Handelingen

,s-Gravenhage, Händellaan 50 - Bethelkerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Bethelkerk
Genootschap: PKN Ned. Hervormd
Provincie: Zuid-Holland
Gemeente: 's-Gravenhage
Plaats: 's-Gravenhage
Adres: Händellaan 50
Postcode: 2555WD
Inventarisatienummer: 01943
Jaar ingebruikname: 1938
Architect: W. Ch. Kuijper jr.
Huidige bestemming: Buiten gebruik
Monument status: geen

Geschiedenis

Voormalige hervormde Bethelkerk uit 1938, gelegen tussen Loosduinen en Kijkduin in Den Haag-Zuidwest. Karakteristiek voorbeeld van Haagse hervormde kerkbouw uit het interbellum. Traditionalistische vormgeving. De kerk is in 2013 gesloten en wordt met sloop bedreigd.

Orgel

Het orgel is in 1938 gebouwd door de firma H.W. Flentrop (Zaandam). In 2000 restaureert de firma Flentrop Orgelbouw het instrument.

Dispositie
  • Manuaal 1: Gedekt 16' - Prestant 8' - Roerfluit 8' - Zingend Gedekt 8' - Octaaf 4' - Fluit dolce 4' (unit) - Ruispijp 2⅔' 2 sterk - Mixtuur 2' 4 sterk - Trompet 8'.
  • Manuaal 2, in zwelkast: Openfluit 8' - Gamba 8' - Italiaanse Prestant 4' - Roerquint 2⅔' - Nachthoorn 2' - Tertiaan 1 3/5' 2 sterk - Cymbel 3 sterk - Schalmei 8' - Tremulant.
  • Pedaal: Subbas 16' - Gedekt 16' (transm.) - Octaafbas 8' - Gedektbas 8' - Octaaf 4' (unit) - Fluit 4' (unit).
  • Koppelingen: P + I - P + II - I + II.
  • Speelhulpen: vrije combinatie - 3 vaste combinaties.

Elektro-pneumatische kegelladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1.

In de media

  • Uit Het Vaderland, 3 Juni 1936.

In een vergadering van kerkeraad, kerkvoogden en notabelen der Ned. Herv. Gem. alhier welke met de wijkcommissie werd gehouden, werd met algemeene stemmen besloten om de campagne ovor het nieuwe wijkgebouw intensief door te zetten. Medegedeeld werd dat de gemeente 'sGravenhage nu definitief een stuk grond heeft aangewezen bij de Mozartlaan, waar een wijkgebouw of tweede kerk zal gebouwd worden. Tevens zal dan overgegaan worden tot het beroepen van een tweeden predikant De hoorcommlssle is al uitgeweest, de plannen zijn reeds geheel in kannen en kruiken. Men rekent dat de kosten van een gebouw met aankoop van grond minstens f 60.000 bedragen zullen. Daarvan ls ongeveer 25 pCt aanwezig. Een 50 pCt zou als hypotheek op het gebouw kunnen rusten terwijl voor de resteerende 25 pCt bij de gemeenteleden zal worden aangeklopt. Men hoopt zeer spoedig tot den bouw te kunnen overgaan.

  • Uit Het Vaderland, 1 October 1938.

De bouw van het orgel in de nieuwe Bethelkerk te Loosduinen is opgedragen aan den Zaandamschen orgelbouwer Flentrop. Het orgel zal gebouwd worden volgens het pneumatisch kegellade-systeem. De speeltafel komt te staan tegenover het orgel op de gaanderij: de organist kan hierdoor den klank van zijn instrument beter beoordeelen. Het krijgt twee manualen met toetsenomvang van C tot G 3 en een pedaal van C tot F 1. Het tweede manuaal wordt in een zwelkast gebouwd. In totaal krijgt het orgel 1316 pijpen.

  • Uit Het Vaderland, 20 December 1938.

