijbeuk met schilderingen van de drie doden en drie levenden. 24-3-2012
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (61).JPG|Het Maarten van Rossumkoortje vanuit het noordoosten. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (61).JPG|Het Maarten van Rossumkoortje vanuit het noordoosten. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (63).JPG|Zandstenen doopvont uit 1554. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (63).JPG|Zandstenen doopvont uit 1554. 24-03-2012 A. Roks
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (66).JPG|Schilderij van Maartenskerk met spits op de toren. 24-03-2012 A Roks
+
<! Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (66).JPG|Schilderij van Maartenskerk met spits op de toren. 24-03-2012 A Roks dubbel
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (71).JPG|Tochtportaal torenprotaal. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (71).JPG|Tochtportaal torenprotaal. 24-03-2012 A. Roks
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-003.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-004.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-005.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-006.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-008.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-009.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-010.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-011.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-012.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-013.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-014.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-015.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-016.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-017.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-018.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-019.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-020.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-021.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-022.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-023.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-024.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-025.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-026.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-027.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-028.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-029.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-030.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-031.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-032.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-033.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-034.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-035.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-036.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-037.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-038.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-039.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-040.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-041.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-042.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-043.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-044.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-045.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-046.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-047.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-048.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-049.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 
</Gallery>
 
</Gallery>
  
=== Hoofdorgel ===
+
==== Hoofdorgel ====
 
<gallery>
 
<gallery>
 
Afbeelding:Zaltbommel Gr kerk hfd 001.jpg
 
Afbeelding:Zaltbommel Gr kerk hfd 001.jpg
Regel 202: Regel 284:
 
Afbeelding:Zaltbommel St Maartenskerk 1987.jpg
 
Afbeelding:Zaltbommel St Maartenskerk 1987.jpg
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (95).JPG|Hoofdorgel vanuit het westen. 24-03-2012 A. Roks
 
Bestand:Zaltbommel Kerkplein 1 Grote of Sint Maartenskerk interieur 24-03-2012 (95).JPG|Hoofdorgel vanuit het westen. 24-03-2012 A. Roks
 +
Bestand:Zaltbommel, Kerkplein 1 - Maartenskerk-AntonvD-2015-007.jpg|Foto:Anton van Daal (2015)
 
</gallery>
 
</gallery>
  
=== Koororgel ===
+
==== Koororgel ====
 
<gallery>
 
<gallery>
 
Afbeelding:Zaltbommel Gr kerk kr 001.jpg‎
 
Afbeelding:Zaltbommel Gr kerk kr 001.jpg‎

Huidige versie van 6 apr 2018 om 23:50


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Sint Maartenskerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Gelderland
Gemeente: Zaltbommel
Plaats: Zaltbommel
Adres: Kerkplein 1
Postcode: 5301EK
Inventarisatienummer: 12469
Jaar ingebruikname: 14de eeuw
Architect: Gisbert Schairt
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 40181 (kerk)
40183 (toren)

Geschiedenis

Historische stadskerk met hoge toren.

Het driebeukige schip is gebouwd met medewerking van bouwmeester Gisbert Schairt van Bommel in de 15e eeuw. Het koor (eind 14e eeuw) is smaller en lager. De toren werd omstreeks 1500 gebouwd met een hoge, slanke spits die door brand is verwoest. Op de plaats van de Sint Maartenskerk heeft zeker vanaf de 11e eeuw een kerk gestaan (mogelijk zelfs eerder). Van 1303 tot 1572 was aan de kerk een kapittel verbonden: de kanunniken woonden rond de kerk. O.a. in de voormalige kanunnikenhuizen Kerkplein 13, 17 en 19.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Kerk

Grote of St. MAARTENSKERK. Grote, driebeukige BASILIEK in Nederrijns-laatgotische trant met diep, eenbeukig koor, uitwendig vrijwel geheel bekleed met tufsteen met uitzondering van het koor. Het koor dateert uit de 14de eeuw; het schip werd omstreeks 1450 begonnen. Laatgotisch portaal met netgewelf tegen de noordelijke zijbeuk; aan de zuidzijde tegen de westelijke zijbeuktravee het van netgewelven en een verdieping voorziene Van Rossumkoortje, tegen de vijfde travee een met stergewelf overkluisd portaaltje en tegen zevende travee de veelhoekig gesloten kapel Van Balverens- of Heilig Grafkapel. De drie beuken van het schip worden overdekt door netgewelven, de benedenruimte van de toren bezit een stergewelf en het koor draagt kruisribgewelven. Tegen de afgeschuinde westgevels der zijbeuken noordelijk van de toren de v.m. doopkapel en zuidelijk van de toren het v.m. knekelhuis. Aan weerszijden van de scheiding tussen koor en schip en tegen de oostwand van de zuiderzijbeuk traptorens. Tot de inventaris behoren: Een der koorbanken, eerste helft 15de eeuw, waarvan de wangstukken versierd zijn met gesneden heiligenfiguren, thans opgesteld als magistraatsbank ter afscheiding van het koor. Laatgotische, zandstenen doopvont, gedateerd 1554, met acht reliefs, voorstellende taferelen uit het Oude en Nieuwe Testament. Eikenhouten preekstoel, blijkens jaartal uit 1679 met op de hoeken van de kuip getorste zuiltjes en op het klankbord een torenvormige opbouw. Rond de preekstoel een eikenhouten doophek met ouderlingenbanken tegen de zijkanten; het geheel daterend uit de vroege 17de eeuw. Eenvoudige, eikenhouten herenbank met overhuiving, blijkens jaartal uit 1579. Drie eenvoudige herenbanken en een aantal eikenhouten banken, 17de eeuw. Een groot aantal grafzerken uit de 15de, 16de en 17de en 18de eeuw. Tekstbord in gesneden omlijsting, einde der 16de eeuw. Tekstbord, 1615. Fragment van een houten rouwbord met snijwerk, 1789, in de H.Grafkapel.

