Handelingen

Almelo, Kerkplein 15 - Grote Kerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Grote Kerk
Genootschap: PKN Hervormd
Provincie: Overijssel
Gemeente: Almelo
Plaats: Almelo
Adres: Kerkplein 15
Postcode: 7607BT
Inventarisatienummer: 09820
Jaar ingebruikname: 1493
Architect:
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 7487 (Kerk)
7488 (Toren)

Geschiedenis

Almelo 1933, voorgrond Grote kerk

De Grote kerk in Almelo is in 1236 door de Heer van Almelo gesticht als slotkapel. Een deel van het koor stamt uit 1 290. Daarna werd de kapel vergroot en omgevormd tot een zelfstandige parochiekerk. Vanaf 1619 is de kerk in gebruik door de protestantse eredienst. In 1873 werd de kerk grotendeels verbouwd en meteen vergroot. Het gotisch koor bleef in de oorspronkelijke staat bestaan. Onder het koor bevindt zich een grafkelder van de familie van Rechteren, waarmee de kerk altijd sterk verbonden is geweest. Dat blijkt ookuit de gravenbank en de grafelijke wapens op de gravenbank en het orgel.

Het orgel werd gebouwd in 1754 door A.A. Hinsz. In 1955 werd het binnenwerk vervangen door orgelbouwer Willem van Leeuwen. De toren heeft drie klokken uit resp. 1629, 1738 en 1970. In 1943 werden de twee oude klokken door de bezetter gevorderd en uit de toren gehaald. Na de bevrijding werden ze in de provincie Groningen teruggevonden en weer op de oude plaats opgehangen. In 1955 had een grote renovatie plaats.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Kerk

Ned. Herv. Kerk. In oorsprong slotkapel van de heren van Almelo. Kruiskerk, waarvan het zandstenen koor uit 1493, het transept en het schip uit 1738 dagtekenen. Consistoriekamer (XVIII) ten zuiden van het koor. Aan noord- en zuidzijde ingangen met gebeeldhouwde bekroning. In de meest oostelijke koorwand een dichtgemetselde spitsboogvenster met tracering. Inwendig: Eiken preekstoel (XVIII) van elders afkomstig; Gebeeldhouwde herenbank (XVIII) en tocht-portaal (XVIII). In het koor graftombe van Rechteren 1772.

Toren

Toren van twee geledingen uit 1738 met een koepelspits uit 1777. Hoeklisenen aan de westzijde. Ingangspartij met opschrift op begane-grond. Klokkenstoel met gelui van drie klokken, waarvan één van H. ter Horst, 1629, diam. 125 cm., één van C. Konink, 1738, diam. 134 cm. en een moderne klok. Mechanisch torenuurwerk B. Eijsbouts, Asten, nr. 200. Later voorzien van elektrische opwinding. Op de toren van de kerk is een stenen zuidwijzer iets schuin ten opzichte van de muur geplaatst. Tevens klok uit 1970. In 1943 hebben de Duitsers de twee oudste klokken meegenomen, maar na de bevrijding werden ze teruggevonden in de provincie Groningen, en daarna de restauratie van 1955 werden de klokken weer teruggehangen, en toren werd gerestaureerd in 1970.

Orgels

Hoofdorgel

Het hoofdorgel is in 1963 gebouwd door de firma Willem van Leeuwen Gzn. (Leiderdorp) in de orgelkas van het door A.A. Hinsz in 1754 gebouwde orgel. In 1990 worden door de firma B.A.G. Orgelmakers (Enschede) de windladen gewijzigd en wordt een herintonatie uitgevoerd.

Dispositie:

  • Hoofdwerk (manuaal 2): Quintadeen 16' - Prestant 8' discant dubbel - Roerfluit 8' - Octaaf 4' - Spitsfluit 4' - Octaaf 2' - Mixtuur 1⅓' 6-8 sterk - Cymbel ⅔' 3 sterk - Trompet 8'.
  • Rugwerk (manuaal 1): Holpijp 8' - Prestant 4' - Roerfluit 4' - Octaaf 2' - Nasard 1⅓' - Sexquialter 2⅔' 2 sterk (vanaf a) - Scherp 1' 5 sterk - Dulciaan 16' - Kromhoorn 8' - Tremulant.
  • Borstwerk (manuaal 3): Houtgedekt 8' - Fluit 4' - Prestant 2' - Woudfluit 2' - Sifflet 1' - Tertscymbel ½' 3 sterk - Regaal 8' - Tremulant.
  • Pedaal: Prestant 16' - Octaaf 8' - Octaaf 4' - Mixtuur 2⅔' 6 sterk - Fagot 32' - Bazuin 16' - Trompet 8' - Schalmei 4'.
  • Koppelingen: Rugwerk aan Pedaal - Hoofdwerk aan Pedaal - Rugwerk aan Hoofdwerk - Borstwerk aan Hoofdwerk.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-g3. Pedaalomvang: C-f1. Winddruk: HW en RW 74 mm. WK., BW 70 mm WK., Pedaal 95 mm. WK.

Koororgel

Het koororgel is in 1960 door de firma H.J. Vierdag (Enschede) gebouwd voor de hervormde wijkkerk Kerkelanden in Almelo. In 1976 wordt het door Vierdag overgeplaatst naar de Grote Kerk.

Dispositie
  • Manuaal: Holpijp 8' - Prestant 4' - Roerfluit 4' - Octaaf 2' - Mixtuur 2 sterk.
  • Pedaal: aangehangen.

Mechanische sleeplade. Manuaalomvang: C-c3. Pedaalomvang: C-d1.

Transeptorgel

Het transeptorgel is in 1959 gebouwd door Willem van Leeuwen Gzn (Leiderdorp) voor de wijkkerk 't Nieuwland te Almelo. In 2009 is het door I. Boogaard (Rijssen) overgeplaatst naar de Grote kerk in Almelo. Het bevat pijpwerk in van de voormalige orgels van de Grote Kerk in Almelo, o.a. enkele registers van A.A. Hinz (1754) en R. Ibach (1873).

Dispositie
  • Manuaal: Prestant 8' - Holpijp 8' - Octaaf 4' - Fluit 4' - Octaaf 2' - Mixtuur III-IV sterk
  • Pedaal: Subbas 16' (permanent gekoppeld aan het manuaal)

Mechanische sleeplade. Manuaalomvang: C-f3. Pedaalomvang: C-d1. Alle registers gedeeld in bas en discant.


Externe links


Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Hoofdorgel

Koororgel

Transeptorgel