Loosduinens tweede Ned. Herv. Kerk: Hedenavond wordt ze in gebruik genomen Toen men in 1922 ln Loosduinen een actie begon voor een tweede kerkgebouw voor de Ned. Herv. gemeente liepen de gemeentegrenzen d.w.z. de grens der burgerlijke gemeente en die der kerkelijke gemeente heel anders dan nu. De vereeniging Gemeentebelangen, welke zich ten doel stelde fondsvorming voor een tweede kerkgebouw ondervond van de sinds dien ingevoerde grenswijzigingen zoowel van de burgerlijke als van de kerkelijke gemeenten den noodigen last Ze had van de gemeente Den Haag grond aan de Goudsbloemlaan gekocht en toen deze ten gevolge van de annexatie buiten de kerkelijke gemeente Loosduinen viel, welke onafhankelijk bleef bestaan, heeft het haar heel wat moeite gekost om Den Haag te bewegen dezen grond welke haar niet meer kon dienen terug te nemen. En toen de plannen voor de tweede kerk, welke nu is verrezen aan Händellaan en Mozartlaan in de maak waren, werd de grens der kerkelijke gemeente weer verlegd. Op een betoog, dat men de grens der kerkelijke en die der burgerlijke gemeente maar moest laten samenvallen, m.a.w. dat de kerkelijke gemeente Loosduinen moest opgaan in de kerkelijke gemeente Den Haag ging men van hooger hand niet in, maar men ging wel over tot een zeer typischen maatregel. Men verlegde de grens van den Pioenweg. waar zij tusschen de bedrijven door na 1922 was komen te liggen, naar de Thorbeckelaan, ontnam zoo van het rayon der nieuwe kerk een groot contingent harer bezoekers, maar gaf haar voor dat verkleinde contingent een tweede predikantsplaats. Intusschen, dat is hoogere kerkelijke politiek, waar het ons niet past ons in te mengen. Maar waarschijnlijk is ze alsmede oorzaak, dat de nieuwe kerk berekend is op een aantal bezoekers, dat voorloopig wel nlet gehaald zal worden, reden waarom ook de galerij welke plaats biedt voor 100 personen, voorloopig van zitgelegenheid verstoken blijft. Men is overtuigd het de eerste jaren gerust te kunnen stellen met de 500 zitplaatsen welke het ruim der kerk biedt en welk getal door het uitschuiven van zijbankjes (welke een leuning hebben) nog vermeerderd kan worden als extra gelegenheden een drukker bezoek dan gewoonlijk ter kerke doen opgaan.

Voorloopig staat de nieuwe kerk in de woestijn. Achter haar ligt een stuk grond dat voor haar is gereserveerd voor den bouw te gelegener tijd van een wijkgebouw voor 350 personen — dat nog tot de toekomstmuziek behoort— in deze buurt is alles muziek, want dat gebouw zal dan komen aan de Traviatastraat — achter de kerk liggen ds kweekerljen met hun schitterende glasoppervlakten en er tegenover over de wetering staan een paar rijtjes huizen en voor de rest is het niets. Het is met recht een kerkgebouw met perspectief, met een toekomst, want behalve Kijkduin en de bewoners van het plan Bohemen zullen het inwoners van het oude Loosduinen moeten zijn, die ds F.K van Evert zijn gehoor zullen moeten verschaffen. De door architect W. Ch. Kuyper ontworpen kerk van oranjekleurige Waalhandvormsteen is gedekt met blauwe verbeterde Hollandsche pannen en bezit een niet ver boven den nok uitstekenden toren met koperen spits. Ze staat aan vier kanten vrij met rondom een strook groen, welke met een laag muurtje haar van den weg scheidt en de gemeente heeft een plantsoentje van 5 m. breedte toegezegd. De zeer eenvoudige kerk is een zaalkerk, 10 m. hoog. bestaande uit de eigenlijke kerk met eiken banken en eiken betimmering, daarachter liggen de catechiseerkamer en de kerkeraadskamer, ook betimmerd, welke tot een vertrek kunnen worden samengetrokken en dan voor 200 personen plaats bieden met een beetje goeden wil; daarboven de kosterswoning. Het vlakke plafond der kerk is een balkenverbinding bekleed met heralklietplaten. rood met grijs.

