Handelingen

Hoenderloo, Heldringsweg 10 - Heldringkerk

Uit Reliwiki


Bezig met het laden van de kaart...
Algemene gegevens
Naam kerk: Heldringkerk
Genootschap: PKN Hervormde gemeente Hoenderloo
Provincie: Gelderland
Gemeente: Apeldoorn
Plaats: Hoenderloo
Adres: Heldringsweg 10
Postcode: 7351BE
Inventarisatienummer: 11690
Jaar ingebruikname: 1858
Architect: Lensink W., Arnhem
Huidige bestemming: kerk
Monument status: Rijksmonument 514555

Geschiedenis

Kleine neogotische zaalkerk met toren.

In 1858 stichtte ds. Ottho Gerhard Heldring het kerkje van Hoenderloo. Sinds 1970 heet het kerkje Heldringkerk. In 1987-1988 heeft een restauratie plaatsgevonden. Vooral in het interieur is dat zichtbaar. Behalve het schilderwerk en de nieuwe houten vloer is er ook vloerverwarming aangelegd. En er is een glazen pui aangebracht tussen kerkzaal en nevenruimten. Ds. O.G. Heldring was predikant-directeur van de inrichtingen in Hoenderloo en Zetten. De kerk is een rijksmonument is en er heeft een restauratie plaats gevonden. Januari 2007 werd bekend dat het kerkje ook gebruikt mag worden als trouwlocatie voor de gemeente Apeldoorn en ook in de zomermaanden weten de vele vakantiegangers het kerkje te vinden. Zondag 25 mei 2008 is het 150-jarig bestaan van het kerkje herdacht en gevierd. (55-06/57-07/60-08)

In deze kerk hebben soms, ooit, ook R.K. vieringen plaatsgevonden.

Monumentomschrijving Rijksdienst

Vrijstaande KERK met aangebouwde CONSISTORIEKAMER van de Hervormde Gemeente Hoenderloo aan de Heldringsweg te Hoenderloo. De kerk is in 1857-1858 gebouwd in opdracht van dominee Otto Gerhard Heldring (1804-1876) door aannemer W. Lensink uit Arnhem. De eerste steen is op 29 augustus 1857 gelegd door de dochter van Heldring, Louise. De inwijding van de kerk vond plaats in 1858 tijdens het Pinksterfeest.

Heldring had in 1839 Hoenderloo bezocht en besloten de bewoners aldaar, die voor een deel nog in plaggenhutten woonden, een betere toekomst te bieden. Dit deed hij onder meer door de bouw van een school, het graven van een waterput, de bouw van de kerk met pastorie en de bouw van een Doorgangshuis. Grond werd aangekocht om via ontginning werkgelegenheid te verschaffen.

Het kerk is in een heuvelachtige omgeving gebouwd als eenvoudige zaalkerk die zich kenmerkt door gepleisterde en witgeschilderde gevels. Hierdoor zijn parallellen te ontdekken met de later (1870) gebouwde vluchtheuvelkerk in de gemeente Valburg. Ook die kerk werd in opdracht van Heldring gebouwd.

Omschrijving

Het in baksteen gemetselde, geheel gepleisterde gebouw is opgetrokken op rechthoekige grondslag en telt één hoge bouwlaag onder een met gesmoorde Hollandse pan gedekt zadeldak, ter plekke van de voorgevel achter een trapgevel. Ter plaatse van de voorgevel bevat de kerk een ingebouwde toren eindigend in een ingesnoerde achtzijdige naaldspits gedekt met koper. Alle gevels hebben een uitgemetselde plint en steunberen. De steunberen verjongen eenmaal en hebben ter plaatse van de verjonging en bovenop een afzaat. Behalve in de voorgevel hebben de steunberen in het voorvlak spitsbogig afgesloten spiegels.

De TOREN heeft aan alle vier de zijden een terugliggend veld met twee galmgaten waarboven vermoedelijk in oorsprong in alle zijden een wijzerplaat. Nu bevat alleen de voorzijde een wijzerplaat. De velden worden beëindigd met een rondboogfries. De spits bevat een kruis, staande in een soort bloemkelk.

De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL bevat in het midden de entree met houten stolpdeuren, waarboven een spitsbogig bovenlicht met roedeverdeling. Links en rechts een blindnis en op de hoeken een steunbeer met elk twee afzaten. Boven de entree en smalle lichtspleet en daarboven een rond gietijzeren venster met bloemvormige roedeverdeling. De treden van de trapgevel hebben een afdekking met natuurstenen platen.

De LINKER ZIJGEVEL is door steunberen in vier traveeën verdeeld. Elk travee bevat een gietijzeren spitsboogvenster met roedeverdeling met onder meer bladvormige venstervullingen met toten.

De ACHTERGEVEL heeft geheel links en rechts steunberen. De gevel bevat links en rechts een gietijzeren spitsboogvenster en in het midden een spitsboogblindnis. De geveltop heeft een rond gietijzeren venster met bloemvormige roedeverdeling. Tussen rechter venster en blindnis een ingehakte deur.

De RECHTER ZIJGEVEL is door steunberen in vier traveeën verdeeld. Elk travee bevat een gietijzeren spitsboogvenster. Het linker venster is aan de onderzijde ingekort ten behoeve van een aangebouwde consistoriekamer.