Maartenskerk vanuit het zuidoosten. 24-03-2012
Toren vanuit het zuiden. 24-05-2012 A. Roks

Toren

Toren van de St. Maartenskerk. De rijk met smalle nissen, boogfriezen en balustraden behandelde westtoren kwam in de loop der 15de eeuw tot stand.

Er zijn drie luidklokken. De oude, grootste klok bleek vóór 1980 gescheurd te zijn en werd in 1982 vervangen door een nieuwe kopie. De gescheurde klok werd toen in de kerk opgesteld. Inmiddels heeft de restauratie van het gelui plaats gevonden, waarbij de gescheurde klok werd gelast. Ook de andere klokken werden opgeknapt. Het oorspronkelijke drietal werd vervolgens aan nieuwe, nu rechte houten luidassen (van belang voor een fraaiere klank wanneer de klokken luiden!) weer in de toren gehangen. De buiten gebruik geraakte kopie uit 1982 werd nu op haar beurt in de kerk opgesteld. De twee grootste klokken (178 en 156 cm) dateren uit 1634 en werden resp. vervaardigd door Van Trier met zijn compagnons Phillipsen en Everts en Van Trier met alleen Philipsen. De kleine luidklok (120 cm) is een werkstuk van François Delapaix uit 1669. Boven in de toren hangt nog een niet-luidbare uurslagklok, Alexis Julliën vervaardigde haar in 1698. Zij heeft een diameter van ca. 130 cm. Tenslotte de klokken welke in de kerk staan opgesteld: Eijsbouts vervaardigde in 1982 de kopie van de grote klok uit 1634. Zij heeft een onderdiameter 177 cm. Daarbij staat een klok van Jaspar Moer uit 1533 (ca. 118 cm), die uit de Gasthuistoren is gekomen en daar niet kon blijven hangen bij de komst van een klokkenspel.

Mechanisch torenuurwerk B. Eijsbouts, Asten, No 480 ANNO 1913, op profielstalen stoel.

Orgels

Het hoofdorgel vanuit het oosten. 24-03-2012

Hoofdorgel (Rijksmonument)

Tegen de oostmuur van de toren een orgelkas met Lodewijk XVI-vormen. Hierin een instrument met Hoofdwerk, Rugwerk en vrij Pedaal, in 1783/86 gemaakt door A. Wolfferts (Rotterdam). In 1795/96 maakt A.F.G. Heyneman (Nijmegen) nieuwe windladen voor het Rugwerk. In 1860 wijzigt N.A. Naber & Cie. (Zaltbommel) de dispositie en vernieuwt het pedaalklavier. In verband met de oorlogssituatie wordt het orgel in 1944 gedemonteerd en elders opgeslagen. De firma J. de Koff & Zoon (Utrecht) bouwt het na de oorlog weer op, verhoogt de winddruk en vernieuwt de mixturen. In 1983-1986 restaureert de firma S.F. Blank (Herwijnen) het orgel.

Dispositie
  • Hoofdwerk (manuaal 2): Prestant 16' - Octaaf 8' - Bourdon 8' - Octaaf 4' - Fluyt 4' - Quint 3' - Octaaf 2' - Flageolet 2' - Sesquialter 2⅔' 2 sterk discant - Mixtuur 1 3/5' 3-4 sterk (1986) - Cornet 8' 5 sterk discant - Trompet 16' bas/discant - Trompet 8' bas/discant.
  • Rugwerk (manuaal 1): Bourdon 16' - Prestant 8' - Bourdon 8' - Flaut travers 8' discant - Octaaf 4' - Fluyt 4' - Octaaf 2' - Mixtuur 1 3/5' 3-4 sterk bas/discant (1986) - Flageolet 1' (1986) - Cornet 4' 4 sterk discant - Dulciaan 8' - Tremulant.
  • Bovenwerk (manuaal 3): Prestant 8' bas/discant - Holpijp 8' - Gemshoorn 8' (1986) - Viola di Gamba 8' (1860) - Fluyt 4' - Waldfluyt 2' - Carillon 4' 3 sterk discant (1986) - Fagot 8' bas/discant - Vox humana 8' - Tremulant.
  • Pedaal: Subbas 16' - Octaaf 8' - Octaaf 4' - Basuyn 16' - Trompet 8' - Clarino 4'.
  • Koppelingen: Hoofdwerk aan Pedaal - Rugwerk aan Hoofdwerk bas/discant - Bovenwerk aan Hoofdwerk bas/discant.
  • Vier afsluiters - Calcant.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-d1. Toonhoogte: a1 = 415 Hz. Temperatuur: Werckmeister III. Vier spaanbalgen. Winddruk: 78 mm. WK.

Orgel in winterkerk

Het orgel in de winterkerk is in 1984 gebouwd door de firma Gebr. Reil (Heerde). In 2008 restaureert Reil het en breidt het uit met een tongwerk.

Dispositie
  • Manuaal 1: Holpijp 8' - Fluit 4' - Octaaf 2'.
  • Manuaal 2: Quintadeen 8' - Fluit 4' (transm.) - Sesquialter 2⅔' 2 sterk discant - Kromhoorn 8' bas/discant (2008).
  • Pedaal: aangehangen.
  • Koppelingen: manuaal 1 aan pedaal - manuaal 2 aan pedaal - manuaalkoppeling.

Mechanische sleeplade. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-d1. Temperatuur: Neidhardt.

Externe links

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Hoofdorgel

Koororgel