Recht tegenover de hoofdingang, waarin de eerste steen d.d. 2 Maart j.1., staat de eiken preekstoel, eigenlijk een kruising van een podium en een preekstoel, want de kuip ontbreekt b.v. geflankeerd door een paar banken voor de ambtsdragers. In dezen wand. boven den preekstoel is het orgel geplaatst dat wegens de zeer goede acoustiek van hot gebouw, op een eiken gestel naar voren is gebracht, met verlies van de onnoodlg gebleken luifel. Het zeer eenvoudige front bevat alleen sprekende pijpen — het totale aantal is ruim 1300, het aantal registers bedraagt 22. De speeltafel van dit orgel van Flentrop in Zaandam, staat vrij in de kerk zelf, zoodat het bij concerten vlak voor het preekgestoelte in de lengteas van het gebouw kan worden gezet waar vroeger de voorzanger zijn plaats placht te hebben. Bij den gewonen dienst staat de speeltafel iets terzijde. Het orgel is wel speelklaar en zal dus hedenavond bij de opening van de kerk ook klinken, maar de eigenlijke oplevering ervan zal eerst midden Januari geschieden. De kerk is goed bedacht door vrienden en vriendinnen. Daardoor bezit ze tien door Blom in Delft ontworpen ramen met gebrand glas, aan elke lange zijde 5. Die aan de Händellaan, alle Bethelramen. stellen voor: Abrahams offer (Gen. 12:8: En hij brak op van daar naar het gebergte tegen het Oosten van Beth-El en hij sloeg zijne tent op, zijnde Beth-El tegen het Westen en Al tegen het Oosten; en hijbouwde daar den Heere een altaar en riep den naam des Heeren aan), de profetenschool in Bethel (2 Kon.), de afgoderij van Jerobeam die een stierkalf in den tempel plaatst (1 Kon. 13 : 32: en Jerobeam maakte een feest in de achtste maand op den vijftienden dag der maand, gelijk het feest dat in Juda was. en offerde op het altaar. Desgelijks deed hij te Beth-El, offerende den kalveren, die hij gemaakt had), en het oordeel van Amos over dat allaar en het herstel ervan in den dienst van God (Amos 9 : 1 Ik zag den Heere staan op het altaar).

Deze vijf Bethelramen zijn het resultaat van giften, welke de gemeentenaren bijeengebracht hebben. De tegenoverliggende vijf ramen zij een geschenk van de Vereeniging van jong-Hervormden en stellen voor: het bezit der gemeente t w. het Woord in den vorm van den opengeslagen Bijbel, en de sacramenten (doopbekken, hand en brood), het geloof der gemeente (de drieëenheid: alpha en omega, kruis en duif), de taak der gemeente (luchter, Christus en vlam, t w. het licht uit Christus verbreiden) en de vastheid der gemeente (de visch welke de kerk draagt). Ook de doopvont op bronzen onderstel met zilveren deksel is een geschenk, benevens de eiken offerandetafel, waar de meisjesvereeniging Dorcas voor gezorgd heeft

De kerk wordt verlicht door 12 koperen kronen, werk van den Loosduinschen siersmid Hoogendoorn. De luidklok in den toren draagt het randschrift: De Geest en de bruid zeggen: kom.

De nieuwe kerk. welker bouw ongeveer f. 60.000 gevorderd heeft, zal hedenavond halfacht ingewijd worden. De heer L. Mischkotte zal namens de kerkvoogdij de kerk overdragen, ds v. Evert zal daarna een liturgische inwijdingsdienst en vervolgens ds Venema de predikatie houden. Deze dienst zal o.a. worden bijgewoond door ds A.D. Meter in Watergraafsmeer, die vroeger in Loosduinen heeft gestaan, ds Boer namens de Synode, ds IJsbrand namens de classis, ds Posthumus Meijes namens de kerkelijke gemeente Den Haag en wethouder Snoeck Henkemans namens de burgerlijke gemeente Den Haag. Waarschijnlijk heeft de gemeente van ds v. Evert de primeur van den nieuwen gezangbundel. Althans hedenavond zal er daar voor het eerst uit gezongen worden en deze nieuwe bundel zal er vast in gebruik zijn. Zoo zal Loosduinen de groote zustergemeente Den Haag voorgaan.