Het INTERIEUR is sober en bevat aan de ene zijde een koorbalkon en aan de andere zijde een houten preekstoel. Het in vakken ingedeelde plafond is van houten delen in visgraat- en elleboogverband. De panelen van de deuren hebben toten.

De aangebouwde CONSISTORIEKAMER is een eenlaags gebouw op vierkante grondslag. Elke gevel heeft op de hoeken steunberen, in de voorgevel zonder spiegels. De voorgevel heeft twee spitsboogvensters, de rechter zijgevel heeft een toegang met houten deur en de achtergevel twee spitsboogvensters.

Waardering

KERKGEBOUW uit 1857-1858, ontworpen door aannemer W. Lensink, in opdracht van dominee O.G. Heldring.

  • Van architectuurhistorische waarde als voorbeeld van een eenvoudige, vrijgelegen zaalkerk in een landelijke omgeving. Het gebouw valt op door witgepleisterde gevels en de karakteristieke, aangebouwde consistoriekamer. Hoewel deze kerk kleiner is uitgevoerd is er een vergelijking te maken met de Vluchtheuvelkerk in de gemeente Valburg, die door dezelfde opdrachtgever werd gebouwd.
  • Van stedebouwkundige waarde vanwege de prominente, enigszins verhoogd gelegen situering aan de rand van de huidige dorpskern.
  • Van cultuurhistorische waarde omwille van de herinnering aan de ontwikkeling van Hoenderloo als ontginningsdorp in de 19de eeuw en de charitatieve instelling van ds. Heldring die de nog steeds bestaande Heldring stichting oprichtte.

Orgel

Het orgel is in 1983 gebouwd door de firma Mense Ruiter Orgelbouw (Zuidwolde/Gn). Adviseur namens de Orgelcommissie van de Nederlandse Hervormde Kerk is Willem Hülsmann (Amersfoort).

Dispositie
  • Manuaal 1: Holpijp 8' - Prestant 4' - Fluit doux 4' - Quintfluit 3' - Octaaf 2'.
  • Manuaal 2: Prestant 8' discant - Openfluit 4' discant - Cornet 2⅔' 3 sterk discant.
  • Pedaal: aangehangen.
  • Koppeling: manuaal 1 aan manuaal 2.

Mechanische sleepladen. Manuaalomvang: C-f3 (manuaal 1), c1-f3 (manuaal 2). Pedaalomvang: C-d1.

In de media

Uit Het Nieuws van den Dag, 28 October 1889.

Een onbekende geefster, te Amsterdam, heeft aan de kerk te Hoenderloo een Amerikaansch seraphine-orgel geschonken.

Uit Het Nieuws van den Dag, 9 April 1908.

Bij gelegenheid van het 50-jarig bestaan der Herv. kerk te Hoenderloo, in de volgende maand, zal een nieuw orgel in gebruik genomen worden.

Uit Het Nieuws van den Dag, 2 Juni 1908.

De Ned. Herv. Gemeente van Hoenderloo heeft Donderdag een blijden dag mogen vieren. Het was 50 jaar geleden dat de kerk aldaar, door de ijverige bemoeiingen van wijlen Ds. O.G. Heldring gebouwd, in gebruik werd genomen. Bij de feestelijke herdenking daarvan zou tevens het nieuwe orgel ingewijd worden. Alle nog in leven zijnde predikanten, die achtereenvolgens de Gemeente hadden gediend, waren uitgenoodigd om op dien dag een woord tot haar te spreken. Niet allen echter waren in de gelegenheid om aan die uitnoodiging te voldoen. Voor eene zeer groote schare, onder wie ook vele belangstellenden van elders — o.a. de Heer Tutein Nolthenius, burgemeester van Apeldoorn — hield de tegenwoordige predikant der Gemeente, Ds. Snethlage, een korte prediking, waarin hij wees op de meervoudige beteekenis van dezen dag.

Daarna beklommen eenigen van de vroegere predikanten dier Gemeente den kansel, namelijk: Ds P.H. Hugenholtz Jr., uit Amsterdam — die vóór 50 jaren zijne intrede te Hoenderloo deed — Ds. A O. La Grant, uit Woubrugge, en Ds. J. Cramer Jr, uit Maurik. Dr. L. Heldring, predikant te Amsterdam, zoon van wijlen O.G. Heldring, hield eene slottoespraak en eindigde met dankgebed.

Des namiddags werd eene orgelbespeling gehouden. Ook toen, evenals des morgens, was het kerkgebouw stampvol.

Uit Reformatorisch Dagblad, 15 november 2005.

Kerk te Hoenderloo gerenoveerd

In Hoenderloo is de afgelopen maanden de Heldringkerk gerenoveerd. Het befaamde witte kerkje, dat genoemd is naar ds. O. G. Heldring, heeft vooral in het interieur een metamorfose ondergaan. De kerk is geheel opnieuw geschilderd. In de kerkzaal is een nieuwe houten vloer met geïntegreerde vloerverwarming aangebracht. De bijgebouwen zijn nu door middel van een glazen pui van de kerkzaal gescheiden. De kerk dateert uit 1858 en staat onder toezicht van de Rijksdienst voor Monumentenzorg.

Ds. Heldring zette zich in de negentiende eeuw in voor de arme bewoners van Hoenderloo. Hij werd vooral bekend als predikant-directeur van inrichtingen in Hoenderloo en Zetten.

Afbeeldingen

Exterieur

Interieur

Oude interieur
Na renovatie