  • Uit Het Vaderland, 21 December 1938.

Niettegenstaande de felle koude hadden velen zlch gisteravond naar de rand der gemeente 's-Gravenhage begeven, waar in het plan Bohemen de nieuwe Bethelkerk, die tot de kerkelijke gemeente Loosduinen behoort, plechtig in gebruik genomen is

Onder de talrijke aanwezigen merkten we op de heeren ds L. Boer van Scheveningen, vertegenwoordigend de Algemeene Synode der Ned. Herv. Kerk; J. Gras, oud-directeur van de Chr. Kweekschool te 's-Gravenhage, afgevaardigde van het Prov. Kerkbestuur van Zuid-Holland; ds H. IJsebrands van Terheijde, namens het classicaal bestuur van 's-Gravenhage; dr E.J.W. Posthumus Meyes, als voorzitter van den kerkeraad der Haagsche Herv Gemeente; ds A.D. Meeter van Watergraafsmeer, als oud-predikant van de gemeente van Loosduinen; J.R. Snoeck Henkemans, wethouder, als vertegenwoordiger van het gemeentebestuur. Voorts zagen wij de heeren ds H. Boswijk, geestelijk verzorger van de stichting „Bloemendaal", ds A. Offeringa, van Scheveningen en ds A. v. Geest van 's-Gravenzande. Nadat om half acht de colleges van Beheer en Bestuur waren binnengetreden, droeg de president-kerkvoogd, de heer L. Miskotte, met een toepasselijk woord, waarin hij de groei der gemeente releveerde en allen dankte die aan de totstandkoming hadden medegewerkt, het bedehuis aan den kerkeraad der gemeente over. De gemeente zong hierna twee verzen van Ps. 118, waarna de dienst aanving. De wijkpredikant, ds F.K. v. Evert, opende met votum en zegengroet. Na het introïtus zong de gemeente Gez. 135 : len 2. Nadat de voorganger de Apostolische Geloofbelijdenis had gelezen, waarop de gemeente met Gez. 132 : 3 had geantwoord, werd door ouderling Bolland het Woord Gods in het kerkgebouw gebracht en legde dit op den kansel. Na het gemeenschappelijk zingen van Gez. 185 : 7, las ds v. Evert de stichtingsoorkonde door de aanwezigen staande aangehoord. De gemeente zong hierna twee verzen van Gez. 271. Nadat de voorganger enkele opdrachten en beloften Gods ten opzichte van den kansel, het doopvont, de Avondmaalstafel, de tafel voor de offerande en het orgel gelezen had, ging hij voor in gebed. Na het gemeenschappelijk zingen van Ps. 27 : 3 hield de oudste predikant der gemeente, ds G. Venema, de eerste predicatie, waarvoor hij als tekst had gekozen het woord uit Gen. 28 : 17 „Dit is niet dan een Huis Gods", welk Schriftwoord ook in den eersten steen in de vestibule der kerk gemetseld is. Ds Venema wees erop, dat de naam dien de kerk draagt, hem verplicht over dit Schriftwoord een enkele gedachte te ontvouwen. Daartoe zette spr. dit woord eerst in historisch verband.

De zwerftochten die de gemeente in dit stadsdeel door verschillende vergaderplaatsen heeft gemaakt, releveerde spr. nader, om vervolgens de blijdschap der gemeente te vertolken over de totstandkoming var dit mooie bedehuis. Mogen allen, die in dit bedehuls dienen, als met zalfolle overgoten zijn en openbare God zich hier als eenmaal aan Jacob in Bethel. Spr. wees aan de hand van zijn tekstwoord op drie gedachten: 1e: een blik op God in zijn heiligheid en trouw; 2e: een blik op den mensch in zijn zondigheid en verlorenheid en 3e: een blik op Christus in zijn middelaarschap en verzoeningskracht. Na de ontvouwing daarvan zong de gemeente Ps. 118 : 10, waarna ds Venema voorging in gebed. Toespraken. Namens de Algemeene Synode der Ned. Herv. Kerk sprak ds L. Boer een woord van gelukwensch, waaraan hij de bede toevoegde dat het alles moge gaan naar bet woord uit Jes.: 40 : 3. Namens het classicaal bestuur van 's-Gravenhage voerde ds H. IJsebrands van Terheyde het woord, dle de gemeente geluk wenschte met het na veel moeite verkregen resultaat. Voor den ring Scheveningen complimenteerde ds A. van Geest van 's-Gravenzande de gemeente met haar nieuwe kerkgebouw. De heer J. Gras maakte zich tot tolk van het Prov. Kerkbestuur van Zuid-Holland en sprak de bede uit dat mede door dit bedehuis het Koninkrijk Gods komen moge. Dr E.J.W. Posthumus Meyes sprak namens de Haagsche Gemeente als een goede buur en trok een vergelijking tusschen de gemeente Loosduinen 35 jaar geleden en nu. De predikers gaan heen, maar God zal zijn volk verheugen in Zijn bedehuls. Namens het gemeentebestuur van 's-Gravenhage voerde de heer J.R. Snoeck Henkemans het woord, den wensch uitsprekend, dat in de toekomst velen in dit bedehuis mogen komen om te hooren de prediking van Gods genade en den eisch van gehoorzaamheid aan Gods geboden, de hoeksteen van het gezag der Overheid en het geluk des volks. Ds D.A. Meeter van Watergraafsmeer voerde tenslotte het woord als de eenige nog in leven zijnde oud-predikant der gemeente. Hij was met haar verheugd en wees er op, dat Christus ook hier Zijn gemeente vergadert. Ds Venema dankte voor de gesproken woorden, waarna de gemeente zong Ps. 72 : 11 en de dienst met het uitspreken van den zegen door ds Venema gesloten werd.

  • Uit Reformatorisch Dagblad, 27 januari 2009.

De hervormde Bethelkerk in Loosduinen bestond vorige maand zeventig jaar. De kerk aan de Händellaan/Mozartlaan in Loosduinen werd in december 1938 geopend. Het gebouw staat in de grote stadsuitbreiding van Den Haag uit de jaren dertig, toen de componistenbuurt werd aangelegd. Voor de nieuwe bewoners was de Abdijkerk van Loosduinen te ver. Toen de behoefte aan een eigen kerk groter werd, werd er eerst gekerkt in een zaal van restaurant Lommerrijk aan de Oude Haagweg. Later kon de Dalton-hbs worden gebruikt. Zat de kerk in de begintijd vol met enkel jongeren, tegenwoordig bestaat de gemeente uit ouderen. In de volksmond wordt de gemeente daarom wel „de kerk van de altijd nieuwe grijzen” genoemd.

  • Uit maandblad Kerk in Den Haag mei 2013:

In den Haag sluiten acht kerken de komende tijd hun deuren, te weten:

    • Bethelkerk sluit per 16 juni 2013
  • Uit Den Haag FM, d.d. 25 oktober 2015

Fel protest in de Componistenbuurt: de Bethelkerk aan de Händellaan staat op de nominatie om gesloopt te worden. De protestantse gemeente wil de kerk afstoten, omdat er te weinig gebruik van wordt gemaakt. Na de sloop zouden er huurwoningen op de plek van de kerk moeten komen. nog meer flatsMet handtekeningenacties, posters voor de ramen en een website gewijd aan het behoud van de in 1938 gebouwde Bethelkerk, laten de buurtbewoners zien tegen de plannen te zijn. “Dit uitzicht wil ik niet kwijtraken aan een paar flats met huurwoningen”, zegt buurtbewoner Masha Gibbs. “Het gebouw is schitterend, echt prachtig. Als de kerk zou verdwijnen zou ik niet alleen dit uitzicht missen, maar raken de mensen die er nu nog in het weekend hun diensten houden hun kerk kwijt.” Daarmee doelt Gibbs op een groep Afrikaanse kerkgangers die ieder weekend hun diensten in een bijgebouw van de kerk houden. “Dit pand moet blijven bestaan”, zegt Merdielle Nangu, de dochter van de pastoor. “Het is een schitterend monument in deze wijk. Waar kunnen mensen anders met hun problemen naar toe? Naar die veertig appartementen? Ik denk het niet.” Begin november staat de sloop van de kerk op de agenda van de Haagse gemeenteraad.

  • Uit BethelBlijft, 26 januari 2018

Deze week hebben de Protestantse gemeente te's-Gravenhage (PGG) en Bethel Blijft B.V., een koopovereenkomst geslotenmet betrekking tot de Bethelkerk aan de Händellaan in Den Haag. Met de plannenvan deze koper blijft het kerkgebouw in stand, een uitkomst waar allebetrokkenen erg blij mee zijn. Het karakteristieke kerkgebouw krijgt een woon-en wijkfunctie.

In 2013 was de PGG om financiële redenen genoodzaakt de Bethelkerk buiten gebruik te stellen en te verkopen. Verkoop aan een andere geloofsgemeenschap of verkoop aan een partij die het kerkgebouw in stand wilde laten bleek niet mogelijk. Uiteindelijk werd een koper gevonden. Deze projectontwikkelaar maakte een plan dat voorzag in sloop van de kerk en de bouw van woningen.

Omdat wijkbewoners het kerkgebouw en de wijkfunctie wilden behouden werd een actiecomité opgericht, in 2016 gevolgd door de oprichting van de Stichting Bethel Blijft. Na indiening van een plan bij de gemeenteraad, kreeg de stichting de tijd tot 1 juli 2017 om met een inhoudelijk en financieel plan te komen.

Hoewel de stichting onvoldoende financiën wist te genereren om de kerk te verwerven, werd het plan door wethouder Joris Wijsmuller ondersteund als voorbeeld van Haagse Kracht. De gemeente heeft daarop een haalbaarheidsplan laten maken dat voorzag in een gecombineerde invulling van een wijkfunctie en woningbouw.

Tegelijkertijd werd door projectontwikkelaar Joris Gribnau Bethel Blijft B.V. opgericht en werd in overleg met de stichting eveneens een plan ontwikkeld, dat voorziet in een maatschappelijk-culturele wijkfunctie en een woningproject voor groepswonen. In dit plan kan het kerkgebouw in stand blijven.

Het plan is eind december besproken met wethouder Wijsmuller. Joris Wijsmuller: 'Dit college is voor het behoud van beeldbepalende gebouwen. Daar is de Bethelkerk een voorbeeld van. Dit college is voor Haagse Kracht. Daar is de grote inzet van de buurt een voorbeeld van. Ik ben ontzettend blij dat dit gelukt is, want makkelijk was het niet. Het is een grote prestatie dat het hen gelukt is om met een financieel, gedegen plan te komen. Ik vind dat echt knap.'

Na afwikkeling van de overeenkomst met de aanvankelijke koper zijn de PGG en Bethel Blijft B.V. met elkaar in onderhandeling gegaan met als resultaat dat de kerk aan Bethel Blijft B.V. is verkocht. Zowel de stichting als de PGG zijn verheugd dat de Bethelkerk in stand kan blijven en een functie in de buurt kan blijven vervullen.

Een deel van het kerkgebouw is momenteel in het kader van leegstandsbeheer tijdelijk verhuurd. Op 1 juli 2018 is de overdracht van het kerkgebouw aan Blijft B.V. voorzien. Indien mogelijk zal de PGG de kerkzaal in de tussentijd beschikbaar stellen voor een of meer informatiebijeenkomsten voor wijkbewoners.


Afbeeldingen

Exterieur

Interieur